وضعيت تاريخ نگاري دفاع مقدس براي كودكان و نوجوانان
جنگ هشت ساله ايران و عراق را اگر چه مربوط به دوره معاصر و نزديك در حوزه تاريخ قرار دهيم اما اين واقعيت را نمي شود كتمان كرد كه هرچه در گذشته رخ داده باشد اسمش تاريخ است.
حضرت امير المومنين علي (ع) مي فرمايد :
اِنَّ اللهَ كتب القَتل علي قوم و المَوت علي آخرينَ و كل آتيه منيتهكما كتب الله له فطوبي لِلمجاهدين في سَبيل اللهِ و المقتولين في طاعَته.
خداوند براي گروهي كشته شدن و براي گروهي ديگر مرگ را مقرر فرموده است و هركدام به اجل مقرر خود به آنگونه كه خدا مقرر فرموده مي رسند . پس خوشا به حال مجاهدان در راه خدا و كشتگان در راه اطاعتش .
جنگ هشت ساله ايران و عراق را اگر چه مربوط به دوره معاصر و نزديك در حوزه تاريخ قرار دهيم اما اين واقعيت را نمي شود كتمان كرد كه هرچه در گذشته رخ داده باشد اسمش تاريخ است.
امكان نقل تاريخ براي كودكان و نوجوانان به عنوان واقعه تاريخي و چگونگي بيان آن با توجه به روانشناسي مربوط به اين سنين يكي از مباحث اوليه اما بسيار مهم و حياتي در تاريخ نگاري ويژه كودكان و نوجوانان محسوب مي شود. اعتقاد ما براين اساس است كه جنگ ما با بقيه جنگ ها متفاوت است ، زيرا جنگ ما زمينه ساز ارزش هايي مانند ايثار، گذشت ، وطن پرستي و... بوده در حالي كه در كشورهاي ديگر جنگ زمينه ساز وحشيگري و هرج و مرج بوده است ، با اين نگاه براساس سلايق و نيازهاي كودكان مطالبي را براي كودكان و نوجوانان ميتوان مطرح كرد و بسياري مواقع نمي توان عنوان كرد .
چگونه مي توان مباحثي چون جنگ ( اعدام ، تجاوز، آزار و اذيت كودكان و...) را د رعالم سياست براي مقاطع سنيني كه روح لطيفي نيز دارند توضيح داد ويا حتي به عهده كودكان و نوجوانان گذاشت تا به آن فكر كنند . د ر بيان موضوعاتي مانند دفاع از ميهن و ارزش ها هيچ نبايد نگران صحبت كردن در باره كشته شدن و مرگ شد. زيرا اين مسئله ريشه تربيتي دارد و طبيعي است كه وقتي يك نفر به خانه و كاشانه اش حمله مي شود از آن دفاع مي كند و ممكن است در اين دفاع كشته هم شود. براين اساس تفاوت در شيوه اي است كه بايد براي كودك و نوجوان در سنين مختلف به كار برده شود . در مقطع ابتدايي كودكان روحيه اي بسيار احساسي دارند و در مقطع راهنمايي بسيار قهرماني فكر مي كنند و در دوران دبيرستان به يك فكر انتزاعي رسيده اند كه مي توانند استدلال و بحث نمايند.
ادبيات پايداري از گذشته تا به امروز چه در بعد حماسي و چه در بعد تراژدي از آثار پر خواننده اي براي همه مقاطع سني حتي كودكان و نوجوانان بوده است واز آنجا كه ادبيات جنگ مالامال از ماجرا ، هيجان و حوادث فوق العاده اي است ، طرح آن براي كودكان جذاب خواهد بود . پس نگاه كردن از منظر و زاويه ديد كودك و نوجوان در گام اول قرار مي گيرد.
تجربه بسياري از كشورها در نگارش تاريخ جنگ براي كودكان و نوجوانان دليل آشكاري بر ضروري بودن نگارش اين گونه از ادبيات است ، چراكه كودكان و نوجوانان مردان و زنان آينده ساز مملكت خويش هستند و بايد بدانند براي پايداري قطعه قطعه سرزمينشان چه تلاشها يي شده است و بايد ميراث دار و امانتدار خوبي براي گذشتگان و آيندگان خود باشند . انتقال مضاميني مثل شهادت ،ايثار و فداكاري نيازمند ظرافت كاري هايي است كه نويسنده بايد به آن توجه كند تا ذهن كودك و نوجوان آماده پذيرش واقعيت هايي مثل اين كه چگونه قهرمان داستان راضي مي شود جان خود را از دست بدهد و در واقع يك شبه قالب ذهن كودك شكسته شود .
محقق: مريم نيكوكار
منبع: معاونت پژوهش و ارتباطات فرهنگي سازمان بنياد شهيد و امور ايثارگران استان هرمزگان
اِنَّ اللهَ كتب القَتل علي قوم و المَوت علي آخرينَ و كل آتيه منيتهكما كتب الله له فطوبي لِلمجاهدين في سَبيل اللهِ و المقتولين في طاعَته.
خداوند براي گروهي كشته شدن و براي گروهي ديگر مرگ را مقرر فرموده است و هركدام به اجل مقرر خود به آنگونه كه خدا مقرر فرموده مي رسند . پس خوشا به حال مجاهدان در راه خدا و كشتگان در راه اطاعتش .
جنگ هشت ساله ايران و عراق را اگر چه مربوط به دوره معاصر و نزديك در حوزه تاريخ قرار دهيم اما اين واقعيت را نمي شود كتمان كرد كه هرچه در گذشته رخ داده باشد اسمش تاريخ است.
امكان نقل تاريخ براي كودكان و نوجوانان به عنوان واقعه تاريخي و چگونگي بيان آن با توجه به روانشناسي مربوط به اين سنين يكي از مباحث اوليه اما بسيار مهم و حياتي در تاريخ نگاري ويژه كودكان و نوجوانان محسوب مي شود. اعتقاد ما براين اساس است كه جنگ ما با بقيه جنگ ها متفاوت است ، زيرا جنگ ما زمينه ساز ارزش هايي مانند ايثار، گذشت ، وطن پرستي و... بوده در حالي كه در كشورهاي ديگر جنگ زمينه ساز وحشيگري و هرج و مرج بوده است ، با اين نگاه براساس سلايق و نيازهاي كودكان مطالبي را براي كودكان و نوجوانان ميتوان مطرح كرد و بسياري مواقع نمي توان عنوان كرد .
چگونه مي توان مباحثي چون جنگ ( اعدام ، تجاوز، آزار و اذيت كودكان و...) را د رعالم سياست براي مقاطع سنيني كه روح لطيفي نيز دارند توضيح داد ويا حتي به عهده كودكان و نوجوانان گذاشت تا به آن فكر كنند . د ر بيان موضوعاتي مانند دفاع از ميهن و ارزش ها هيچ نبايد نگران صحبت كردن در باره كشته شدن و مرگ شد. زيرا اين مسئله ريشه تربيتي دارد و طبيعي است كه وقتي يك نفر به خانه و كاشانه اش حمله مي شود از آن دفاع مي كند و ممكن است در اين دفاع كشته هم شود. براين اساس تفاوت در شيوه اي است كه بايد براي كودك و نوجوان در سنين مختلف به كار برده شود . در مقطع ابتدايي كودكان روحيه اي بسيار احساسي دارند و در مقطع راهنمايي بسيار قهرماني فكر مي كنند و در دوران دبيرستان به يك فكر انتزاعي رسيده اند كه مي توانند استدلال و بحث نمايند.
ادبيات پايداري از گذشته تا به امروز چه در بعد حماسي و چه در بعد تراژدي از آثار پر خواننده اي براي همه مقاطع سني حتي كودكان و نوجوانان بوده است واز آنجا كه ادبيات جنگ مالامال از ماجرا ، هيجان و حوادث فوق العاده اي است ، طرح آن براي كودكان جذاب خواهد بود . پس نگاه كردن از منظر و زاويه ديد كودك و نوجوان در گام اول قرار مي گيرد.
تجربه بسياري از كشورها در نگارش تاريخ جنگ براي كودكان و نوجوانان دليل آشكاري بر ضروري بودن نگارش اين گونه از ادبيات است ، چراكه كودكان و نوجوانان مردان و زنان آينده ساز مملكت خويش هستند و بايد بدانند براي پايداري قطعه قطعه سرزمينشان چه تلاشها يي شده است و بايد ميراث دار و امانتدار خوبي براي گذشتگان و آيندگان خود باشند . انتقال مضاميني مثل شهادت ،ايثار و فداكاري نيازمند ظرافت كاري هايي است كه نويسنده بايد به آن توجه كند تا ذهن كودك و نوجوان آماده پذيرش واقعيت هايي مثل اين كه چگونه قهرمان داستان راضي مي شود جان خود را از دست بدهد و در واقع يك شبه قالب ذهن كودك شكسته شود .
محقق: مريم نيكوكار
منبع: معاونت پژوهش و ارتباطات فرهنگي سازمان بنياد شهيد و امور ايثارگران استان هرمزگان