اسناد ایثارگران؛ برگهای زرین تاریخ
به مناسبت روز «اسناد ملی و میراث مکتوب»؛ یادداشتی از دکتر یعقوب سلیمانی معاون فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امور ایثارگران
«تاریخ» و «فرهنگ» از مهمترین مؤلفههایی هستند که کشورهای مختلف هنگام تعیین جایگاه خود در جامعه جهانی به آن استناد میکنند. کشورها به میزان سهم و تأثیری که در شکلدهی تمدن بشری داشتهاند، به پیشینه تاریخی و فرهنگی خود میبالند. در این میان، ایران اسلامی به دلیل برخورداری از تاریخ کهن و فرهنگ غنی اسلامی، همواره در زمره ملتهایی قرار داشته که هویت و اصالت خود را از دل این میراث گرانبها بازشناخته و پاس داشته است. آداب، رسوم و ارزشهایی که طی قرون متمادی سینهبهسینه و نسلبهنسل منتقل شدهاند، امروز نیز نشانه هویت و مایه مباهات این ملت به شمار میآیند.
در دنیای امروز، اسناد و مدارک تاریخی نقش تعیینکنندهای در بازشناسی هویت فرهنگی و ملی ایفا میکنند. بسیاری از نسلهای جوان، شرایط و فرهنگ دوران انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را تجربه نکردهاند و این اسناد هستند که میتوانند روایتگر حقیقت آن روزگار باشند. از همین رو، گردآوری، حفظ، مرمت و نگهداری اسناد تاریخی به یکی از مهمترین وظایف مراکز آرشیوی و اسنادی تبدیل شده است؛ چرا که این گنجینههای ارزشمند، حافظه تاریخی ملتها را شکل میدهند و امکان شناخت دقیقتر گذشته را فراهم میسازند.
در این میان، اسناد و آثار بهجایمانده از شهدا و ایثارگران میراث گرانبهایی است که یادآور دلاورمردی و رشادتهای فرزندان این مرز و بوم و سندی بر اثبات حقانیت جهاد در راه معبود است. این اسناد تنها نوشتههایی بر روی کاغذ نیستند؛ بلکه روایتگر ایمان، فداکاری و دلاورمردی فرزندان این سرزمین هستند. نامهها، دستنوشتهها، وصیتنامهها و... یادگارهای بهجا مانده از شهدا و ایثارگران، گواهی زنده از حقیقت جهاد و ایثار در راه ارزشهای انسانی و الهی هستند. سطرهایی که گاه آخرین کلمات یک رزمنده پیش از شهادت را در خود جای دادهاند، اسناد افتخار یک ملت و چراغ راهی برای نسلهای آینده هستند.
رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیت الله العظمی امام خامنهای (قدس الله نفسه الزکیه) نیز همواره بر ضرورت ثبت و ضبط این گنجینههای ارزشمند تأکید داشتند. ایشان در پیامی به مناسبت نهمین سالروز جنگ تحمیلی فرمودهاند: «از همه نگارندگان حوادث جنگ و همه کسانی که توان انجام وظیفه در این راه را دارند، درخواست میکنم از ثبت و ضبط جزئیات این دوران غفلت نکنند و این گنجینه تمامنشدنی را به آیندگان بسپارند؛ چرا که این دوره ذخیره نیروی محرکه تاریخ و الهامبخش ملتهاست.» ( 30/6/1368)
اسناد ایثارگران در حقیقت حافظه مکتوب تاریخ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس است. حفظ و نگهداری این اسناد نه تنها یک وظیفه فرهنگی، بلکه یک فریضه انسانی و اعتقادی و ملی به شمار میآید؛ زیرا نسلهای آینده از محتوای همین اسناد میتوانند حقیقت ایثار، پایداری و مقاومت رزمندگان این سرزمین را درک کنند و با تاریخ معاصر خود پیوندی عمیقتر برقرار سازند.
فراتر از جنبههای تاریخی و پژوهشی، اسناد ایثارگران میتوانند پلی میان نسلهای گذشته و آینده باشند. هنگامی که جوانان امروز با نوشتهها، افکار و اندیشهها و آرمانهای رزمندگان و سبک زندگی شهدا و ایثارگران آشنا میشوند، ارتباطی عاطفی و فکری با گذشته شکل میگیرد. این ارتباط نه تنها به افزایش شناخت تاریخی کمک میکند، بلکه حس مسئولیت اجتماعی، هویت ملی و تعلق به سرزمین را نیز تقویت میکند.
در حقیقت، اسناد فرهنگی ایثارگران بخشی از سرمایه اجتماعی کشور نیز محسوب میشوند؛ سرمایهای که پاسداشت آن به معنای پاسداشت ارزشهایی چون جهاد، ایثار، مقاومت، ایمان، مسئولیتپذیری و وحدت و انسجام است. امروز باید در حفظ و صیانت از این میراث ارزشمند بکوشیم، تا فردا نیز جامعه بتواند با تکیه بر روایتهای مستند و معتبر، درک عمیقتری از تاریخ پر افتخار خود داشته باشد.
نکته مهم آن است که این اسناد افتخار در حافظه تاریخی مردم ایران جای گرفتهاند و پیام و روح این اسناد در دلها و خاطره جمعی ملت باقی است. چرا که فرهنگ ایثار و مقاومت در جامعه زنده است و این میراث همچون چراغی روشن، مسیر آینده را برای نسلهای بعدی نیز روشن خواهد کرد.
روز اسناد ملی و میراث مکتوب فرصتی ارزشمند برای یادآوری همین مسئولیت تاریخی است؛ مسئولیتی برای حفظ و پاسداشت اسنادی که برگهای زرین تاریخ این سرزمین را شکل دادهاند و روایتگر بلندای ایمان و ایثار مردمانی هستند که عزت و استقلال ایران اسلامی را با جان خود پاس داشتند.
یعقوب سلیمانی
معاون فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امورایثارگران
