نوید شاهد قزوین گزارش میدهد؛
فرماندهان بینشان پشت جبهه / زنان قزوین؛ مفسران واقعی «زن، زندگی، آزادی» در جنگ رمضان
چهل روز جنگ رمضان، بیش از هر چیز، یک حماسه هویتی بود؛ حماسهای که در آن، زن قزوینی با ایثار، درایت و هوشمندی خود، نشان داد که «زن، زندگی، آزادی» را باید با زبانی دیگر خواند؛ زبانی که در آن، زندگی یعنی ایستادگی، آزادی یعنی مسئولیتپذیری و زن یعنی محور مقاومت. این گزارش، روایتگر میراث ماندگار آن ۴۰ روز است؛ میراثی که از دل بحران، چون گوهری ناب، سر برآورد و چراغ راه آیندهای روشنتر برای نسلهای بعدی شد.
به گزارش نوید شاهد استان قزوین، «زن، زندگی، آزادی»؛ شعاری که برخی میخواستند آن را به انحطاط و تهیسازی هویت زن ایرانی بدل کنند، در چهل روز جنگ رمضان، توسط خود زنان بازتعریف شد. بازتعریفی که نه در شعار بلکه در میدان عمل رقم خورد؛ جایی که زنان نشان دادند «زندگی» یعنی حضور در خیابانها برای حمایت از میهن، «آزادی» یعنی انتخاب آگاهانه ایستادگی، و «زن» یعنی محور مقاومت در برابر هرگونه تهاجم. این گزارش، روایتی از آن بازتعریف بیصدای بزرگترین حماسه زنانگی در روزهای سخت استان قزوین است؛ روایتی که در آن، زنان نه به عنوان سوژههای منفعل بحران، بلکه به عنوان فاعلان اصلی تاریخسازی، نقشی بیبدیل در معادلات پیچیده این جنگ ناهمتراز ایفا کردند.
استان قزوین، با پیشینه درخشان خود در دفاع مقدس و میزبانی از شهدای والامقام، در این دوره نیز نشان داد که زنانش، میراثدار همان مکتبی هستند که در هشت سال دفاع مقدس نیز درخشیدند. آنچه در این چهل روز رقم خورد، نه یک واکنش لحظهای، بلکه بروز یک خرد جمعی و هویتی بود که ریشه در عمق باورهای دینی و ملی داشت. زن قزوینی ثابت کرد که فراتر از یک نماد، یک کنشگر تاریخی است که با مهر، درایت و شجاعت خود، فصل جدیدی از حماسههای این مرز و بوم را رقم زده است.
زنانی که تاریخ را با حضور خود نوشتند
در روزهایی که برخی تحلیلگران بینالمللی پیشبینی فروپاشی روحیه اجتماعی را میکردند و رسانههای معاند با تحلیلهای روانشناختی از نوع «فرسودگی اجتماعی» و «خستگی جمعی» سخن میگفتند، زنان قزوینی با حضوری پرشور و بیسابقه در صحنههای عمومی، همه معادلات را بر هم زدند. تجمعات شبانه در میادین اصلی شهر، از سبزهمیدان تا چهارراههای مرکزی، صحنهای بود از یک همبستگی بینظیر که نه تنها دشمن، بلکه بسیاری از ناظران داخلی را نیز شگفتزده کرد. این حضور، برخلاف ادعای رسانههای معاند که زنان را به حاشیهرانی و انفعال دعوت میکردند، ماهیتی کاملاً تهاجمی و کنشگرانه داشت؛ زنانی که شعاردهنده اصلی میدانهای حماسه بودند و با شور و نشاطی مثالزدنی، پرچمدار دفاع از تمامیت ارضی ایران شدند.
نکته قابل تامل در این حضور گسترده، تنوع قشرهای شرکتکننده بود؛ از مادران سالخوردهای که با واکر و عصا به میدان آمده بودند تا دختران نوجوانی که با چادرهای گلگون خود، رنگی از امید را به فضای سنگین شبهای جنگ میبخشیدند. زنان کارگر، معلم، دانشجو، خانهدار و کارمند، همه در کنار هم، تصویری از یک اراده جمعی را به نمایش گذاشتند که مرزهای طبقاتی و سنی را در هم شکسته بود. این حضور، پاسخی قاطع به کسانی بود که در سالهای پیش با سوءاستفاده از احساسات پاک زنان، سعی در به ابزار تبدیل کردن آنها برای پیشبرد اهداف مخرب خود داشتند. جنگ رمضان، نقاب از چهره هر دو جبهه برداشت؛ هم چهره واقعی مدعیان دروغین حقوق بشر را نشان داد و هم هویت حقیقی زن مسلمان ایرانی را که در عمق باورهای خود، دفاع از میهن را جزئی از هویت دینی و ملی خود میداند، به تصویر کشید.
یک جامعهشناس قزوینی در تحلیل این پدیده میگوید: آنچه در این تجمعات دیدیم، نه یک واکنش هیجانی لحظهای، بلکه بروز یک خرد جمعی بود. زنان قزوین با حضور خود، این پیام را به جهانیان فرستادند که جنگ، هر چند سخت و طاقتفرسا، اما نتوانسته است اراده آنها را برای تعیین سرنوشت خود و میهنشان بشکند. این همان معنای واقعی «آزادی» است؛ البته نَه آزادی از مسئولیت، بلکه آزادی برای مسئولیتپذیری. زن قزوینی نشان داد که آزادی واقعی در گرو مسئولیتپذیری در برابر خانواده، جامعه و میهن است و این همان تفسیر اصیلی است که ریشه در فرهنگ غنی ایرانی-اسلامی دارد.
زن، زندگیبخش و سفرهدار مقاومت
زنان قزوین در این چهل روز، نه تنها در عرصه عمومی، بلکه در پشتصحنه جبهه، نقشی بیبدیل در «زندگیبخشی» به شرایط بحرانی ایفا کردند. آنها با پخت و توزیع غذا برای رزمندگان و خانوادههای آسیبدیده، چهره واقعی «اقتصاد مقاومتی» را به نمایش گذاشتند. شبکههای خودجوش محلی در محلات مختلف قزوین، از همان ساعات اولیه بحران، برای جمعآوری کمکهای نقدی و غیرنقدی، پخت نان و غذای گرم، و تامین مایحتاج ضروری پایگاههای مقاومت، سازماندهی شدند. این شبکهها با ساختاری کاملاً مردمی و بدون هیچ نهاد بالادستی، صرفا با اتکا به اعتماد متقابل و انسجام همسایگی، توانستند در بحرانیترین شرایط، نیازهای اساسی را تامین کنند.
اما این میزبانی، فراتر از تامین معاش بود. زنان قزوینی با روحیهای خستگیناپذیر، از یک سو به وظایف خطیر خانوادگی خود در رسیدگی به همسر و فرزندان میپرداختند و از سوی دیگر، با حضور شبانهروزی خود، پیام «زندگی» را زنده نگه میداشتند. آنها نشان دادند که «زندگی» در شرایط سخت، نه فقط بقا و زنده ماندن، بلکه به معنای ایستادگی، امیدآفرینی و حفظ کرامت انسانی در سختترین شرایط است. در یکی از محلات جنوبی قزوین، گروهی از زنان خانهدار با هماهنگی یکدیگر، آشپزخانههای سیار راهاندازی کردند و روزانه بیش از هزار پرس غذای گرم را میان رزمندگان و نیروهای بسیجی توزیع میکردند. این اقدام، بدون کوچکترین چشمداشت مادی و تنها با انگیزهای الهی و میهنی انجام میشد.
امدادگرانی که فراموش نمیشوند؛ روایت مهربانی در دل بحران
فعالیتهای پشتیبانی زنان، تنها به تامین غذا محدود نشد. گروههای دیگری از زنان که اغلب دارای تخصصهای پزشکی و پرستاری بودند، در مراکز درمانی محلی به ارائه خدمات کمکهای اولیه و مراقبتهای روانی به آحاد جامعه میپرداختند. استاندار قزوین در یکی از بازدیدهای خود از مراکز امدادی، با اشاره به این موضوع گفت: بخش مهمی از عملیات سنگین جنگ رمضان بر دوش نیروهای امدادی، از جمله زنان شجاع هلالاحمر بوده و این خدمات، در حافظه تاریخی مردم ماندگار خواهد شد.
در آمار رسمی خسارتها و شهدا، نام بسیاری از زنان امدادگر ثبت نشده است؛ اما خدمات آنها در تاریخ شفاهی جنگ رمضان، همچون نوری فروزان باقی خواهد ماند. امدادگران زن قزوینی نه در حاشیه بلکه در متن عملیاتهای نجات حضور داشتند. در شرایطی که برخی از آنها خود همسر یا مادر رزمندگان بودند، با انعطافپذیری روانی بالا، به ارائه خدمات درمانی و روانی پرداختند. این نیروها در پایگاههای هلال احمر و اورژانس، به عنوان نیروی پشتیبان، عناصر عملیاتی و تأثیرگذار در صحنه حضور داشتند و در تیمهای واکنش سریع برای غربالگری اولیه مجروحان، ارائه خدمات روانی-اجتماعی به همنوعان، نقشی حیاتی ایفا کردند.
جهاد تبیین در میدان نابرابر رسانهای؛ روایت زنان کنشگر قزوین
پیچیدهترین عرصه این جنگ، «جنگ شناختی و رسانهای» بود و زنان محور اصلی جهاد تبیین در این میدان بودند. این نقش، با تولید محتوای چندلایه در بسترهای مجازی، برای خنثیسازی شایعات ساختهشده دشمن و برای روشنگری درباره ابعاد پنهان پشتیبانی مردمی و انتقال تصویر واقعی از جنگ، تجلی یافت. زنان با زبانی صمیمی و مبتنی بر تجربه زیسته خود از مناطق جنگی، توانستهاند روایت جبهه خودی را مقابل روایتسازی رسانههای معاند قرار دهند. از مادری که در یک استوری ساده، پخت نان برای توزیع در محله را نشان میدهد تا یک دانشجوی علوم ارتباطات که با تحلیل دادههای توئیتری، به افشای اخبار جعلی میپردازد، همگی مصادیقی از جهاد تبیین زنانه بودند.
این کنشگران فرهنگی با هوشمندی تمام، توانستهاند گفتمان مقاومت و امید را در سطح خانوادهها نهادینه کنند و اجازه ندهند فضای یاس و ناامیدی بر جامعه سایه افکند. پژوهشگران حوزه رسانه بر این باورند که زنان باید با شناخت جنگ و هجمههای آن، از ظرفیت خود برای مقابله با مفاهیم نادرست استفاده کنند. در قزوین، شبکهای از زنان تأثیرگذار در فضای مجازی، با هماهنگی و همدلی، کمپینهای متعددی را برای اطلاعرسانی دقیق از وضعیت مناطق جنگی و افشای دروغپراکنیهای رسانههای بیگانه راهاندازی کردند. این کمپینها، با بهرهگیری از زبانهای مختلف و محتوای جذاب بصری، توانستند مخاطبان گستردهای را در داخل و خارج از کشور تحت تأثیر قرار دهند و تصویری متفاوت از آنچه رسانههای بینالمللی ارائه میدادند، به نمایش بگذارند.
زینب محبی، از فعالان رسانهای استان، در این باره میگوید: رسانههای معاند با بودجههای هنگفت، تلاش میکردند که تصویری از انفعال و ترس در میان زنان ایرانی بسازند. اما آنچه در فضای مجازی توسط زنان قزوینی رقم خورد، یک عملیات روانی معکوس بود. ما با تولید محتوای ساده، اما تأثیرگذار، نشان دادیم که زنان این سرزمین، نه تنها ترسی از تهدیدها ندارند، بلکه با آگاهی و هوشمندی، در خط مقدم جهاد تبیین ایستادهاند. هر پست، هر استوری و هر ویدئوی کوتاه، یک سرباز در این جنگ نرم بود.
بازتولید سرمایه اجتماعی و همبستگی ملی؛ میراث ماندگار ۴۰ روز
مهمترین دستاورد حضور فعال و گسترده زنان در این ۴۰ روز، بازتولید سرمایه اجتماعی و تقویت همبستگی ملی بود. حضور آنها در صحنه، پیامآور این واقعیت است که جنگ امروز، فقط مختص مردان در سنگرهای خاکی نیست، بلکه عرصهای است برای نمایش قدرت زنان در سختترین و طاقتفرساترین شرایط اجتماعی است. زنان قزوینی با حضور خود، این پیام را به جامعه مخابره کردند که در شرایط بحران، مرزبندیهای ساختگی رنگ میبازند و اراده جمعی برای دفاع از کیان میهن، بر هرگونه اختلافنظر سایه میافکند.
حجتالاسلام والمسلمین دکتر حسینی، استاد حوزه و دانشگاه، در این زمینه به خبرنگار ما گفت: «زن قزوینی در این ایام، نشان داد که ایمان و عقلانیت، دو بال پرواز او هستند. او از سویی با عاطفه مادری، به مداوای زخمها و التیام دردها میپردازد و از سوی دیگر، با درایت و هوشمندی، در میدان جنگ نرم، از هویت و کیان میهن دفاع میکند. این همان الگوی تمامعیار زن تراز انقلاب اسلامی است که در بیانیه گام دوم انقلاب نیز به آن اشاره شده است؛ زنی که در عین حفظ کرامت و عفاف، در متن تحولات اجتماعی و سیاسی حضور دارد و نقشآفرینی میکند.»
سلاح به دست زنان قزوینی؛ تفسیری تازه از ایثار
یکی از جلوههای شگفتانگیز این روزها در قزوین، موضوع یادگیری سلاح توسط زنان است. زنان قزوینی در کنار حضور در تجمعهای مردمی، سربند بستهاند و سلاح به دست گرفتهاند. اما این «سلاح به دست گرفتن» فقط یک حرکت نمادین نیست؛ آنها با جدیت و همتی وصفناپذیر، در دورههای آموزشی نگهداری و استفاده از سلاح سرد و گرم شرکت میکنند. این حرکت، نشاندهنده درکی عمیق از ماهیت جنگهای آینده است؛ جنگی که در آن، مرز میان پشت جبهه و خط مقدم، هر روز کمرنگتر میشود.
فریبا همتی از خواهران بسیجی در گفتوگو با خبرنگار نوید شاهد قزوین میگوید: یاد گرفتن سلاح فقط یک شور زودگذر نیست. این یک تحول راهبردی در نگاه زن مسلمان ایرانی است. زن قزوینی فهمیده که در "جنگ تحمیلی سوم"، سهم او فقط پشت جبهه و آشپزخانه نیست. او باید در خط مقدم دفاع از ارزشها، همسنگر و همسرباز باشد. ما با یادگیری فنون رزمی، این پیام را به دشمن میدهیم که اگر یک قدم به خاک و ناموس ما نزدیک شود، با تمام توان از کیان خود دفاع میکنیم.
یکی از شرکتکنندگان، دختری ۱۸ ساله به نام فاطمه که روسریاش را به سبک شهدای گمنام بسته، با اشک در چشمانش میگوید: «رهبرمان شهید شد تا به ما بگوید که دشمن حتی از شهادت یک مرد بزرگ هم ابایی ندارد. پس ما زنان باید یاد بگیریم که چگونه از خود، خانواده و انقلابمان دفاع کنیم. من امروز اولین جلسه آموزش با اسلحه را گذراندم. نه برای جنگطلبی، بلکه برای اینکه بدانم اگر دشمن نزدیک شد، عقب نمینشینم. من میخواهم ادامهدهنده راه مادرم باشم که در دفاع مقدس، پشت جبهه را مدیریت میکرد؛ اما این بار، در خط مقدم خواهم ایستاد.»
این تحول نگرش، نشاندهنده یک تغییر پارادایمی در نگاه زنان به نقش خود در دفاع از میهن است. آنها دیگر خود را تنها پشتیبانان صحنه نبرد نمیدانند، بلکه خود را سربازانی آماده برای هرگونه تهدید تصور میکنند. این آمادگی، نه از سر خشم یا کینه، بلکه از سر عشق به خاک و ناموس و دین است و این همان روحیهای است که در مکتب عاشورا و در سیره حضرت زینب(س) و حضرت فاطمه زهرا(س) ریشه دارد.
روایت دوختن پرچمها؛ دستان مادرانه در کارگاه عشق
زنان قزوینی نه تنها در مصلی حضور دارند، بلکه در گوشه و کنار شهر قزوین، کارگاههای دوخت پرچم را به راه انداختهاند. از خیاطان ماهر تا دختربچههایی که تازه دوختن یاد گرفتهاند، همگی مشغول دوختن پرچمهایی با نقشونگارهای انقلابی هستند. پرچمهایی با تصویر رهبر شهید، شعارهای «یا زهرا(س)»، «لبیک یا خامنهای» و «هیهات من الذله». این کارگاهها، که در خانهها، مساجد و پایگاههای مقاومت برپا شدهاند، به مراکزی برای تجلی عشق، ایمان و همبستگی تبدیل شدهاند.
اما فقط پرچم نیست؛ آنها همچنین در حال دوختن سربندهای قرمز با اسماء الله، پارچهنوشتههای مخصوص تجمعات و حتی کیسههای پارچهای برای توزیع نذری هستند. این محصولات نه برای فروش، بلکه برای توزیع رایگان در بین مردم و نیروهای نظامی است. هر کوک این زنان، یک پیام مقاومت است؛ هر نخ، نشانگر پیوندی ناگسستنی با آرمانهای انقلاب و ولایت است.
مریم سادات که مدیریت یکی از این کارگاهها را بر عهده دارد، میگوید: از شب اول شهادت رهبر، زنان قزوینی داوطلبانه به این کارگاهها آمدهاند. برخی از آنها مادران شهدا هستند که با دستانی لرزان، اما قلبی پر از امید، پرچمها را میدوزند. برخی هم دختران نوجوانی هستند که میخواهند بگویند ما ادامهدهنده راه مادرانمان در دفاع مقدس هستیم. این کارگاهها، کلاسهای درس عشق و ایثارند؛ جایی که نسلها در کنار هم، با سوزن و نخ، حماسهای دیگر میآفرینند.
یکی از مادران شهدای حاضر در این کارگاه، با چشمانی بارانی، اما لبخندی بر لب، روایت میکند: «پسرم در دفاع مقدس به شهادت رسید. امروز، نوههایم را میبینم که با اشتیاق، پرچمها را میدوزند و برای دفاع از ارزشها آماده میشوند. این یعنی خون شهیدان هدر نرفته است. این یعنی مکتب ما زنده است و زنان ما، بهترین راویان و انتقالدهندگان این مکتب هستند. من با هر کوک، به فرزند شهیدم میگویم که راهت ادامه دارد و ما تا آخرین نفس، پای عهد خود ایستادهایم.»
جنگ رمضان، پدیده اجتماعی و هویتی بود
جنگ رمضان، بیش از آنکه یک رخداد نظامی باشد، یک پدیده اجتماعی و هویتی بود که در آن، «زنان» نقش محوری در بازتعریف مفاهیم بنیادین ایفا کردند. آنها شعار «زن، زندگی، آزادی» را از آن معنای تحمیلی و ابزاری رهانیدند و به آن هویتی تازه بخشیدند؛ هویتی مبتنی بر ایثار، حضور مسئولانه، و دفاع هوشمندانه از کیان میهن. این بازتعریف، میراثی است که نه فقط برای امروز، بلکه برای آینده این سرزمین، الگویی تمامعیار از همبستگی فراجنسیتی و مقاومت همهجانبه ترسیم میکند.
استان قزوین، با پیشینه درخشان خود در دفاع مقدس و میزبانی از شهدای والامقام، در این دوره نیز نشان داد که زنانش، میراثدار همان مکتبی هستند که در هشت سال دفاع مقدس نیز درخشیدند. زن قزوینی در این چهل روز، ثابت کرد که فراتر از یک نماد، یک کنشگر تاریخی است که با مهر، درایت و شجاعت خود، فصل جدیدی از حماسههای این مرز و بوم را رقم زده است. او در عرصه عمومی، با حضوری آگاهانه و مسئولانه، تفسیر جدیدی از «آزادی» ارائه داد؛ در پشت جبهه، با سفرهداری و اقتصاد مقاومتی، معنای «زندگی» را بازتعریف کرد؛ در میدان رسانه، با جهاد تبیین، دروغهای دشمن را نقش بر آب ساخت؛ در کارگاههای دوخت پرچم، با دستان مادرانهاش، حماسهای از عشق و ایمان را به تصویر کشید؛ و در دورههای آموزشی سلاح، آمادگی خود را برای هرگونه تهدید به اثبات رساند.
این گزارش، تنها گوشهای از این حماسه عظیم بود که امید است روایتگر ارزشهای ماندگاری باشد که از دل بحرانها، چون گوهری ناب، سر برمیآورند و چراغ راه آیندهای روشنتر برای نسلهای بعدی میشوند. زنان قزوین، با این حضور تاریخی، ثابت کردند که نه تنها «نیمی از پیکره جامعه» بلکه «همهی امید و آینده» این سرزمین هستند. آنها ثابت کردند که در مکتب زهرایی، «زن، زندگی، آزادی» یعنی ایستادگی در برابر ظلم، مسئولیتپذیری در برابر جامعه و عشق به میهن و دین. این همان میراث ماندگاری است که از نسلهای پیشین به آنان رسیده و آنان نیز با تمام وجود، آن را به نسلهای آینده منتقل خواهند کرد؛ نسلی که بیگمان، با الهام از این حماسه، مسیر پرافتخار ایران اسلامی را ادامه خواهد داد.
