گزارش تصویری؛
به قلم دکتر محمدعلی فقیه:
مدل سه هفت رشد؛ الگویی برای پرورش سرمایه انسانی آینده
بازگشایی مدارس صرفاً آغاز یک سال تحصیلی جدید نیست، بلکه فرصتی برای بازآفرینی مسیر رشد، تربیت و آمادهسازی نسل آینده برای ایفای نقش مؤثر در جامعه است.
نوید شاهد: پیشرفت جوامع امروز بیش از آنکه وابسته به فناوری و منابع مادی باشد، به کیفیت انسانهایی وابسته است که در آن جامعه زندگی و فعالیت میکنند. انسانِ رشدیافته، مسئولیتپذیر، مستقل، دارای قدرت تصمیمگیری و توانایی مشارکت، مهمترین سرمایه سازمانها و کشورها محسوب میشود.
چندی پیش، در مقالهای، یک مدل برای تعالی سرمایه انسانی کشور تحت عنوان مدل «سه هفت رشد» منتشر کردم (پیوست) که با الهام از آموزههای تربیتی اسلام و استفاده از نظریههای علمی روز، مسیر شکلگیری چنین انسانی را در سه مرحله هفتساله تبیین میکند. بر اساس این نگاه، پیامبر اکرم (ص) سه دوره تربیتی را برای رشد متعادل انسان معرفی کردهاند:
هفت سال نخست دوره آزادی و بازی برای تجربه جهان پیرامون (دوره شناخت)، هفت سال دوم دوره تربیت و تأدیب و تمرین زیر نظر مربیان دلسوز (والدین و معلمین) و هفت سال سوم دوره همراهی و مشورت با نوجوان به عنوان فردی در حال رشد. (دوره تمرین تصمیم گیری).
در مرحله نخست، کودک از طریق تجربه، بازی و تعامل با محیط، شناخت اولیه خود از جهان را شکل میدهد. در مرحله دوم، آموزش ارزشها، مهارتها و رفتارهای صحیح اهمیت مییابد و کودک با تمرین عملی، زمینههای مسئولیتپذیری را میآموزد. در مرحله سوم، نوجوان باید فرصت تجربه تصمیمگیری، اظهار نظر و مشارکت داشته باشد تا برای ورود به جامعه آماده شود.
چنین فردی که با بلوغ نسبی و با تجربههای زیسته در شناخت، اقدام و تصمیم گیری، از خانواده وارد اجتماع و بازار کار و تولید میشود، این فرد قطعا با فردی که مراحل این مدل را طی نکرده در بهره وری، خلاقیت و کارآفرینی مساوی نخواهد بود.
مدرسه در این میان، حلقه اتصال خانواده و جامعه است. بازگشایی مدارس فرصتی است تا نظام آموزشی با توجه به مراحل رشد دانشآموزان، از آموزش صرف فراتر رفته و زمینه پرورش انسانهایی بالغ، متعادل، خلاق و مسئول را فراهم کند.
تربیت اسلامی نیز هدف خود را شکلگیری انسانی میداند که دارای بصیرت، خودکنترلی، استقلال، مسئولیتپذیری و آمادگی پذیرش مسئولیتهای اجتماعی باشد
ثمره اجرای صحیح این نگاه تربیتی، شکلگیری نیروی انسانی باکیفیت برای آینده کشور است؛ افرادی که در محیطهای اجتماعی و سازمانی نه صرفاً به عنوان مجری دستورها، بلکه به عنوان افراد اندیشمند، مشارکتجو و دارای توان تصمیمگیری حضور مییابند.
چنین سرمایه انسانی، زمینهساز سازمانهای پویا، مدیریت مشارکتی، افزایش بهرهوری و پیشرفت پایدار کشور خواهد بود.
بنابراین بازگشایی مدارس را میتوان آغاز دوباره یک فرآیند تمدنساز دانست؛ فرآیندی که در آن مدرسه با تکیه بر مبانی تربیت اسلامی و الگوهایی مانند مدل سه هفت رشد، به جای تولید حافظههای انباشته، به پرورش انسانهای رشدیافتهای میپردازد که آینده جامعه را خواهند ساخت.
محمد علی فقیه
دوم مهرماه ۱۴۰۵
دریافت متن کامل این نوشتار
