از شیراز تا قله‌های دانش هسته‌ای؛ روایت زندگی شهید دکتر «سید امیرحسین فقهی»
شهید دکتر «سید امیرحسین فقهی» از چهره‌های برجسته علمی کشور بود که دانش و تخصص خود را در مسیر توسعه فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز، کاربردی‌سازی پژوهش‌ها و تربیت نسل آینده متخصصان به کار گرفت. او با فعالیت در عرصه دانشگاهی و مسئولیت‌های اجرایی، تلاش کرد دانش هسته‌ای را از مرز‌های نظری فراتر ببرد و در خدمت صنعت، پزشکی و نیاز‌های جامعه قرار دهد. زندگی علمی او، روایت پیوند دانش، مسئولیت‌پذیری و تلاش برای خودکفایی کشور است.
به گزارش نوید شاهد زنجان، شهید «سید امیرحسین فقهی» در ۲۰ شهریور ۱۳۵۷ در شیراز متولد شد و دوران تحصیل خود را از مدرسه تا دبیرستان در همین شهر گذراند. علاقه او به دانش، مسیر تحصیلات دانشگاهی‌اش را به سوی علوم و مهندسی هسته‌ای هدایت کرد.
او در دانشگاه ارومیه، رشته فیزیک با گرایش هسته‌ای را دنبال کرد و در سال ۱۳۷۹ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد. سپس به دانشگاه صنعتی امیرکبیر رفت و در سال ۱۳۸۲ مدرک کارشناسی ارشد مهندسی هسته‌ای با گرایش انرژی را به دست آورد. فقهی در سال ۱۳۸۷ نیز با دریافت مدرک دکتری همین رشته و گرایش، مرحله دیگری از مسیر علمی خود را پشت سر گذاشت.
تحصیلات تخصصی، زمینه فعالیت‌های بعدی او را در حوزه پژوهش‌های هسته‌ای، فناوری‌های پرتویی و کاربرد‌های صنعتی و پزشکی این دانش فراهم کرد.
جایگاه علمی و فعالیت‌های دانشگاهی
دکتر فقهی به‌عنوان استاد تمام دانشکده مهندسی هسته‌ای دانشگاه شهید بهشتی، در زمینه آموزش، پژوهش و هدایت دانشجویان فعالیت می‌کرد. او همچنین مسئولیت‌های دانشگاهی متعددی از جمله مدیریت گروه کاربرد پرتو‌ها و معاونت پژوهشی و اجرایی دانشکده مهندسی هسته‌ای را بر عهده داشت و در شورا‌ها و کارگروه‌های علمی دانشگاه مشارکت می‌کرد.
حضور در فعالیت‌های علمی ملی و بین‌المللی نیز بخش مهمی از کارنامه او بود. فقهی در سال ۱۳۸۶ برای گذراندن یک دوره فرصت مطالعاتی به سازمان اروپایی پژوهش‌های هسته‌ای، سرن، دعوت شد و در حوزه فیزیک پرانرژی به تحقیق پرداخت.
بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره کارنامه پژوهشی او، دکتر فقهی بیش از ۱۵۸ مقاله علمی بین‌المللی منتشر کرد و راهنمایی ۲۲ رساله دکتری و ۱۴۵ پایان‌نامه کارشناسی ارشد را بر عهده داشت. این فعالیت‌ها افزون بر تولید دانش، در تربیت نیرو‌های متخصص و انتقال تجربه به نسل‌های بعدی نقش داشت.
مسئولیت در پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای
فعالیت‌های شهید «سید امیرحسین فقهی» به محیط دانشگاه محدود نبود. او با حضور در سازمان انرژی اتمی ایران، در پروژه‌ها و طرح‌های مرتبط با فناوری هسته‌ای و کاربرد‌های صنعتی آن مشارکت داشت.
فقهی در آذرماه ۱۴۰۰ با حکم معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، به‌عنوان سرپرست پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای منصوب شد. در این جایگاه، پیوند میان پژوهش علمی و نیاز‌های کشور اهمیت ویژه‌ای داشت. او توسعه فناوری‌های هسته‌ای برای مصارف صلح‌آمیز را دنبال می‌کرد؛ حوزه‌ای که می‌تواند در پیشرفت صنایع، ارتقای روش‌های تشخیصی و درمانی و افزایش توان علمی و فناورانه کشور مؤثر باشد.
تبدیل دانش به فناوری‌های کاربردی
یکی از ویژگی‌های برجسته فعالیت‌های دکتر فقهی، توجه به تبدیل دانش نظری به ابزار‌ها و فناوری‌های قابل استفاده بود. او در طراحی و توسعه تجهیزات مبتنی بر فناوری پرتویی نقش داشت؛ تجهیزاتی که در صنایع مختلف برای اندازه‌گیری، پایش و کنترل کیفیت به کار می‌روند.
از جمله این فعالیت‌ها می‌توان به طراحی و ساخت دستگاه سنجش چگالی محصولات نفتی با استفاده از پرتو گاما و دستگاه عیب‌یابی برج تقطیر با اسکن گاما اشاره کرد که در شمار دستاورد‌های ثبت‌شده او قرار داشتند. این فناوری‌ها امکان بررسی ویژگی مواد یا شناسایی برخی مشکلات داخلی تجهیزات صنعتی را بدون نیاز به تخریب یا بازکردن آنها فراهم می‌کنند.
طراحی ابزار‌های اندازه‌گیری جریان‌های دوفازی گاز و مایع، ساخت پروب ضخامت‌سنج پرتویی، مشارکت در راه‌اندازی سامانه پرتودهی و فعالیت در زمینه باتری رادیوایزوتوپی نیز بخش دیگری از کارنامه کاربردی او بود. این دستاورد‌ها نشان می‌دادند که توجه او تنها به پیشرفت نظری علوم هسته‌ای معطوف نبود، بلکه استفاده از ظرفیت این دانش برای حل مسائل فنی و صنعتی کشور را نیز دنبال می‌کرد.
تلاش برای توسعه رادیودارو‌ها و درمان سرطان
توسعه رادیودارو‌ها از زمینه‌های مهم فعالیت پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای بود؛ حوزه‌ای که در تشخیص و درمان بیماری‌ها، به‌ویژه سرطان، کاربرد دارد. دکتر فقهی بر ضرورت توسعه این فناوری‌ها در داخل کشور تأکید داشت و در یکی از گفت‌و‌گو‌های خود در سال ۱۴۰۱ درباره فعالیت‌های پژوهشگاه گفته بود:
«هدف فعالیت در حوزه رادیودارو‌ها رفع نیاز واقعی مردم در حوزه درمان سرطان است. ما اکنون درباره موضوعی بحث می‌کنیم که خدای ناکرده ممکن است هرکدام از ما به آن دچار و مبتلا شویم. واقعا بد است که در این حوزه به بیرون از کشور وابسته باشیم. به همین خاطر جوانان این مملکت تمام غیرت خود را به کار گرفته‌اند تا مشکلات مردم را در حوزه سرطان کاهش دهند و از آلام عزیزانی که درگیر این بیماری هستند، بکاهند.»
این سخنان، اهمیت نگاه کاربردی او به پژوهش را نشان می‌دهد؛ نگاهی که پیشرفت علمی را زمانی ارزشمندتر می‌داند که نتیجه آن در زندگی مردم، کاهش وابستگی و دسترسی به خدمات درمانی مؤثر دیده شود.
افتخارات و میراث علمی ماندگار
دکتر فقهی در طول سال‌های فعالیت خود، افتخارات علمی متعددی کسب کرد. انتخاب به‌عنوان استاد نمونه کشوری در سال ۱۳۹۸، پژوهشگر برگزیده دانشگاه شهید بهشتی در سال ۱۳۹۴ و مدرس نمونه این دانشگاه در سال ۱۳۹۰ از جمله این افتخارات بود.
او همچنین در جشنواره بین‌المللی خوارزمی رتبه دوم پژوهش‌های کاربردی و در جشنواره جوان خوارزمی رتبه اول پژوهش‌های توسعه‌ای را به دست آورد. انتشار مقالات علمی، تألیف و ترجمه کتاب، اجرای طرح‌های پژوهشی و مشارکت در پروژه‌های فناورانه نیز بخش دیگری از فعالیت‌های حرفه‌ای او را تشکیل می‌داد.
زندگی علمی شهید «سید امیرحسین فقهی» را می‌توان نمونه‌ای از تلاش برای پیوند دادن دانش دانشگاهی با نیاز‌های واقعی جامعه دانست. فعالیت‌های او در حوزه فناوری پرتویی، تجهیزات صنعتی، پژوهش‌های هسته‌ای و توسعه رادیودارو‌ها نشان می‌داد که علم، در نگاه او، ظرفیت پاسخ‌گویی به مسائل مهم کشور را دارد.
او در کنار فعالیت‌های پژوهشی، در آموزش و هدایت دانشجویان نیز نقش داشت و با حضور در مسئولیت‌های دانشگاهی و اجرایی، برای گسترش توان علمی و فنی کشور تلاش کرد. حاصل این مسیر، مجموعه‌ای از آثار علمی، دستاورد‌های فناورانه و تجربه‌هایی است که می‌تواند برای پژوهشگران و دانشجویان جوان الهام‌بخش باشد.
یاد و نام شهید دکتر «سید امیرحسین فقهی»، افزون بر جایگاه او در جامعه علمی ایران، با تلاش برای کاربردی‌سازی دانش، تربیت نیروی متخصص و گسترش فناوری‌های بومی پیوند خورده است؛ مسیری که اهمیت آن در پیشرفت علمی و خدمت به جامعه همچنان باقی خواهد ماند.
انتهای پیام/