گفتوگوی نوید شاهد البرز با معاون بنیاد شهید و امور ایثارگران البرز:
آزادگی از پشت میلهها آغاز شد؛ وظیفه امروز ما روایتگری است
معاون فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز در گفتوگو با خبرنگار نوید شاهد با گرامیداشت سالروز آزادسازی آزادگان گفت: آزادگان سرمایههای فرهنگی کشورند و پیام آنان برای امروز، حفظ امید، اخلاق و کرامت در سختیهاست. محمدیان با اشاره به شهدای غریب در اسارت افزود: همه اسیران به میهن بازنگشتند و باید مظلومیت آن شهدا و صبر خانوادهها در روایتهای ماندگار ثبت و تبیین شود.
به گزارش نوید شاهد البرز؛ ۲۶ مرداد در تقویم انقلاب اسلامی فقط یک تاریخ نیست؛ روزی است که واژه «آزادی» در قامت انسانهایی صبور، استوار و عاشق وطن معنا شد. روزی که فرزندان این سرزمین پس از سالها دوری، شکنجه، فشار و غربت، دوباره به آغوش میهن بازگشتند و ملت ایران، قامت رشید صبر و مقاومت را در چهره آزادگان دید. به همین مناسبت، با دکتر علی محمدیان، معاون فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز گفتوگویی انجام دادیم تا از زبان او، هم از عظمت آزادگان بشنویم و هم از «شهدای غریب در اسارت»؛ مردانی که راه بازگشت را ندیدند اما در اوج مظلومیت به فیض شهادت رسیدند.
نوید شاهد البرز: آقای محمدیان، ۲۶ مرداد برای جامعه ایثارگری و برای مردم ایران چه معنایی دارد؟
دکتر علی محمدیان: ۲۶ مرداد، فقط سالروز بازگشت یک گروه از رزمندگان به وطن نیست؛ این روز، روز بازگشت عزت به خانه است. آزادگان ما کسانی بودند که در سختترین شرایط، نه فقط در برابر دشمن، بلکه در برابر فرسایش روح، غربت، شکنجه، بیخبری از خانواده و فشارهای روانی سنگین مقاومت کردند. آنها در حقیقت دانشگاهی از صبر، ایمان، پایداری و هویت ملی را به نمایش گذاشتند. وقتی از آزادگان سخن میگوییم، درباره انسانهایی حرف میزنیم که در اوج اسارت، آزادگی را معنا کردند؛ یعنی شاید جسمشان در بند بود، اما روحشان هرگز اسیر نشد. ۲۶ مرداد برای ملت ایران روزی است که نشان میدهد پیروزی فقط در میدان نبرد نیست؛ گاهی پیروزی در آن است که یک انسان، سالها در اسارت بماند اما کرامت خود را حفظ کند، زبان به تحقیر دشمن باز نکند و با ایمان و اخلاق، از ارزشهای خودش دفاع کند. بازگشت آزادگان، یکی از شیرینترین صحنههای تاریخ معاصر ایران است؛ صحنههایی که در آن مردم با اشک شوق، فرزندان مقاوم خود را در آغوش گرفتند.
نوید شاهد البرز: از نگاه شما، مهمترین ویژگی آزادگان چیست؟
دکتر علی محمدیان: ویژگیهای آزادگان بسیار گسترده است، اما اگر بخواهم در یک کلمه خلاصه کنم، میگویم: کرامت. آزادگان انسانهایی بودند که در بدترین شرایط ممکن، کرامت انسانی را حفظ کردند. آنها فقط با دشمن خارجی نمیجنگیدند؛ با تحقیر، با ناامیدی، با فرسودگی، با فقدان، و با لحظههایی از خاموشی و تنهایی هم میجنگیدند. این پایداری، بسیار ارزشمندتر از هر نمایش ظاهری از شجاعت است.
در واقع آزادگان، قهرمانانیاند که قهرمانیشان در سالهای طولانی و در سکوت شکل گرفت. در اردوگاهها، در سلولها، در بازجوییها و در روزهای بیخبری از وطن، آنها نهتنها خود را حفظ کردند، بلکه برای همبندانشان امید بودند. بسیاری از خاطراتی که امروز از اردوگاههای اسارت داریم، نشان میدهد که آزادگان چگونه با ایمان، فرهنگ، قرآن، دعا، آموزش پنهانی، همدلی و مقاومت جمعی، فضای اسارت را به مدرسه صبر تبدیل کردند.
نوید شاهد البرز: برخی میگویند آزادگان، تنها بازماندگان جنگ هستند. شما این نگاه را چطور ارزیابی میکنید؟
دکتر علی محمدیان: این تعبیر ناقص است. آزادگان فقط بازمانده جنگ نیستند؛ راویان زنده یک حماسهاند. جنگ تحمیلی فقط در جبههها رخ نداد؛ بخشی از آن در اسارتگاهها ادامه پیدا کرد. اگر رزمندهای در خط مقدم مقاومت کرد، آزادهای هم در پشت میلهها و دیوارهای اردوگاه مقاومت کرد. بنابراین آزادگان، نه حاشیه جنگ، بلکه بخشی از متن اصلی دفاع مقدساند. آزادگان حامل حافظه تاریخی ملتاند. آنها میتوانند به نسلهای امروز بگویند که وطندوستی، ایمان، امید و ایستادگی چگونه در آزمونهای سخت معنا پیدا میکند. بسیاری از ما شاید سالها بعد از پایان جنگ، با شنیدن روایتهای آزادگان فهمیدیم که رنج اسارت چه اندازه عمیق، پیچیده و جانکاه بوده است. به همین دلیل، آزادگان سرمایههای فرهنگی و اخلاقی کشورند.
نوید شاهد البرز: در این روز، باید چگونه به آزادگان نگاه کرد؟ تنها بهعنوان قهرمانان تاریخ یا الگوهای تربیتی؟
دکتر علی محمدیان: هم قهرمانان تاریخ و هم الگوهای تربیتی. جامعهای که قهرمانان خود را فقط در سطح شعار گرامی بدارد، از ظرفیت اصلی آنان بهره نبرده است. آزادگان برای ما صرفاً موضوعی برای مراسم و یادواره نیستند؛ آنها الگوی تربیت نسلها هستند. اگر نوجوان امروز بداند که یک انسان چگونه در سختترین شرایط، ادب، ایمان، امید و مسئولیتپذیری را حفظ میکند، قطعاً نگاهش به زندگی تغییر میکند. ما در حوزه فرهنگی باید آزادگان را از سطح مناسبتهای تقویمی فراتر ببریم و آنان را به متن آموزش، رسانه، هنر، مستند، کتاب و تولیدات ماندگار بیاوریم. آزادگان فقط خاطره نیستند؛ آنها سرمایه فرهنگی فعال هستند.
نوید شاهد البرز: از شهدای غریب در اسارت هم یاد کردید. لطفاً درباره این عزیزان توضیح دهید.
دکتر علی محمدیان: بله، و این بخش بسیار مهمی از این مناسبت است. وقتی از آزادسازی آزادگان سخن میگوییم، نباید فراموش کنیم که همه اسیران به میهن بازنگشتند. جمعی از رزمندگان و عزیزان ما در دوران اسارت، زیر شکنجه، بیماری، سختیهای طاقتفرسا و شرایط غیرانسانی، به شهادت رسیدند. اینها همان شهدای غریب در اسارت هستند؛ شهیدانی که پیکر یا نشانی از بازگشتشان بهسادگی در دسترس نبود، و خانوادههایشان سالها با اندوه، انتظار و بیخبری زیستند. شهادت در اسارت، اوج مظلومیت است. چون شهید در میدان نبرد، دستکم در متن حماسه دیده میشود، اما شهید غریب در اسارت، در سکوت، در تنهایی، در غربت و در حصار دشمن جان داد؛ بدون آنکه امکان وداع یا بازگشت داشته باشد. این عزیزان، نهتنها قربانی جنگ، بلکه قربانی قساوت و بیرحمی دشمن بعثی و حامیان آن بودند. یاد آنان، بخشی جداییناپذیر از روایت آزادگان است. در حقیقت، وقتی از آزادگان سخن میگوییم، باید از شهدای غریب در اسارت نیز یاد کنیم تا این حقیقت روشن بماند که برخی بازگشتند تا روایت کنند، و برخی نرسیدند تا خودشان به روایت بدل شوند. اینها همه در یک منظومهاند؛ منظومهای از ایمان، مظلومیت، فداکاری و عشق به وطن.
نوید شاهد البرز: از منظری دیگر، اسارت چه درسهایی برای جامعه امروز دارد؟
دکتر علی محمدیان: اسارت، فقط یک وضعیت فیزیکی نیست؛ گاهی انسان در روزمرگی، ناامیدی، انزوا و بحرانهای اخلاقی هم بهنوعی اسیر میشود. آزادگان به ما یاد میدهند که آزادی حقیقی از درون آغاز میشود. انسانی که درونش آزاد باشد، حتی در بند هم میتواند کرامتش را حفظ کند؛ و انسانی که از درون تسلیم شده باشد، حتی اگر ظاهراً آزاد باشد، اسیر است. در جامعه امروز، ما بیش از هر زمان دیگری نیازمند الگوی آزادگی هستیم. آزادگی یعنی مقاومت در برابر دروغ، فساد، بیعدالتی، تحقیر انسان و فراموشی ارزشها. آزادگان به ما میآموزند که ایستادن بر سر حقیقت، هزینه دارد؛ اما این هزینه، ارزش دارد. امروز اگر بخواهیم جامعهای اخلاقی، امیدوار و مسئول بسازیم، باید از روحیه آزادگان الگو بگیریم.
نوید شاهد البرز: نقش خانوادههای آزادگان را چگونه ارزیابی میکنید؟
دکتر علی محمدیان: نقش خانوادهها بسیار بزرگ و گاه نادیدهگرفتهشده است. پشت هر آزاده، مادری چشمانتظار، همسری صبور، فرزندانی مقاوم و خانوادهای استوار وجود داشت. اسارت، فقط فرد را درگیر نمیکرد؛ خانواده را هم درگیر میکرد. سالها چشمانتظاری، بیخبری، فشارهای عاطفی و اجتماعی، بخشی از رنجی بود که خانوادهها تحمل کردند. وقتی آزادهای به وطن بازمیگشت، بازگشت او فقط یک اتفاق فردی نبود؛ بازگشت امید به یک خانواده و به یک محله و حتی به یک شهر بود. بسیاری از خانوادههای آزادگان، خودشان قهرمانان گمنامند. اگر امروز ما از آزادگان با احترام یاد میکنیم، باید برای خانوادههایشان هم شأن ویژهای قائل باشیم. آنها در نگهداری این یاد و در تداوم فرهنگ ایثار، نقش بنیادین دارند.
نوید شاهد البرز: بنیاد شهید و امور ایثارگران البرز در این زمینه چه رسالتی بر دوش دارد؟
دکتر علی محمدیان: رسالت ما صرفاً برگزاری مراسم یادبود نیست. ما باید حافظهساز، روایتگر و تولیدکننده معنا باشیم. بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز موظف است که خاطرات آزادگان، زندگینامهها، اسناد، تصاویر، روایتهای شفاهی و اسناد فرهنگی مرتبط را گردآوری و به نسلهای بعد منتقل کند. در حوزه فرهنگی، باید کارهای جدید و نو انجام دهیم؛ از تولید مستند و کتاب گرفته تا روایتهای چندرسانهای، نمایشگاههای محتوایی، استفاده از ظرفیت فضای مجازی، و تولید آثار هنری و رسانهای جذاب. امروز مخاطب، به روایت خشک و رسمی محدود پاسخ نمیدهد؛ باید زبان امروز را فهمید، اما پیام را قربانی هیجان نکرد. آزادگان و شهدای اسارت، موضوعاتی عمیق و اثرگذارند و اگر درست روایت شوند، میتوانند در دل نوجوان و جوان امروز بنشینند. همچنین ما موظفیم که مناسبت ۲۶ مرداد را به فرصتی برای تبیین فرهنگ مقاومت، هویت ایرانی-اسلامی و ارزشهای دفاع مقدس تبدیل کنیم؛ نه فقط برای بزرگداشت گذشته، بلکه برای ساختن آینده.
نوید شاهد البرز: اگر بخواهید در یک جمله، پیام ۲۶ مرداد را برای نسل جوان بگویید، چه میگویید؟
دکتر علی محمدیان: میگویم: آزادگی، انتخاب هر روز انسان برای وفادار ماندن به حقیقت است. یعنی جوان امروز بداند که شرافت، مسئولیت، وطندوستی و اخلاق، مفاهیمی تاریخی و دور نیستند؛ اینها معیارهای زندگی امروز هم هستند. آزادگان به ما نشان دادند که میشود در سختترین شرایط هم انسان ماند، میشود امید را حفظ کرد، میشود تسلیم نشد، و میشود از دل رنج، عزت ساخت.
نوید شاهد البرز: سخن پایانی شما برای خانوادههای آزادگان، شهدای غریب در اسارت و مردم البرز چیست؟
دکتر علی محمدیان: اول از همه، به آزادگان سرافراز میگویم که شما تنها یادگار سالهای اسارت نیستید؛ شما سند زنده پیروزی ایمان و صبر هستید. ملت ایران به شما بدهکار است و ما در بنیاد شهید و امور ایثارگران وظیفه داریم این دین را با کار فرهنگی، خدمت صادقانه و پاسداشت منزلت شما ادا کنیم. به خانوادههای آزادگان میگویم که شما نیز شریک این افتخار بزرگ هستید. صبوری شما بخشی از حماسه آزادگان است و نباید فراموش شود. و به یاد شهدای غریب در اسارت میگویم: شما در سکوت رفتید، اما نامتان در حافظه انقلاب و ملت ایران زنده است. شما نرسیدید که بازگشت را تجربه کنید، اما شهادتتان نشان داد که حتی در اسارت هم میتوان به بلندترین قلههای ایمان رسید. در پایان، ۲۶ مرداد را به همه ملت ایران، بهویژه خانوادههای معظم آزادگان و شهدا تبریک و تهنیت عرض میکنم و امیدوارم بتوانیم با کار فرهنگی درست، روایت صادقانه و خدمت بیمنت، شأن این عزیزان را آنگونه که شایسته است، پاس بداریم.
گفتوگو از اباذری
