طومار دانشجويان معترض طرح يكسان سازي قبور شهدا خطاب به بقائي:
با ثبت گلزارهاي شهدا از يكسان سازي و تخريب مزار آنها جلوگيري شود
دانشجويان دانشگاه صنعتي اميركبير با امضاي طوماري مخالفت خود را با طرح يكسان سازي قبور شهداي بهشت زهرا(س) اعلام كردند و از رييس سازمان ميراث فرهنگي خواستند تا با ثبت گلزارهاي شهداي سراسر كشور به عنوان ميراث فرهنگي انقلاب اسلامي به منظور حفاظت اين اماكن از گزند تخريب جاهلانه و فرسايش آنها جلوگيري كند.
به گزارش نويد شاهد به نقل از حيات، دانشجويان دانشگاه صنعتي اميركبير با امضاي طوماري، مخالفت خود را با طرح يكسان سازي قبور مطهر شهداي بهشت زهرا(س) اعلام كردند و بسيج دانشجويي دانشگاه صنعتي اميركبير در پي اين زمزمه ها نامه اي را خطاب به رياست سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري تنظيم كرده كه متن آن به شرح ذيل است:
رياست محترم سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري
جناب آقاي مهندس بقائي
باسلام و احترام
به دنبال اجراي طرح ساماندهي در گلزارهاي شهداي سراسر كشور و تصميم گيري مجريان مبني بر شروع اجراي طرح در بهشت زهراي تهران و اجراي آن در قطعه 44 گلزار شهدا، نگراني هايي از سوي خانواده هاي شهدا و زائرين نسبت به آسيب ديدن شكل و فرم مزار شهدا وجود دارد كه صرفاً يك مساله احساسي نيست، بلكه اين اعتراضات از طرف كساني بيان مي شود كه دلسوزانه و متعهدانه نگران از دست رفتن نمادها، تصاوير، شعرها و شعارهايي هستند كه شايد براي نسل اول و دوم انقلاب بر اثر تكرار عادي به نظر بيايد و اهميت چنداني نداشته باشد، اما با گذشت زمان ارزش تاريخي و فرهنگي اين آثار روشن تر خواهد شد. آثاري كه تنها يادگار هاي باقيمانده از دوران انقلاب و دفاع مقدس هستند و نمادي از ايثارهاي مؤمنانه ديروز براي نسل پرسشگر امروز و آينده هستند.
مزارهايي كه هر كدام از آنها به تنهايي شاخص و گوياي انديشه شهيداني است كه اعتقادات و آرمانهايشان در قالب وصايا و شعارها بر سنگ مزارشان حك شده است. همچنين تزئين حجله ها و انتخاب اشياء آنها و شكل ظاهري سنگ مزارها نيز براساس سليقه خانواده ها و بازماندگان شهدا و تحت تاثير حال و هواي مؤمنانه و قهرمانانه آن دوره طراحي شده است. تنوع موجود در شكل ظاهري و محتواي سنگ نوشته هاي مزارها، نمايشگاهي هنرمندان و موزه اي تاريخي به وجود آورده است كه اگر تمام امكانات بسيج شوند و همه هنرمندان جمع شوند، قادر نخواهند بود معنويتي كه فضاي فعلي به زائران القاء مي كند را به وجود آورند.
متاسفانه طرحي با عنوان ساماندهي و بهسازي مزار شهدا، براي حل مشكل تنوع موجود در گلزارهاي شهدا كه در عين حال بارزترين خصيصه فرهنگي آنها به شمار مي رود با مديريت بنياد شهيد و امور ايثارگران و همكاري شهرداري هاي هر شهر و روستا و همچنين وزارت كشور از چند سال پيش آغاز و تقريباً در اكثر نقاط كشور به اجرا گذاشته شده است.
غافل از اينكه اين تنوع نه تنها مشكل نيست، بلكه كنار هم قرارگرفتن اين سليقه ها و تنوع موجود در طراحي قبور گلزار شهدا معرف ريشه هاي عميق فرهنگي دفاع و جهاد و شهادت، در آحاد مردم خصوصاً خانواده هاي معزز شهداست و تبديل آنها به يك نماد واحد حتي اگر به منظور زيباسازي و با معماري اسلامي و ايراني تزئين و طراحي شده باشد، نمي تواند گوياي شور و عشق و عرفان دل هايي باشد كه در فضاي معنوي و حماسي آن برهه از تاريخ كشور با اعتقاد عميق خود، اين تابلوهاي زيبا را ترسيم كرده اند.
اكنون با توجه به ارزش تاريخي فرهنگي گلزار شهدا و اقدام مصرانه بنياد شهيد و شهرداري تهران جهت تخريب اين فضا به منظور اجراي طرح بازسازي و يكسان سازي مزارها، بايد پرسيد حفظ اين آثار ارزشمند برعهده كدام نهاد مسئول است؟
در پي اعتراضات و نگراني هاي ابزار شده نسبت به اجراي اين طرح، توجه به ذكر چند نكته ضروري است:
1ـ تنوع در شكل ظاهري مزارها، نماد مردمي بودن دفاع است و انهدام اين تنوع و يكسان سازي آنها تداعي كننده اجبار و زور و عدم رضايت خانواده ها در اعزام نيروهاي مردمي و تشابه آن با قبور كشته شدگان جنگ هاي جهاني در ساير كشورهاست.
2ـ گلزار شهدا نمايشگاهي است از تفكرات، انگيزه ها و اعتقادات بازيگران و كارگردانان اصلي قضيه اي به نام دفاع مقدس. شكل ظاهري حجله ها و محتواي سنگ نوشته ها نمايانگر حضور طبقه هاي اجتماعي متفاوت در جنگ، طرز تفكر و وابستگي هاي فرهنگي و قومي آنها و همچنين منبع ارزشمندي براي مطالعات فرهنگي و مردم شناسي پژوهشگران علوم اجتماعي و اصولاً شناخت واقعيت هاي انقلاب و جنگ است.
3ـ جا دارد از مسئولان سازمان ميراث فرهنگي پرسيده شود آيا يك اثر فقط با گذشت زمان ارزش تاريخي پيدا مي كند و آيا ارزش تاريخي آثاري كه نقش موثري در انتقال پيام انقلاب و دفاع مقدس به نسل هاي آينده خواهد داشت، كمتر از آثار به جا مانده از دوران پادشاهان گذشته است؟ در حالي كه در مورد نقش ها و نمادهاي بر جاي مانده بر روي اشياء، ظروف، كوزه هاي قديمي و حتي سنگ قبور باستاني مطالعات گوناگون انجام شده و هزينه زيادي صرف مرمت و حفظ آنها مي شود.
4ـ با توجه به اينكه تاكنون محافظت از اين فضاي فرهنگي و زيارتي به باد و باران سپرده شده و حتي بسياري از اين مجموعه فضاهاي فرهنگي كه ميراث فرهنگي انقلاب اسلامي براي نسل هاي آتي محسوب مي شوند توسط اقدامات عجولانه و غيرفرهنگي برخي دستگاه ها دچار يكسان سازي (بخوانيد تخريب) شده است؛ آيا وقت آن نرسيده كه براي حفظ و مرمت و نگهداري اين آثار ارزشمند تاريخي و در عين حال مقدس و فرهنگي اين كشور اقدام جدي بشود و از نابودي و تخريب آنها جلوگيري شود؟
5 ـ ماندگار كردن قبور با استفاده از مصالح بهتر، يكي از اهداف اين طرح اعلام شده است، در صورتي كه عقل سليم حكم مي كند در حالي كه بسياري از اين مزارها سالم و بدون فرسودگي هستند نسبت به حفظ و مرمت آنها اقدام شود نه تخريب و بازسازي آنها.
6ـ البته ساخت موزه جنگ و دفاع مقدس امر شايسته و بايسته ايست، ولي نه به منظور نگهداري حجله ها، عكس ها و اشياء موجود در آنها و احتمالاً سنگ مزارها. چرا كه تاثير گذاري فرهنگي و معنوي اين عكس ها و نمادها در يك مكان زيارتي به صورت يك موزه طبيعي بسيار بيشتر از قراردادن آنها در يك موزه تاريخي (حتي در مجاورت گلزار شهدا) است.
7ـ محور طرح ساماندهي، ايجاد زيبايي ظاهري براساس نظم و يكسان سازي است. در حالي كه نمي توان زيبايي و ارزش يك مكان تاريخي، فرهنگي و زيارتي را فقط با معيارهاي ظاهري و فيزيكي سنجيد.
8ـ متاسفانه غلبه نگرش مدرنيستي بر ديدگاه هاي معماري ايراني و اسلامي و اولويت نداشتن جنبه هاي فرهنگي اصيل و ريشه هاي مذهبي و معنوي با توجه به پيشينه قوي معماري و فرهنگ ما كه در تك تك آثار فرهنگي گذشته مملكت ما كاملاً مشهود است (كه به يونيفرم سازي مي انجامد) باعث شده تا در يك نگرش سطحي و متاثر از فرهنگ مدرن، طرح يكسان سازي مزار شهدا به اجرا در آيد كه با اندكي دقت در موارد اجرا شده اين طرح مي توان به عمق فاجعه فرهنگي رخ داده پي برد. (جهت تقريب به ذهن مي توان به اين مثال متوسل شد كه دستگاهي به بهانه نامنظم بودن بقاياي تخت جشميد آن را تخريب نموده و سپس با استفاده از مصالح و معماري جديد به ساختن يك تخت جمشيد منظم اقدام كند.)
لذا با توجه به اهميت موضوع و نگراني ها و واكنش هاي اقشار فرهيخته، دانشگاهي، فرهنگي و مذهبي جامعه در برابر اين طرح شتاب زده، از جنابعالي انتظار مي رود اقدامات لازم را جهت ثبت گلزارهاي شهداي سراسر كشور به عنوان ميراث فرهنگي انقلاب اسلامي به منظور حفاظت اين اماكن از گزند تخريب جاهلانه و فرسايش آنها مبذول فرماييد.
رياست محترم سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري
جناب آقاي مهندس بقائي
باسلام و احترام
به دنبال اجراي طرح ساماندهي در گلزارهاي شهداي سراسر كشور و تصميم گيري مجريان مبني بر شروع اجراي طرح در بهشت زهراي تهران و اجراي آن در قطعه 44 گلزار شهدا، نگراني هايي از سوي خانواده هاي شهدا و زائرين نسبت به آسيب ديدن شكل و فرم مزار شهدا وجود دارد كه صرفاً يك مساله احساسي نيست، بلكه اين اعتراضات از طرف كساني بيان مي شود كه دلسوزانه و متعهدانه نگران از دست رفتن نمادها، تصاوير، شعرها و شعارهايي هستند كه شايد براي نسل اول و دوم انقلاب بر اثر تكرار عادي به نظر بيايد و اهميت چنداني نداشته باشد، اما با گذشت زمان ارزش تاريخي و فرهنگي اين آثار روشن تر خواهد شد. آثاري كه تنها يادگار هاي باقيمانده از دوران انقلاب و دفاع مقدس هستند و نمادي از ايثارهاي مؤمنانه ديروز براي نسل پرسشگر امروز و آينده هستند.
مزارهايي كه هر كدام از آنها به تنهايي شاخص و گوياي انديشه شهيداني است كه اعتقادات و آرمانهايشان در قالب وصايا و شعارها بر سنگ مزارشان حك شده است. همچنين تزئين حجله ها و انتخاب اشياء آنها و شكل ظاهري سنگ مزارها نيز براساس سليقه خانواده ها و بازماندگان شهدا و تحت تاثير حال و هواي مؤمنانه و قهرمانانه آن دوره طراحي شده است. تنوع موجود در شكل ظاهري و محتواي سنگ نوشته هاي مزارها، نمايشگاهي هنرمندان و موزه اي تاريخي به وجود آورده است كه اگر تمام امكانات بسيج شوند و همه هنرمندان جمع شوند، قادر نخواهند بود معنويتي كه فضاي فعلي به زائران القاء مي كند را به وجود آورند.
متاسفانه طرحي با عنوان ساماندهي و بهسازي مزار شهدا، براي حل مشكل تنوع موجود در گلزارهاي شهدا كه در عين حال بارزترين خصيصه فرهنگي آنها به شمار مي رود با مديريت بنياد شهيد و امور ايثارگران و همكاري شهرداري هاي هر شهر و روستا و همچنين وزارت كشور از چند سال پيش آغاز و تقريباً در اكثر نقاط كشور به اجرا گذاشته شده است.
غافل از اينكه اين تنوع نه تنها مشكل نيست، بلكه كنار هم قرارگرفتن اين سليقه ها و تنوع موجود در طراحي قبور گلزار شهدا معرف ريشه هاي عميق فرهنگي دفاع و جهاد و شهادت، در آحاد مردم خصوصاً خانواده هاي معزز شهداست و تبديل آنها به يك نماد واحد حتي اگر به منظور زيباسازي و با معماري اسلامي و ايراني تزئين و طراحي شده باشد، نمي تواند گوياي شور و عشق و عرفان دل هايي باشد كه در فضاي معنوي و حماسي آن برهه از تاريخ كشور با اعتقاد عميق خود، اين تابلوهاي زيبا را ترسيم كرده اند.
اكنون با توجه به ارزش تاريخي فرهنگي گلزار شهدا و اقدام مصرانه بنياد شهيد و شهرداري تهران جهت تخريب اين فضا به منظور اجراي طرح بازسازي و يكسان سازي مزارها، بايد پرسيد حفظ اين آثار ارزشمند برعهده كدام نهاد مسئول است؟
در پي اعتراضات و نگراني هاي ابزار شده نسبت به اجراي اين طرح، توجه به ذكر چند نكته ضروري است:
1ـ تنوع در شكل ظاهري مزارها، نماد مردمي بودن دفاع است و انهدام اين تنوع و يكسان سازي آنها تداعي كننده اجبار و زور و عدم رضايت خانواده ها در اعزام نيروهاي مردمي و تشابه آن با قبور كشته شدگان جنگ هاي جهاني در ساير كشورهاست.
2ـ گلزار شهدا نمايشگاهي است از تفكرات، انگيزه ها و اعتقادات بازيگران و كارگردانان اصلي قضيه اي به نام دفاع مقدس. شكل ظاهري حجله ها و محتواي سنگ نوشته ها نمايانگر حضور طبقه هاي اجتماعي متفاوت در جنگ، طرز تفكر و وابستگي هاي فرهنگي و قومي آنها و همچنين منبع ارزشمندي براي مطالعات فرهنگي و مردم شناسي پژوهشگران علوم اجتماعي و اصولاً شناخت واقعيت هاي انقلاب و جنگ است.
3ـ جا دارد از مسئولان سازمان ميراث فرهنگي پرسيده شود آيا يك اثر فقط با گذشت زمان ارزش تاريخي پيدا مي كند و آيا ارزش تاريخي آثاري كه نقش موثري در انتقال پيام انقلاب و دفاع مقدس به نسل هاي آينده خواهد داشت، كمتر از آثار به جا مانده از دوران پادشاهان گذشته است؟ در حالي كه در مورد نقش ها و نمادهاي بر جاي مانده بر روي اشياء، ظروف، كوزه هاي قديمي و حتي سنگ قبور باستاني مطالعات گوناگون انجام شده و هزينه زيادي صرف مرمت و حفظ آنها مي شود.
4ـ با توجه به اينكه تاكنون محافظت از اين فضاي فرهنگي و زيارتي به باد و باران سپرده شده و حتي بسياري از اين مجموعه فضاهاي فرهنگي كه ميراث فرهنگي انقلاب اسلامي براي نسل هاي آتي محسوب مي شوند توسط اقدامات عجولانه و غيرفرهنگي برخي دستگاه ها دچار يكسان سازي (بخوانيد تخريب) شده است؛ آيا وقت آن نرسيده كه براي حفظ و مرمت و نگهداري اين آثار ارزشمند تاريخي و در عين حال مقدس و فرهنگي اين كشور اقدام جدي بشود و از نابودي و تخريب آنها جلوگيري شود؟
5 ـ ماندگار كردن قبور با استفاده از مصالح بهتر، يكي از اهداف اين طرح اعلام شده است، در صورتي كه عقل سليم حكم مي كند در حالي كه بسياري از اين مزارها سالم و بدون فرسودگي هستند نسبت به حفظ و مرمت آنها اقدام شود نه تخريب و بازسازي آنها.
6ـ البته ساخت موزه جنگ و دفاع مقدس امر شايسته و بايسته ايست، ولي نه به منظور نگهداري حجله ها، عكس ها و اشياء موجود در آنها و احتمالاً سنگ مزارها. چرا كه تاثير گذاري فرهنگي و معنوي اين عكس ها و نمادها در يك مكان زيارتي به صورت يك موزه طبيعي بسيار بيشتر از قراردادن آنها در يك موزه تاريخي (حتي در مجاورت گلزار شهدا) است.
7ـ محور طرح ساماندهي، ايجاد زيبايي ظاهري براساس نظم و يكسان سازي است. در حالي كه نمي توان زيبايي و ارزش يك مكان تاريخي، فرهنگي و زيارتي را فقط با معيارهاي ظاهري و فيزيكي سنجيد.
8ـ متاسفانه غلبه نگرش مدرنيستي بر ديدگاه هاي معماري ايراني و اسلامي و اولويت نداشتن جنبه هاي فرهنگي اصيل و ريشه هاي مذهبي و معنوي با توجه به پيشينه قوي معماري و فرهنگ ما كه در تك تك آثار فرهنگي گذشته مملكت ما كاملاً مشهود است (كه به يونيفرم سازي مي انجامد) باعث شده تا در يك نگرش سطحي و متاثر از فرهنگ مدرن، طرح يكسان سازي مزار شهدا به اجرا در آيد كه با اندكي دقت در موارد اجرا شده اين طرح مي توان به عمق فاجعه فرهنگي رخ داده پي برد. (جهت تقريب به ذهن مي توان به اين مثال متوسل شد كه دستگاهي به بهانه نامنظم بودن بقاياي تخت جشميد آن را تخريب نموده و سپس با استفاده از مصالح و معماري جديد به ساختن يك تخت جمشيد منظم اقدام كند.)
لذا با توجه به اهميت موضوع و نگراني ها و واكنش هاي اقشار فرهيخته، دانشگاهي، فرهنگي و مذهبي جامعه در برابر اين طرح شتاب زده، از جنابعالي انتظار مي رود اقدامات لازم را جهت ثبت گلزارهاي شهداي سراسر كشور به عنوان ميراث فرهنگي انقلاب اسلامي به منظور حفاظت اين اماكن از گزند تخريب جاهلانه و فرسايش آنها مبذول فرماييد.