مهاجران جنگي و زندگي اردوگاهي
مهاجران جنگي و زندگي اردوگاهي
در جنگ هايي كه به علت تجاوز نظامي برخي از مناطق مرزي اشغال مي شود يا بخش هايي از مناطق مسكوني درپي اصابت بمب و موشك ويران مي گردد، گروهي از شهر و كاشانه ي خود آواره و ناگزير از زندگي در اردوگاه ها مي شوند . در جنگ تحميلي عراق عليه ايران اسلامي اگر چه تعداد قابل توجهي از ساكنان شهرهاي مرزي يا مناطق ويران شده به سوي شهرها و مناطق ديگر مهاجرت كردند، اما تعداد اردوگاه ها يا جمعيت ساكن در اردوگاه ها نسبت به كل جمعيت مهاجران قابل توجه نيست.
مسايل و مصايب مهاجرين جنگ تحميلي، مشكلات مادي ، روحي و رواني آنان، فقر و مسكنت، دربه دري اندوه و دلتنگي آن ها از موضوعات شايع در ادبيات جنگ است كه نويسندگان به وفور در آثار خود به آن ها پرداخته اند.
دراين باره مي توان به مجموعه ي داستان كوتاه « ازاين مكان» نوشته ي « قاضي ربيحاوي» اشاره كرد. دراين مجموعه داستان مسايل و مشكلات مهاجرين جنگ تحميلي همچون فقر، مسايل اخلاقي و دلبستگي ها عاطفي آن ها مورد توجه نويسنده قرار گرفته است.
در داستان بلند « فراسوي ستيزها» نوشته ي « كوروش صفايي» نيز مسايل خانوادگي مهاجرين، دركنار مسايل اخلاقي و مشكلات مادي آن ها مطرح و ارزيابي شده است.
همچنين قاضي ربيحاوي در رمان « گيسو» به زندگي مهاجرين جنگ تحميلي مي پردازد. دراين رمان نيز سرخوردگي، يأس و مشكلات خانوادگي مهاجرين از رهگذر يك داستان عاشقانه و پرماجرا توصيف و ترسيم مي شود. همچنين حوادث « سروداروندرود» نوشته ي « منيژه آرمين» تماماً به مسايل و مشكلات مهاجرين اختصاص دارد.
يكي از مسايل مهمي كه مهاجرين با آن دست به گريبان بودند و در حقيقت نويسندگان از رهگذر آن به معضلات اخلاقي اين قشر توجه نشان دادند، وضعيت معيشتي آنان بود. چرا كه مهاجرين در هنگامه ي آغازين جنگ به دليل غيرمترقبه بودن مسأله جنگ و ترك ناگهاني شهر و ديار خود، اصولاً عدم باور به جنگي دراز مدت، به شكل شتاب شده اي به ترك مال و منال خود پرداختند. لذا اين امر و دركنار آن مسايل اقتصادي جامعه، به طور كلي باعث شد كه اين قشر با مسايل معيشتي و مالي متعددي دست به گريبان باشند.
در ادبيات جنگ برخي از خانواده هاي مهاجر با مقاومت ، صبر و شكيبايي اين دوره را طي مي كنند و برخي ديگر براي رفع نيازمندي هاي مالي و مادي با مشكلات اخلاقي روبه رو مي شوند.
به عنوان نمونه، در رمان « سروداروند رود» شخصيت سليمه نمونه ي يك مادر رنج كشيده ي مهاجر است كه با صبر و شكيبايي بر مشكلات زندگي پيروز مي شود، اما برعكس سليمه، در رمان « زن، جنگ، اميد» نوشته ي « احمدجانه» مادر مهرداد زني ترسو، بزدل، خام و ناپخته است كه در كشاكش مصايب و مشكلات، تسليم مشكلات مي شود و فريب مرداني را مي خورد كه بر سر راه او دام گسترده اند.
به طور كلي جنگ تحميلي عراق عليه ايران باعث 5/2 ميليون نفر آواره و جنگ زده ي مناطق جنگي كشور ما شد و اين امر مشكلات بزرگي را از همه ي جهات سياسي، فرهنگي ، اخلاقي، اجتماعي و اقتصادي پديد آورد، كه هموار كردن اين مشكلات به هيچ وجه به تنهايي در آن رمان از عهده ي دولت بر نمي آمد، اما با كمك هاي ايثارگرانه ي مردم سراسر كشورمان بسياري از اين مشكلات- مانند جنگ- به دست مردم مرتفع گرديد.
با توجه به اين نكته كه مشكل مهاجرين جنگي فقط رفع نيازمندي هاي اوليه آن ها نبود، بلكه مسايل روحي و رواني و اخلاقي پديد آمده در اثر جنگ نيز بر آنـان فشار مضاعف را وارد مي نمود، افراد مهاجر، گاه خود را افراد مال باخته اي مي دانستند كه حاصل چندين سال تلاش و زندگي آن ها درمعرض نابودي و تاراج دشمن قرار گرفته بود و قادر به بازپس گيري آن ها نبودند.
منبع:
اديبي سده/مهدي/جامعه شناسي جنگ و نيروهاي نظامي/ص141
نيكخواه/محمدباقر/بررسي تاريخي حفظ آثار فيزيكي وفرهنگي نزد ملل و كشورهاي جهان/مقالات برگزيده چهارمين كنفرانس بررسي دفاع مقدس/ص145