مدیرکل بنیاد شهید البرز: آزادگان در اسارت ماندند، اما ایران و عزت ایرانی را به اسارت ندادند
امیرحسین دانشکهن، مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز در گفتوگویی با «نوید شاهد البرز» از صبر و پایداری آزادگان، نقش خانوادههای آنان و ضرورت انتقال این میراث ارزشمند به نسل امروز سخن گفت و تأکید کرد: آزادگان، روایت زنده ملتی هستند که در سختترین شرایط، تسلیم نشد و سربلند ماند.
به گزارش نوید شاهد البرز، ۲۶ مردادماه، یکی از ماندگارترین روزهای تاریخ معاصر ایران است؛ روزی که پس از سالها دوری و تحمل رنج و مشقت، آزادگان سرافراز به آغوش میهن بازگشتند. بازگشت آنان تنها پایان دوران اسارت نبود؛ بلکه آغاز فصل تازهای از روایت مقاومت، صبر و آزادگی مردانی بود که در سختترین شرایط، هویت، ایمان و عزت خود را حفظ کردند.
آزادگان در اردوگاههای رژیم بعث عراق، در شرایطی دشوار و گاه طاقتفرسا، روزهای اسارت را پشت سر گذاشتند؛ اما دشمن نتوانست روحیه آنان را درهم بشکند. آنان نشان دادند که اسارت جسم، هرگز به معنای اسارت اندیشه و اراده انسان نیست. به مناسبت سالروز بازگشت آزادگان به میهن اسلامی، با امیرحسین دانشکهن، مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز درباره جایگاه آزادگان، مفهوم استقامت در دوران اسارت، نقش خانوادههای آنان و ضرورت انتقال این میراث ارزشمند به نسلهای آینده گفتوگو کردهایم.
نوید شاهد البرز: ۲۶ مرداد چه جایگاهی در تاریخ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس دارد؟
مدیر کل بنیاد شهید البرز: ۲۶ مردادماه یکی از روزهای پرافتخار و بهیادماندنی تاریخ ملت ایران است. در این روز، آزادگان سرافراز پس از سالها تحمل اسارت، شکنجه، دوری از خانواده و فشارهای روحی و جسمی، به میهن اسلامی بازگشتند. بازگشت آزادگان را نباید صرفاً یک رویداد تاریخی بدانیم. این روز در حقیقت نماد پیروزی اراده و ایمان بر ظلم و اسارت است. آزادگان ما در میدان نبرد از کشور دفاع کردند و هنگامی که به اسارت درآمدند، رسالت خود را در سنگری دیگر ادامه دادند. آنها در اردوگاههای دشمن نیز از هویت ایرانی و اسلامی خود دفاع کردند. دشمن تصور میکرد با اسارت رزمندگان میتواند روحیه آنان را درهم بشکند، اما آزادگان با صبر و مقاومت خود نشان دادند که انسان مؤمن و آزاده حتی در سختترین شرایط نیز میتواند سربلند بماند. به همین دلیل، ۲۶ مرداد برای ملت ایران فقط سالروز بازگشت تعدادی از رزمندگان نیست؛ بلکه روز تجلیل از یک فرهنگ است؛ فرهنگ صبر، مقاومت، عزت و آزادگی.
نوید شاهد البرز:شما از آزادگان به عنوان «نماد استقامت» یاد میکنید. این استقامت در دوران اسارت چگونه خود را نشان داد؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: استقامت آزادگان را نمیتوان فقط در تحمل شکنجهها و سختیهای جسمی خلاصه کرد. یکی از مهمترین جلوههای مقاومت آنان، حفظ روحیه، ایمان و امید بود. زندانی که اختیار زمان، مکان، غذا، ارتباط با خانواده و بسیاری از نیازهای اولیه زندگی از او گرفته شده، اگر از نظر روحی شکست بخورد، در واقع مهمترین سرمایه خود را از دست داده است. اما آزادگان ما اجازه ندادند دشمن روح و اراده آنان را تسخیر کند. آنها در اردوگاهها نماز خواندند، قرآن تلاوت کردند، به یکدیگر روحیه دادند، آموزش دادند و تلاش کردند فضای اردوگاه را به محیطی برای رشد و تربیت تبدیل کنند. همین رفتارها نشان میدهد که مقاومت فقط ایستادن در برابر شکنجه نیست؛ مقاومت یعنی حفظ شخصیت، کرامت و باورهای انسانی در شرایطی که دشمن میخواهد همه این ارزشها را از انسان بگیرد. آزادگان ثابت کردند که میتوان جسم را به بند کشید، اما نمیتوان ایمان، اندیشه و اراده انسان را به اسارت گرفت.
نوید شاهد البرز: یکی از موضوعات مهم درباره آزادگان، نقش خانوادههای آنان است. آیا میتوان از رنج خانوادهها در سالهای اسارت سخن گفت؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: قطعاً. وقتی از آزادگان صحبت میکنیم نباید خانوادههای آنان را فراموش کنیم. سالهای اسارت برای یک خانواده نیز سالهای انتظار، نگرانی و چشمبهراهی بود. همسر، پدر، مادر و فرزندان آزاده نمیدانستند عزیزشان در چه شرایطی زندگی میکند. بسیاری از خانوادهها سالها با یک خبر، یک عکس یا حتی یک نشانه کوچک از عزیز خود زندگی میکردند. این انتظار خودش نوعی مجاهدت بود. خانوادهای که سالها چشمانتظار بازگشت فرزند، همسر یا پدر خود میماند، در حقیقت بخشی از بار دفاع و مقاومت را بر دوش کشیده است. به همین دلیل، در فرهنگ ایثار و شهادت، خانوادهها جایگاه بسیار ویژهای دارند. آزادگان با صبر خود مقاومت کردند و خانوادههایشان نیز با صبر و امید، این مقاومت را تکمیل کردند.
نوید شاهد البرز: به نظر شما چرا دشمن نتوانست آزادگان را از هویت ایرانی و اسلامی خود جدا کند؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: زیرا هویت آزادگان چیزی نبود که صرفاً در میدان جنگ شکل گرفته باشد. آنها با باورهای عمیق دینی، ملی و خانوادگی وارد دفاع مقدس شده بودند. رزمندهای که دفاع از وطن و مردم را وظیفه خود میداند، وقتی اسیر میشود، این باورها را از دست نمیدهد. اتفاقاً در شرایط اسارت، هویت انسان اهمیت بیشتری پیدا میکند. آزادگان در اردوگاههای بعثی نشان دادند که ایرانی بودن برای آنان صرفاً یک عنوان نیست؛ بلکه با عزت، غیرت، مسئولیتپذیری و دفاع از سرزمین گره خورده است. از سوی دیگر، ایمان و توکل آنان نیز پشتوانه بزرگی برای تحمل آن شرایط بود. همین ترکیب ایمان، هویت ملی و روحیه جمعی باعث شد دشمن نتواند آنان را در برابر خود تسلیم کند.
نوید شاهد البرز: اگر بخواهیم از دوران اسارت یک درس مهم برای جامعه امروز استخراج کنیم، آن درس چیست؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: به اعتقاد من مهمترین درس دوران اسارت، این است که انسان در سختترین شرایط نیز نباید امید و اراده خود را از دست بدهد. امروز ممکن است نوع مشکلات و چالشهای جامعه با دوران دفاع مقدس متفاوت باشد، اما اصل مسئله تفاوتی نکرده است. جامعهای که امید، همبستگی، مسئولیتپذیری و روحیه مقاومت داشته باشد، میتواند از مشکلات عبور کند. آزادگان به ما آموختند که در برابر دشواریها نباید تسلیم شد. آنها سالها در شرایطی زندگی کردند که بسیاری از ما حتی تصور آن برایمان دشوار است، اما همچنان به آینده امیدوار بودند. این پیام امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. باید به نسل جوان بگوییم که تاریخ کشور فقط مجموعهای از اتفاقات گذشته نیست؛ بلکه مجموعهای از تجربههایی است که میتواند برای ساخت آینده به ما کمک کند.
نوید شاهد البرز: امروز که نسل جوان فاصله زیادی با دوران دفاع مقدس دارد، چگونه میتوان این فرهنگ را به آنان منتقل کرد؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: انتقال فرهنگ ایثار و مقاومت با شعار به تنهایی امکانپذیر نیست. نسل امروز باید بتواند با انسانهای این تاریخ ارتباط برقرار کند. ما باید اجازه دهیم آزادگان خودشان روایت کنند. خاطرات آنان، تجربههایشان، لحظات تلخ و شیرین دوران اسارت و حتی جزئیات زندگی روزمره در اردوگاهها باید ثبت و به شکل جذاب در اختیار نسل جوان قرار گیرد. امروز ظرفیت رسانه، فضای مجازی، فیلم، مستند، پادکست و تولیدات هنری بسیار گسترده است. باید از این ظرفیتها استفاده کنیم. جوان امروز اگر داستان واقعی یک آزاده را بشنود و بفهمد یک انسان همسن و سال پدر یا پدربزرگ او چگونه سالها در اسارت مقاومت کرده، این روایت میتواند بسیار بیشتر از یک سخنرانی رسمی بر او اثر بگذارد. ما باید از روایتهای کلی فاصله بگیریم و به سمت روایتهای انسانی برویم؛ روایت یک مادر که سالها چشمانتظار فرزندش بوده، روایت یک همسر که با امید زندگی کرده و روایت آزادهای که در سختترین شرایط کرامت خود را حفظ کرده است.
نوید شاهد البرز: نقش بنیاد شهید و امور ایثارگران در این زمینه چیست؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: بنیاد شهید و امور ایثارگران خود را موظف میداند علاوه بر ارائه خدمات و حمایتهای قانونی از جامعه ایثارگری، در حوزه ترویج فرهنگ ایثار و شهادت نیز نقش جدی ایفا کند. آزادگان بخشی ارزشمند از جامعه ایثارگری و سرمایههای معنوی کشور هستند. حفظ ارتباط با آنان، ثبت خاطرات و تجربیاتشان، تجلیل از مقام آنان و معرفی سبک زندگی و روحیه مقاومتشان به جامعه از وظایف مهم ماست. البته این کار باید با همکاری رسانهها، آموزش و پرورش، دانشگاهها، دستگاههای فرهنگی و خود خانوادههای ایثارگران انجام شود. در استان البرز نیز تلاش میکنیم ظرفیتهای فرهنگی و رسانهای موجود را برای معرفی بیشتر ایثارگران و بهخصوص آزادگان به کار بگیریم.
نوید شاهد البرز: البرز نیز یکی از استانهای مهم در حوزه ایثار و شهادت است. جایگاه آزادگان البرزی را چگونه ارزیابی میکنید؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: البرز از استانهایی است که مردم آن در دوران انقلاب، دفاع مقدس و عرصههای مختلف ایثار و مقاومت نقش ارزشمندی داشتهاند. این استان مفتخر به تقدیم هزاران شهید و حضور گسترده جانبازان، آزادگان و خانوادههای معظم شهدا و ایثارگران است. در منابع منتشرشده، تعداد شهدای استان البرز ۵ هزار و ۵۸۰ نفر اعلام شده است. آزادگان البرزی نیز بخشی از همین تاریخ پرافتخار هستند و هر کدام از آنان یک کتاب ناگفته از مقاومت و ایستادگی در دوران دفاع مقدس به شمار میروند. ما باید این سرمایههای انسانی را بیشتر به جامعه معرفی کنیم. گاهی در میان همین آزادگان، داستانهایی وجود دارد که اگر ثبت و روایت شود، میتواند به یک اثر ماندگار فرهنگی و تاریخی تبدیل شود. این افراد فقط متعلق به خانواده خودشان نیستند؛ آنان سرمایههای معنوی جامعه هستند و تجربه زندگیشان میتواند برای نسلهای مختلف آموزنده باشد.
نوید شاهد البرز: آیا امروز جامعه بیش از گذشته به فرهنگ مقاومت نیاز دارد؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: بله، اما باید مفهوم مقاومت را درست و عمیق تعریف کنیم. مقاومت به معنای نفرتپراکنی یا خشونت نیست؛ مقاومت یعنی انسان در برابر ظلم، تحقیر، بیعدالتی و فشار، هویت و کرامت خود را از دست ندهد. آزادگان یکی از روشنترین نمونههای این مفهوم هستند. آنان در شرایطی قرار گرفتند که دشمن تلاش میکرد روحیه آنان را بشکند، اما تسلیم نشدند. امروز نیز جامعه ما به چنین روحیهای نیاز دارد؛ روحیهای که به انسان یادآوری کند مشکلات هرچقدر بزرگ باشند، نباید باعث از دست رفتن امید و عزت شود.
نوید شاهد البرز: با توجه به تحولات سالهای اخیر و تجربه جنگ ۱۲ روزه، آیا میتوان میان نسل آزادگان و نسل جدید مدافعان کشور پیوندی برقرار کرد؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: آنچه میان این نسلها مشترک است، مفهوم دفاع از کشور و مردم است. شرایط تاریخی و نوع تهدیدها ممکن است متفاوت باشد، اما ارزشهایی مانند شجاعت، فداکاری، مسئولیتپذیری و دفاع از امنیت کشور همواره ثابت هستند. به همین دلیل باید اجازه دهیم نسلهای مختلف ایثارگران با یکدیگر گفتوگو کنند. جوان امروز باید بداند که دفاع از کشور فقط به یک دوره تاریخی محدود نیست.آزادگان میتوانند برای نسل جدید روایت کنند که در سختترین شرایط چگونه امید خود را حفظ کردند و نسل جدید نیز میتواند تجربههای خود را بیان کند. این گفتوگو میان نسلها موجب میشود فرهنگ ایثار و مقاومت از یک خاطره تاریخی به یک سرمایه زنده اجتماعی تبدیل شود.
نوید شاهد البرز: اگر بخواهید یک پیام به آزادگان سرافراز استان البرز در سالروز بازگشتشان به میهن داشته باشید، چه میگویید؟
مدیرکل بنیاد شهید البرز: در برابر بزرگی و ایستادگی آزادگان، واژهها بسیار کوچک هستند. آنان سالهای جوانی خود را در راه دفاع از کشور سپری کردند و پس از بازگشت نیز با آثار و پیامدهای دوران اسارت زندگی کردند. من به نمایندگی از بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز، این روز را به همه آزادگان سرافراز و خانوادههای صبور آنان تبریک عرض میکنم و در برابر صبر، ایثار و استقامتشان سر تعظیم فرود میآورم. آزادگان بدانند که ملت ایران فداکاری آنان را فراموش نکرده و نخواهد کرد. ۲۶ مرداد به ما یادآوری میکند که استقلال، عزت و امنیت کشور حاصل تلاش و فداکاری انسانهایی است که در مقاطع حساس تاریخ، آسایش خود را فدای آرامش دیگران کردند.
و سخن پایانی؟
سخن پایانی من این است که نباید اجازه دهیم خاطرات دوران دفاع مقدس و بهویژه خاطرات آزادگان در گذر زمان کمرنگ شود. هر آزاده یک تاریخ زنده است. هر خاطره او میتواند بخشی از تاریخ این سرزمین را روشن کند. ما وظیفه داریم این خاطرات را ثبت کنیم، به نسل جوان منتقل کنیم و از آنها برای ساختن آیندهای بهتر بهره بگیریم. ۲۶ مرداد، روز بازگشت آزادگان به میهن اسلامی، روز پیروزی اراده بر اسارت و عزت بر تحقیر است. آزادگان به ما نشان دادند که میتوان در سختترین شرایط ایستاد، میتوان رنج کشید اما نشکست و میتوان سالها در اسارت بود اما آزاد ماند. امروز وظیفه ماست که این پیام را به نسلهای آینده منتقل کنیم؛ اینکه ایران با ایستادگی مردان و زنانی ساخته شده است که در لحظههای سخت، خود را برای وطن، مردم و ارزشهایشان هزینه کردند. آزادگان، روایت زنده یک ملتاند؛ ملتی که در برابر سختیها ایستاد، امیدش را از دست نداد و سربلند به آینده نگاه کرد. ۲۶ مردادماه را باید فرصتی برای بازخوانی این حماسه بزرگ بدانیم؛ فرصتی برای شنیدن دوباره صدای آزادگان و برای یادآوری این حقیقت که آزادگی، پیش از آنکه نامی برای پایان اسارت باشد، یک سبک زندگی و یک انتخاب انسانی است.
گفتوگو از اباذری
