شهید اشرفیاصفهانی؛ منادی وحدت در محراب خون

به گزارش نوید شاهد اصفهان، آیتالله عطاءالله اشرفیاصفهانی یکی از علما و شخصیتهای تأثیرگذار دوران انقلاب و جمهوری اسلامی است که هم در عرصه علمی مذهبی مسئولیت داشت، هم در صحنه اجتماعی، سیاسی و فرهنگی خود را مسئول میدانست. ویژگیهایی، چون وحدتگرایی، حضور فعال در مسائل اجتماعی و توجه به مشکلات مردم، او را میان علما و روحانیان ممتاز کرده بود.
شهید اشرفیاصفهانی تنها یک روحانی مبارز یا امامجمعه معمولی ساده نبود؛ بلکه پلی میان گروههای اجتماعی و مذهبی، و نمادی از روحانیت اصیل و بیادعا بود که در حساسترین شرایط انقلاب و جنگ تحمیلی، از آرامش و وحدت ملی پاسداری کرد.
شهادت وی در محراب نمازجمعه کرمانشاه نه فقط ضایعهای برای خانواده و جمعیت محلی، بلکه ضربهای برای جریان وحدت و انسجام ملی بود. چهار دهه از شهادت آیتالله عطاءالله اشرفیاصفهانی میگذرد، اما نام و راه او همچنان در فضای سیاسی و فرهنگی ایران زنده است و امروز بازخوانی زندگی و اندیشههای او میتواند پاسخی به نیاز جامعه به الگوهای اخلاقی و اجتماعی ریشهدار باشد.
زادگاه و خانواده
عطاءالله اشرفیاصفهانی سال ۱۲۸۱ خورشیدی در خمینیشهر اصفهان و در خانوادهای روحانی چشم به جهان گشود. پدرش میرزا اسدالله از منبریها و ائمه جماعات و مادرش از خانواده سادات مؤیدی اصفهان بود. وی تنها فرزند ذکور بود. جدّ پدریاش از علمای معروف جبل عامل بودهاند.
تحصیلات ابتدایی و استعداد
از کودکی به تحصیل علوم دینی گرایش داشت تحصیلات مقدماتی را در خمینیشهر گذراند و در سن دوازده سالگی برای ادامه تحصیل به اصفهان رفت در حوزه علمیه اصفهان نزد استادان بزرگی مانند آیتالله سیدمحمدباقر درچهای درس خواند. پس از مهاجرت به قم، از محضر بزرگانی، چون آیتالله بروجردی و امام خمینی بهره برد و به مقام اجتهاد رسید. اما مهمتر از مرتبه علمی، روحیه زاهدانه و اخلاق مردمی او بود. به سادهزیستی و پرهیز از تجمل شهرت داشت. روایات متعددی حکایت میکند که حتی در دوران طلبگی، سادهزیستی را بر تجمل ترجیح میداد و به یاری طلاب کمبضاعت میشتافت و بخشی از سهمیه برنج خود را به آنان میبخشید.
ادامه طلبگی و تربیت علمی
پس از تحصیلات سطحی، به قم رفت و از محضر علما بهره برد. در درس اساتیدی که مسائل فقه، اصول و اخلاق را فراهم میکردند شرکت کرد.
فعالیتهای دینی و تأسیس حوزه
در کرمانشاه، دورهای مسئولیت حوزه علمیه و حوزه خواهران را بر عهده گرفت. این بخش از کار او نشاندهنده توجه ویژه به تربیت دینی و اخلاقی – به ویژه برای بانوان – بوده است.
مبارزه با رژیم پهلوی و انقلاب
ایشان پیش از انقلاب با فعالیت در مجالس مذهبی، اعتراضات علیه ظلم سیاسی، و ارتباط نزدیک با مردم، نقش پررنگی داشت. مثلاً در دیماه ۱۳۵۶ و مقارن با اعتراضات علیه روزنامه اطلاعات، جلسات بزرگداشت شهدای نهضت برگزار کرد؛ مردم را به اعتراض دعوت میکرد. در تظاهرات و مجامع عمومی حضور فعال داشت.
خدمت در دوران دفاع مقدس و فعالیت پشت جبهه
در طول جنگ ایران و عراق، اشرفیاصفهانی علاوه بر انگیزش معنوی، برای پشتیبانی مؤثر اقتصادی، جمعآوری کمکهای مردمی، افتتاح حساب برای کمک به مهاجران جنگی و بازسازی مناطق آسیبدیده اقدام کرد.
همراه با رزمندگان در جبهههاشهید محراب، دائماً با حضور در جبههها به دیدار رزمندگان میشتافت و مقید بود که برای آنان سخنرانی کند؛ و با یکایک رزمندگان مصافحه میکرد و با آنان به گفتوگو مینشست و میفرمود: «وقتی به جبهه میروم، تا مدتی روحیهام قوی میشود.» پس از آزادی خرمشهر، در دومین سفر خود به خوزستان عازم اهواز شد و مردم این شهر نماز شکر را به امامت ایشان به جای آوردند. بعدازظهر همان روز علیرغم مخالفت فرماندهان، وی و امام جمعه اهواز عازم منطقه خرمشهر شدند و پس از ورود به شهر، در مسجد جامع در جمع رزمندگان حضور یافتند. ایشان در آن جمع گفت: «امروز یکی از روزهای مهم اسلامی و یوم الله است و از جمله آرزوهای من فتح خرمشهر بود که بحمدالله من زنده ماندم و این روز را دیدم.»
وحدت شیعه و اهل سنت
یکی از برجستهترین ویژگیهای شهید آیتالله اشرفیاصفهانی همین وحدتگرایی بود:
مرتباً به شهرهای سنینشین استان کرمانشاه از جمله پاوه، جوانرود، روانسر، نوسود و … سفر میکرد.
سمینارهای مشترک بین ائمه جمعه و جماعات شیعه و اهل سنت برگزار میکرد؛ هر دو ماه یک بار جلسات وحدت در شهرهای مختلف استان، با حضور علمای هر دو مذهب برگزار میکرد.
در خطبهها و سخنرانیهایش مکرراً تأکید میکرد «ما از برادران اهل سنتمان هیچ بدی ندیدهایم»، «تفرقه بزرگترین ابزار دشمن است».
سوءقصدهای پیش از شهادت
منافقین قبل از ترور موفق، چندبار سوءقصد به جان ایشان کردند.
سال ۱۳۵۹ (ماه رجب ۱۴۰۰ قمری): بمب صوتی در منزل ایشان کار گذاشتند؛ شیشهها شکست، اما ایشان آن وقت در مشهد زیارت بود. عامل ترور شناسایی و مجازات شد.
تیر ۱۳۶۰: هنگام ورود به مسجد بروجردی، مهاجمان با کلاشینکف تیراندازی کردند، اما اسلحهشان گیر کرد؛ بعد نارنجک پرتاب کردند؛ یک زن شهید شد و چند نفر مجروح شدند؛ اما آیتالله اشرفی آسیب ندید.
شهادت در محراب نماز جمعه
سرانجام در ۲۳ مهرماه ۱۳۶۱، هنگامی که ایشان برای اقامه نماز جمعه در مسجد جامع کرمانشاه آماده میشد، عامل منافقین نزدیک محراب به ایشان هجوم برد و با انفجار نارنجک ایشان را به شهادت رساند. وقت نماز جمعه بود؛ مکان و زمان عمدتاً انتخاب شده برای اثرگذاری بیشتر. خبر شهادت او بازتاب گستردهای داشت و مردم کرمانشاه و استانهای همجوار در سوگ نشستند. امام خمینی در پیامی، او را «سرباز فداکار اسلام و خدمتگزار متعهد مردم» خواند.
اهداف و انگیزه دشمن از ترور
منافقین تلاش داشتند شخصیتهای تأثیرگذار انقلاب را هدف قرار دهند تا هم ترس در مردم ایجاد کنند و هم اعتماد عمومی به حکومت و روحانیت را تضعیف نمایند. اشرفیاصفهانی به ویژه بهخاطر نقش وحدتسازش بین شیعه و اهل سنت، بسیج مردم در پشت جبهه و میدان دادن به اقوام و مذاهب متفاوت در استان غربی کشور، برای آنها تهدید محسوب میشد. ترور در نماز جمعه (جایی بسیار عمومی و معنوی) این پیام را داشت که هیچ کس در امان نیست و انقلاب نمیتواند تکیهگاه محکم داشته باشد اگر این ستونها مورد حمله قرار گیرند.
پیام تسلیت و تجلیل شخصیت ایشان
امام خمینی در پیام خود به مناسبت شهادت ایشان فرمودند که ایشان در جبهه دفاع از حق از جمله کسانی است که مایه دلگرمی جوانان مجاهد بودهاند و رفتن ایشان «ثلمه بر پیکره اسلام وارد کرد».
معرفی ایشان به عنوان عالمی پاک و صادق
امام خمینی در همان پیام ایشان را چنین توصیف کردند: «مرحوم شهید بزرگوار حجتالاسلام حاجآقا عطاءالله اشرفی را قریب شصت سال است میشناختم. ایشان را به صفای نفس و آرامش روح و اطمینان قلب و خالی از هواهای نفسانی و تارک هوی میشناسم، مطیع امر مولا و جامع علم مفید و عمل صالح بود.»
ارادت شخصی امام
ایشان گفتهاند: «این وجود پربرکت متعهد را قریب شصت سال است میشناختم … من یکی از ارادتمندان این شخص والا مقام بوده و هستم.»
صفای نفس و روحی بزرگ
امام خمینی در جایی دیگر فرمودهاند: «هر وقت آقای اشرفی اصفهانی را میبینم، به یاد خدا میافتم.»
دیدار با خانواده شهید
در هفتمین سالگرد شهادت آیتالله اشرفیاصفهانی، رهبر انقلاب در دیدار با خانواده معظم ایشان فرمودند:
«پدر شما شهید آیتالله اشرفی اصفهانی، عالمی ربانی، مجاهدی پارسا و عاشق حضرت امام (ره) بود و همواره از امام مدد میگرفت و من عمیقاً به ایشان ارادت میورزیدم.»
حضور در میدان جنگ و پیشگامی
ایشان افزودند: «این پیر سالخورده و روشنضمیر در دوران جنگ تحمیلی لباس نظامی به تن کرده و اسلحه به دوش گرفته و در صحنههای گوناگون نبرد حضوری فعال داشت و همواره در دفاع از اسلام و انقلاب پیشقدم بود.»
تاکید بر یاد و خاطره شهیدان
رهبر انقلاب خاطرنشان کردند که «یاد و خاطره این بزرگواران هرگز نباید از تاریخ انقلاب اسلامی و اذهان مردم پاک شود و از کنارشان به سادگی گذشت. این خونهای پاک، شعلهی مقدس انقلاب اسلامی را پیوسته برافروختهتر و گدازندهتر خواهد کرد.»
این بیانات نشان میدهد که شخصیت شهید آیتالله عطاءالله اشرفیاصفهانی فراتر از یک امام جمعه محلی، بلکه سرمایهای ملی برای انقلاب به شمار میآمد.
میراث فکری و تأثیر امروز
میراث شهید اشرفیاصفهانی در دو حوزه برجسته است: نخست، الگوسازی برای روحانیت در سادهزیستی و مردمی بودن؛ و دوم، نشان دادن راه وحدت در شرایط بحرانی. امروز که برخی شکافهای مذهبی و اجتماعی در جهان اسلام دوباره شعلهور شده، بازخوانی سیره او میتواند برای نسل جوان الهامبخش باشد. تأسیس مراکز فرهنگی و علمی به نام او و بازنشر خطبهها و وصایایش، راهی برای زنده نگهداشتن این پیام است.
آثار تالیفی و دینی
خطبهها، سخنرانیها و رسالهها و تربیت طلبهها از آثار علمی و معنوی ایشاناند. حوزه خواهران در کرمانشاه و توجه به مدارس دینی جزو میراث جاری ایشان است.
مراسم بزرگداشت و تأسیس مؤسسات به نام ایشان:
هر سال در کرمانشاه و نقاط مختلفی که ایشان فعالیت داشتهاند مراسم هفته وحدت، یادبود شهادت ایشان برگزار میشود. منزل وی در خمینیشهر به مرکزی فرهنگی و موزه تبدیل شده است تا مردم با زندگی سادهزیست و اخلاقی او آشنا شوند.
الگوی اخلاقی و فرهنگی
سبک زندگی او: سادهزیستی حتی وقتی امکانات بیشتر بود؛ ارتباط نزدیک با مردم؛ پاسخگویی به مشکلات آنان؛ عدم تجمل در مسائل دینی. این ویژگیها در جامعه امروز، مخصوصاً در شرایطی که اختلافات مذهبی، قومیتی و منطقهای بهانه دست دشمنان میدهد، میتواند راهنما باشد.
شهید آیتالله عطاءالله اشرفیاصفهانی شخصیتی بود که زندگیاش را وقف خدمت، وحدت و عدالت کرد. نه تنها عالم دینی، بلکه روحانی مردمی بود. نه با قدرت سیاسی که با اخلاق و اخلاص، قلبها را به هم نزدیک کرد. منافقین میخواستند با ترور او انسجام مردم را بشکنند و در صفوف اسلام و انقلاب شکاف ایجاد کنند، اما برعکس شهادتش در محراب نمازجمعه، وحدت را مستحکمتر و مردم را نسبت به آرمان انقلاب بیشتر حساس و پیوندی تازه میان اقوام و مذاهب ایجاد کرد. میراث او چیزی فراتر از نام است؛ محبت به برادران اهل سنت، حضور بیادعا در بین مردم، ایمان به عدالت و ایثار برای همگان آموزههایی است که هنوز راهگشا است.
نام او امروز بر دانشگاهها، مدارس و خیابانهایی در کشور زنده است و هر سال مراسم بزرگداشتش در کرمانشاه و اصفهان برگزار میشود. بسیاری از خطبهها و وصیتنامههای او هنوز در آرشیوهای حوزه علمیه و مرکز اسناد انقلاب اسلامی موجود است. سیره او در سادهزیستی و اخلاق فردی، الگویی برای طلاب جوان شمرده میشود. بهویژه نگاه باز و مردمی او در برخورد با مذاهب مختلف، میتواند چراغ راه روحانیت معاصر در حفظ همبستگی ملی باشد. بازخوانی زندگی او یادآور این حقیقت است که وحدت و همدلی، سرمایهای استراتژیک برای هر ملت است؛ سرمایهای که در بحرانها باید بیش از هر زمان پاس داشته شود.
انتهای پیام/