تداوم جنگ پس از فتح خرمشهر

تداوم جنگ پس از فتح خرمشهر

ادامه جنگ و دفع متجاورز با ورود ايران به داخل خاك عراق، به بحث هاي فراوان منجر شده و و پرسش هايي را در مورد علل عدم خاتمه جنگ پس از فتح خرمشهر برانگيخته است.
همين مسئله ايجاب مي كند كه با تجزيه و تحليل همه جانبه اي به اين پرسش ها پاسخ داده شود. در اين نوشته اجمالاً به اين نكته اشاره مي شود كه؛ امريكايي ها و كليه حاميان منطقه اي و جهاني عراق به دليل آن كه پس از استقرار عراق در مناطق اشغالي و تشديد منازعه سياسي ـ نظامي در داخل ايران، امكان برتري نظامي ايران بر عراق را كاملاً مردود مي دانستند، هيچ گونه آمادگي رويارويي با پيروزي هاي نظامي ايران و هزيمت و فرار نيروهاي عراقي از مناطق اشغالي را نداشتند طوري كه بنا به گفته نماينده وقت ايران در سازمان ملل، فتح خرمشهر منجر به زلزله سياسي در سازمان ملل شد و همه با ناباوري در مورد علت و نحوه پيروزي ايران برعراق سئوال مي كردند.
امريكايي ها به دليل نگراني هايي كه از پيروزي ايران داشتند به هيچ وجه مايل به در نظر گرفتن خواسته هاي برحق جمهوري اسلامي مبني بر «تعيين متجاوز» و «پرداخت غرامت» نبودند، لذا تنها بر آتش بس تاكيد داشتند. (1)
حال با توجه به اهداف متجاوزان و نيز نظر به برتري نظامي ايران، آيا جمهوري اسلامي مي توانست جنگ را بدون تامين خواسته هاي خود خاتمه دهد و يك جانبه ترك مخاصمه نمايد؟
حاميان جهاني عراق با ناديده گرفتن تجاوزات و و يراني هاي بسياري كه رژيم صدام به وجود آورده بود، در تلاش بودند جنگ را طوري به سود عراق خاتمه دهند كه گويا اصلاً تجاوزي در كار نبوده است! و حتي در پي ايجاد وضعيتي بودند كه هر گاه خواستند عراق را مجدداً به تجاوز وادار سازند و ايران را در حالت «نه جنگ، نه صلح» و در معرض تهديد دائمي قرار دهند.
امام خميني در مورد ماهيت صلح در خواستي عراق فرمودند: «ما اگر مجرم را امروز رها كنيم، - امروزي كه ما قدرت داريم- اين معناي آتش بس نيست، اين معناي صلح نيست».
بنابراين راه حل «مذاكره سياسي براي تامين صلح» عملي نبود، زيرا حقوق ايران به رسميت شناخته نمي شد تا به خاطر آن مذاكره اي انجام گيرد و نظر امريكا و حاميان جهاني و منطقه اي عراق كسب زمان براي مهار آثار برتري سياسي ـ نظامي ايران بود؛ به همين دليل تغيير وضعيت جنگ از «فعال» به «فرسايشي» در دستور كار آن ها قرار داشت.
مهم تر آن كه احتمال تقويت روحي و نظامي عراق و حمله مجدد به داخل خاك ايران نيز وجود داشت، چنان كه در پايان جنگ، پس از اين كه جمهوري اسلامي قطع نامه 598 را پذيرفت، عراق تلاش نظامي گسترده اي را براي اشغال مجدد اهواز و خرمشهر آغاز كرد كه با شكست مواجه شد. با اين ملاحظات، تنها راه حلي كه در برابر جمهوري اسلامي ايران قرار داشت، تلاش نظامي براي تامين حقوق خود و تحقق صلحي شرافت مندانه بود.
ضرورت تصميم گيري براي «تداوم» يا «پايان جنگ» با در نظر گرفتن اوضاع حاكم بر منطقه و موقعيت سياسي ـ نظامي ايران، به برگزاري جلسات شوراي عالي دفاع در حضور امام خميني (ره) منجر شد.
در اين جلسات كليه مسئوولان، با توجه به عدم رعايت حقوق ايران از طرف عراق و حاميان جهاني اش، بر ادامه جنگ اتفاق نظر داشتند؛ اما در مورد نحوه ادامه جنگ و دلايلي كه در پاسخ به سووال حضرت امام(ره) درباره علت ادامه جنگ ارائه مي شد، دو نظر كلي وجود داشت. برخي بر اين نظر بودند كه با توجه به موقعيت برتر سياسي ـ نظامي جمهوري اسلامي، جنگ را تا متقاعد ساختن حاميان عراق به پذيرش حقوق ايران، ادامه دهيم.
فرماندهان نظامي نيز اغلب عقيده داشتند كه امكان ايستادن در خط مرزي وجود ندارد، زيرا نبودن مواضع و استحكامات طبيعي مانع از دفاع در برابر تهاجمات احتمالي عراق خواهد بود؛ ضمن اين كه خوزستان همواره به دليل فقدان موانع طبيعي، از منطقه شرق بصره به طور مكرر مورد تهديد و تجاوز قرار قرار گرفته است.
«لذا بايد با تصرف منطقه سياسي و نظامي كشور، "عمليات رمضان" طراحي و اجرا شد كه منجر به ورود به داخل خاك عراق، در منطقه شرق بصره شد.»
به اين ترتيب، استراتژي جمهوري اسلامي پس از فتح خرمشهر، كسب يك پيروزي نظامي جهت متقاعد كردن حاميان جهاني و منطقه اي عراق براي پايان بخشيدن به جنگ، با در نظر گرفتن خواسته هاي برحق ايران بود.
به عبارت ديگر، استراتژي جنگ پس از فتح خرمشهر، براي تحقق صلح طرح ريزي شده بود. (2)
توقف در پشت ديوارهاي دفاعي عراق در شرق بصره و ناكامي در عمليات رمضان، دلايل سياسي و نظامي متفاوتي دارد ولي بنابر گزارش هايي كه اخيراً در مورد كمك هاي اطلاعاتي امريكا به عراق منتشر شده است، امريكايي ها در ارزيابي خود نسبت به علل شكست هاي پي در پي عراق به اين نكته پي بردند كه ضعف مديريت اطلاعات عراق، منشاء اين شكست ها مي باشد زيرا ايراني ها با نفوذ و رخنه در خطوط دفاعي عراق و تاكتيك هايي كه اتخاذ مي كنند به سهولت مواضع عراق را در هم شكسته و تصرف مي كنند، لذا كمك اطلاعاتي به عراق را افزايش دادند.(3)
نويسنده: محمد دروديان
پي نوشتها:
1- پس از آزادي خرمشهر «هنري كيسينجر» در گفتگو با واشنگتن پست اظهار داشت: « به نفع ما ست كه هر چه زودتر در اين منطقه آتش بس برقرار كنيم.(واشنگتن پست 3/4/1361)
2- محسن رضايي، دوره عالي جنگ سپاه، تجزيه و تحليل جنگ ايران و عراق، 1374.
3- سيري در جنگ ايران و عراق(2)، خرمشهر تا فاو، مركز مطالعات و تحقيقات جنگ،1379 صفحه 5.