برنامه ۵ ساله دفتر مطالعات برای تحول در سیاست‌پژوهی بنیاد شهید و امور ایثارگران/ «استقرار نظام پژوهش مسئله محور و سیاست‌پژوهی»

به گزارش خبرنگار نوید شاهد، بنیاد شهید و امور ایثارگران از سال ۱۴۰۵، گام‌های جدی برای خروج از پژوهش‌های صرفاً تشریفاتی و ورود به عرصه «مسئله محوری» در سیاست‌پژوهی برمی‌دارد. دکتر عادل مهری، مدیرکل دفتر مطالعات و پژوهش‌های بنیاد، در گفت‌وگویی اختصاصی با پایگاه خبری نوید شاهد، از برنامه کلیدی و راهبردی «استقرار نظام پژوهش مسئله محور و سیاست‌پژوهی» رونمایی کرد که در ۵ سال آینده نویدبخش تحولی اساسی در فرایند تصمیم‌سازی مبتنی بر شواهد در این نهاد است. بخش نخست  این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

 نوید شاهد: با تشکر از وقتی که در اختیار ما قرار دادید. آقای مهری، برنامه «استقرار نظام پژوهش مسئله محور و سیاست‌پژوهی بنیاد» دقیقاً به دنبال رفع چه خلأیی در مجموعه بنیاد است؟

واقعیت این است که در سال‌های گذشته، بخش قابل‌توجهی از پژوهش‌ها یا مطالعات انجام‌شده، یا در کتابخانه‌ها بایگانی می‌شدند یا در بهترین حالت، صرفاً جنبه علمی و آکادمیک پیدا می‌کردند و کمتر به مسائل عینی و ملموس مدیران اجرایی در استان‌ها و معاونت‌ها گره می‌خوردند. برنامه ما به دنبال شکستن این ساختار است. ما به دنبال برقراری ارتباط نظام‌مند میان «مسائل اجرایی روی زمین مانده» و «فعالیت‌های پژوهشی» هستیم. به عبارت دیگر، نمی‌گذاریم محققان ما در فضای ذهنی خودشان مسئله‌سازی کنند؛ بلکه قرار است مسئله‌ها را از دل میدان عمل، یعنی از معاونت‌ها، ادارات کل ستادی و به‌ویژه استان‌ها، اولویت‌بندی کنیم. هدف نهایی این است که هر پژوهشی، پاسخگوی یک نیاز عینی مدیریتی در جامعه ایثارگری باشد.

 نوید شاهد: خروجی‌های مشخص این برنامه در ۵ سال آینده چیست؟

خروجی‌های این برنامه کاملاً مشخص و عملیاتی است. ما در این برنامه، اولویت‌بندی اولیه مسائل پژوهشی معاونت‌ها، ادارات کل ستادی و استان‌ها را انجام می‌دهیم. همچنین طراحی و استقرار سازوکار ثبت، غربالگری و اولویت‌بندی مسائل پژوهشی را در دستور کار داریم. تدوین برنامه پژوهشی سال ۱۴۰۵ بر اساس مسائل اولویت‌دار، برگزاری نشست‌های تخصصی مسئله محور برای موضوعات منتخب، تهیه نخستین مجموعه گزارش‌های سیاستی و تصمیم‌یار برای مسائل اولویت‌دار بنیاد، و ایجاد بانک اولیه مسائل و نیازهای پژوهشی بنیاد از دیگر خروجی‌های این برنامه است که در ۵ سال آینده به‌صورت مستمر دنبال خواهد شد.

نوید شاهد: برای اینکه این برنامه از شعار فاصله نگیرد، چه شاخص‌های عملکردی مشخص و کمی برای آن تعریف شده است؟

 این برنامه کاملاً عملیاتی است و برای آن شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) تعریف شده که نشان‌دهنده جدیت ما است. 
شاخص اول این است که تدوین برنامه جامع پژوهش‌های مسئله محور را نهایی خواهیم کرد و تعهد دادیم که دست‌کم ۲۰ مسئله اولویت‌دار را از دل نیازهای معاونت‌ها و استان‌ها استخراج کنیم.

شاخص دوم این است که پژوهش‌ها در قالب کتب قطور و پیچیده ارائه نمی‌شوند؛ بلکه ما موظف به تهیه دست‌کم ۶ گزارش سیاستی و تصمیم‌یار هستیم که زبانی ساده، اجرایی و چکیده دارند.

شاخص سوم، برای جلوگیری از روی کاغذ ماندن این گزارش‌ها، ۶ نشست تخصصی مسئله محور با حضور مدیران ارشد و صاحب‌نظران برگزار خواهیم کرد تا گزارش‌ها به‌صورت رودررو نقد و بررسی شوند.

شاخص چهارم این است که دست‌کم ۴۰ درصد از گزارش‌های سیاستی باید دارای «ثبت وضعیت بهره‌برداری مدیریتی» باشند؛ یعنی پیگیری می‌کنیم که آیا پیشنهادهای آن گزارش در یک جلسه مدیریتی مصوب شده یا نه.

شاخص پنجم این است که برای اولین بار، خط پایه میزان استفاده از نتایج پژوهش را اندازه‌گیری می‌کنیم تا بتوانیم برای سال‌های بعد، رشد واقعی این شاخص را نشان دهیم.

نوید شاهد: با توجه به تأکید شما بر مسئله محوری، هم‌اکنون چه طرح‌های پژوهشی مشخصی در سطح استانی در دست اجرا دارید؟

خوشبختانه در سال جاری نیز با همین رویکرد، چندین طرح پژوهشی مسئله محور را در سطح استانی کلید زده‌ایم که نشان می‌دهد نگاه ما صرفاً برای سال آینده نیست و از همین امروز، حرکت جدی را آغاز کرده‌ایم. طرح‌های پژوهشی استانی (مسائل میدانی استان‌ها) عبارتند از:
۱) بررسی وضعیت جسمی، روانی، اجتماعی و فرهنگی ایثارگران (به‌عنوان یک پیمایش جامع در چند استان)
۲) بررسی شرایط تحصیلی جامعه معزز شاهد، دانش‌آموزان و دانشجویان تحت پوشش
۳) بررسی بهره‌مندی از خدمات الکترونیک و هوش مصنوعی در خدمت‌رسانی به ایثارگران (با هدف بهبود دسترسی و سرعت)
۴) بررسی بهبود خدمات فرهنگی به خانواده‌های شهدا و ایثارگران (با نگاه به نیازهای روز این عزیزان)
۵) ترسیم الگو و نقش ایثارگران در فرهنگ مقاومت (به‌ویژه برای نسل جوان و دانش‌آموزی)
۶) بررسی بهبود وضعیت اشتغال ایثارگران و شناسایی موانع موجود

نوید شاهد: در سطح ملی نیز چه طرح‌های پژوهشی در دست اجرا دارید؟

  بله، در سطح ملی نیز دو طرح پژوهشی کلان و ساختاری در دست اجرا داریم:
۱) بررسی رضایت‌مندی و میزان اثرگذاری خدمات و فعالیت‌های بنیاد شهید (از دیدگاه جامعه مخاطب)
۲) بررسی حل چالش‌های ادارات کل ستادی و استانی با بهره‌گیری از ظرفیت علمی کشور (با استفاده از نخبگان دانشگاهی و مراکز پژوهشی برتر)
این طرح‌ها، نمونه‌هایی عینی از همان «مسائل واقعی» هستند که در برنامه‌های ۵ ساله آینده به‌صورت نظام‌مندتر و با دامنه گسترده‌تری دنبال خواهند شد.

نوید شاهد: برای جلوگیری از موازی‌کاری پژوهشی که یکی از معضلات همیشگی است، چه تدابیری اندیشیده‌اید؟

ما در مدیریت ریسک این برنامه، کاملاً شفاف عمل کرده‌ایم. در مورد موازی‌کاری، اقدام پیشگیرانه ما، استقرار «فرایند ثبت متمرکز مسائل» است. وقتی همه مسائل در یک سامانه ثبت شوند، اگر معاونت منابع انسانی و معاونت فرهنگی بخواهند روی یک موضوع مشترک کار کنند، متوجه هم‌پوشانی می‌شوند و از هدررفت اعتبار جلوگیری می‌شود. همچنین یکی دیگر از ریسک‌های مهم، تبدیل سیاست‌پژوهی به تولید گزارش بدون ورود به چرخه تصمیم‌گیری است که برای پیشگیری از آن، هر گزارش سیاستی ملزم به ارائه پیشنهاد اجرایی، مسئول پیگیری و زمان‌بندی مشخص است و گزارش‌ها در جلسات مدیریتی ارائه می‌شوند.

نوید شاهد: برای اجرای این برنامه، تعامل با سایر بخش‌های بنیاد و بیرون از بنیاد تا چه اندازه حائز اهمیت است و نقش ناظر این برنامه کیست؟

اجرای این برنامه بدون همراهی همه ارکان بنیاد، غیر ممکن است. واحدهای همکار ما در این مسیر، علاوه بر دفتر مطالعات، شامل کلیه معاونت‌ها، ادارات کل ستادی و استانی، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی معتبر و حتی ایثارگران متخصص بازنشسته هستند. ما به دنبال استفاده از تمام ظرفیت سرمایهٔ انسانی بنیاد هستیم. همچنین برای تضمین کیفی کار، کمیته عالی برنامه‌ریزی و توسعه راهبردی به‌عنوان «ناظر» این برنامه تعیین شده است که بر اجرای صحیحِ شاخص‌ها و دستاوردها نظارت مستقیم خواهد داشت. این نشان می‌دهد که این برنامه، صرفاً یک کار تشریفاتی دفتر مطالعات نیست، بلکه یک اولویت راهبردی کل سازمان است.

 ادامه دارد...

انتهای پیام/