بررسي و ضعيت سلسله مراتب نظام ارزشي

بررسي وضعيت سلسله مراتب نظام ارزشي
در بين دانش آموزان و دانشجويان شاهد و غيرشاهد استان اردبيل

پژوهشگر: اصغر احدي هادي بيگلو
ناظر علمي: محسن علايي
سال اجرا: 1382
چكيده
ارزش ها به مثابه ي يكي از عناصر ساختار فرهنگي هر جامعه به حساب مي آيند و ازجمله معيارهايي هستند كه پايه ي بينش و كنش انسان ها قرار مي گيرند. مقاله ي حاضر، سلسله مراتب نظام ارزش هاي دانش آموزان و دانشجويان شاهد و غيرشاهد را مورد مقايسه قرار مي دهد.
روش تحقيق اين مطالعه پيمايشي بوده و براي گردآوري داده ها از پرسش نامه ي محقق ساخته و مقياس استاندارد آلپورت استفاده شده است. در واقع براي سنجش وضعيت سلسله مراتب نظام ارزشي، از مقياس آلپورت استفاده گرديده و در اين ميان ارزش هاي سياسي، علمي، اجتماعي، مذهبي، هنري و اقتصادي افراد مورد مطالعه قرار گرفته است.
نتايج به دست آمده، نشان مي دهد كه اولويت هاي ارزشي در بين دانش آموزان شاهد عبارتند از ارزش هاي اجتماعي، اقتصادي، علمي، مذهبي، سياسي و هنري و اين اولويت ها در بين دانش آموزان غيرشاهد عبارتند از ارزش هاي علمي، اقتصادي، اجتماعي، مذهبي، هنري و سياسي. هم چنين اولويت هاي ارزشي در بين دانشجويان شاهد عبارتند از ارزش هاي مذهبي، سياسي، اقتصادي، علمي، اجتماعي و هنري؛ درحالي كه اولويت هاي مذكور براي دانشجويان غيرشاهد عبارتند از ارزش هاي مذهبي، اقتصادي، علمي، اجتماعي، هنري و سياسي.
كليدواژه ها: ارزش؛ سلسه مراتب نظام ارزشي؛ دانش آموزان؛ دانشجويان؛ فرزندان شاهد؛ فرزندان غيرشاهد.

1. بيان موضوع
شروع تحولات فرهنگي اجتماعي مختلف در دوران اخير، نشان از تغيير در ساختار ارزشي جوامع دارد؛ به گونه اي كه بحث از «ارزش ها» و تغيير در «نظام ارزشي» از مباحث مهمي است كه در شرايط گذار خود را بيش تر نشان مي دهد.
ارزش ها، به عنوان معياري اجتماعي و هنجارگذار، يكي از عناصر ساختاري فرهنگ مي باشند كه با توجه به ارتباط آن ها با رفتارها و نگرش هاي افراد، پايه ي بينش و كنش انسان ها را شكل مي دهند. در واقع، اين امر ناشي از فرايند دروني شدن ارزش ها طي سازوكار اجتماعي شدن ازطريق آژانس هاي جامعه پذيري مي باشد كه به نوبه ي خود، موجب پيدايش «نسل ارزشي» در جامعه مي گردد. به عبارتي، شكل گيري ارزش ها، موجب پي بردن به ميزان پيوستگي يا شكاف ارزشي در بين نسل هاي گوناگون مي شود تا بتوان چالش ها و بحران ها را عيان ساخت و اهميت ساختار و فرايندهاي ارزشي جامعه را همراه با تحولات و آسيب هاي صورت گرفته، مشخص نمود.
ارزش در مباحث روان شناسي، به عنوان دروني ترين لايه ي شخصيت انسان و در علوم اجتماعي، نوعي احساسات ريشه اي تعريف شده است. از اين عبارت چنين برمي آيد كه ارزش، يك مفهوم انتزاعي است و براي اين كه بتوانيم آن را به صورت تجربي بررسي كنيم، بايد نمادهاي ارزش ها را به گونه اي بيان كنيم كه در رفتار قابل مشاهده باشند. ارزش ها، هميشه قابل تحول بوده و نسبت به زمان متغيرند. در عالم واقع، ارزش ها از بين نمي روند و ارزش هاي واقعاً جديدي نيز ظاهر نمي شوند؛ بلكه تغيير ارزش ها، اغلب، تحول در سلسله مراتب ارزش ها است كه در نتيجه ي آن، گاهي ارزش هاي مسلط ضعيف شده و ارزش هاي متحول جاي آن ها را مي گيرند.
تحول ارزش ها در موقعيت كنوني جامعه ي ما، از جهتي مربوط به پديده ي نو گرايي است كه با توجه به گسترش ارتباطات جهاني، هر روز پديده اي نو در اجتماعات مختلف ظاهر مي شود و مردم ـ به خصوص ـ قشر جوان مي خواهند آن را تجربه كنند و از طرف ديگر، قدرت هاي جهاني با طراحي برنامه هاي مختلف فرهنگي، سعي دارند با تغيير در جهت حركت پديده هاي تحول فرهنگي جوامع مختلف، آن ها را از مسير تبادل فرهنگي خارج سازند و از اين طريق به تخريب و تضعيف فرهنگ هاي ملي و منطقه اي بپردازند.
از اين رو، با توجه به تحولات جاري اجتماعي در كشور ما، تغيير در ارزش هاي افراد به خوبي مشهود است كه موجب شناخت ويژگي هاي رفتاري ـ و در سطح كلان تر ساختار فرهنگي ـ جامعه مي گردد.
پژوهش حاضر، به بررسي وضعيت نظام هاي ارزشي مختلف در بين دانشجويان شاهد و غيرشاهد مي پردازد؛ چرا كه با توجه به فراواني قابل ملاحظه ي فرزندان شاهد و نقش آن ها در غناي فرهنگ جامعه ـ به عنوان نيروهاي ارزشي و اثرگذار ـ مي توانند در تصميم گيري ها و حفظ ارزش هاي ايثار و مقاومت تأثير به سزايي داشته باشند.
درواقع، هدف كلي اين بررسي، مقايسه ي نظام هاي ارزشي فرزندان شاهد و غيرشاهد و تعيين عوامل مرتبط در تغيير ارزش هاي دانش آموزان و دانشجويان بوده است كه تلاش نموده است براي سؤالات ذيل پاسخ علمي بيابد:
- دانش آموزان شاهد و غيرشاهد، ارزش ها را چه گونه اولويت بندي مي كنند؟
- دانشجويان شاهد و غيرشاهد، ارزش ها را چه گونه اولويت بندي مي كنند؟
2. ادبيات پژوهش
فرهنگ هر جامعه، متشكل از نظام ارزش ها، عقايد و نمادهاي احساسي و عاطفي هدايت كننده و معنابخش اعمال اجتماعي و زندگي جمعي است. فرهنگ، از يك سو مشتمل بر مؤلفه هاي دروني شده ي شخصيت عاملان فردي و ازسوي ديگر، نگاه هاي نهادي شده ي نظام هاي اجتماعي است(پارسونز،327:1951). به نظر اينگلهارت: «فرهنگ، نظامي است از نگرش ها، ارزش ها و دانشي كه به طرزي گسترده در ميان مردم مشترك است و از نسلي به نسل ديگر منتقل مي شود»(اينگلهارت،19:1373). بنابراين، ارزش يكي از عناصر اصلي فرهنگ مي باشد كه مطالعه ي ابعاد آن مي تواند موجب شناسايي تغييرات فرهنگي و تحولات اجتماعي در طول زمان ها و مكان هاي مختلف گردد. بدين خاطر پي بردن به وضعيت نظام ارزشي جامعه، ما را با ساختار فرهنگي جامعه آشنا مي سازد(آزاد و غياثوند،1383: 136).
«روكيجTP PT»، ارزش را در حوزه ي روان شناسي چنين تعريف مي كند: «ارزش، باور پايداري است كه فرد با تكيه بر آن، يك شيوه ي خاص رفتار يا حالت غايي را كه شخصي يا اجتماعي است، به يك شيوه ي رفتار يا حالت غايي كه در نقطه ي مقابل حالت برگزيده قرار دارد، ترجيح مي دهد» (به نقل از توكلي: Feather، 1975).
چالمرز جانسونTP PT(1362: 37) در تعريف ارزش بيان مي دارد: ارزش ها، الگوهاي اجتماعي هستند كه در حد پذيرش شان توسط گروهي از افراد، مبنايي براي ايجاد انتظارات مشترك و معياري براي هدايت و تنظيم رفتار فراهم مي كنند. گي روشه(1989) در اين باره مي گويد: ممكن است تعدادي افراد كه در اقليت هستند، با غلبه بر احساسات عميق مردم در تغيير ارزش هاي آنان نقش عمده اي داشته باشد. ارزش، شيوه اي از بودن يا عمل است كه يك شخص به عنوان آرمان مي شناسد يا رفتاري بدان نسبت داده مي شود مطلوب و مشخص مي سازد(زنجاني زاده،1376). رفيع پور(1378: 270)، در تعريف نظام ارزشي مي گويد: وقتي تعداد زيادي از ارزش ها در يك شبكه ي روابط علّي و مرتبط با هم قرار مي گيرند، درواقع، يك نوع ارتباط، پيوستگي و تقدم و تأخر را نشان مي دهند. در آن صورت صحبت از نظام ارزشي مي شود. مثلاً در اسلام يك سلسله از دستورات ارزشي خوب و بد وجود دارد كه با هم در ارتباطند.
آلپورتTP PT در بحث از تعريف مفهومي ارزش ها، آن را با علاقه ي مسلط يكي دانسته و شخصيت را به مثابه ي آن چه كه علايق و گرايش ها آن را مشخص مي كنند در نظر مي گيرد. «شوارتز» و «بيلسكي»(1987) نيز وجوه اصلي ارزش ها را چنين بيان نموده اند: مفاهيم يا باورهايي هستند كه با رفتار يا حالت غايي مطلوب مربوط بوده، از موقعيت هاي خاص فراتر قرار مي گيرند، راهنماي انتخاب و ارزيابي رفتار و حوادث به شمار مي روند و براساس اهميت نسبي شان دسته بندي مي شوند. در نهايت، شوارتز، ارزش ها را هم چون اهداف فراموقعيتي با درجات متفاوتي از اهميت تعريف مي كند كه چون اصولي راهنما در خدمت زندگي فرد يا ديگر واقعيت هاي اجتماعي قرار مي گيرند (فرامرزي،1378: 115).
براي سنجش ابعاد نظام ارزشي، روش ها و ابزارهاي مختلفي در قالب مشاهده ي منظم، فرافكني به طريق مصاحبه، تحليل محتوا و پرسش نامه به كار گرفته شده است. استفاده از فن پرسش نامه براي شناخت ارزش ها، رايج ترين روش سنجش نظام ارزش هاست.
آلپورت، براساس طبقه بندي «ادوارد اشيرانگر» انسان ها را به شش طبقه تقسيم مي كند و معتقد است كه انسان ها در شرايط گوناگون، پديده ها را با يك ديگر ارتباط مي دهند و سلسله مراتبي از آن ها را در اذهان خود و سپس در كل جامعه ايجاد مي كنند كه به ايجاد عمل كردي خاص در جامعه مي انجامد. وي در بحث از سلسله مراتب ارزش ها، آن ها را در شش بُعد مطرح مي كند تا بتواند تمامي متغير هاي مربوط به ارزش ها را به صورت يك پرسش نامه ي استاندارد، جمع بندي و عملياتي نمايد تا قابل اندازه گيري شوند. در مجموع، ارزش هاي شش گانه ي آلپورت به شرح ذيل تدوين شده اند:
1. ارزش هاي نظري(علمي): علاقه ي شديد به كشف حقيقت: هدف اصلي فرد در زندگي، نظام و قاعده بخشيدن به شناخت و معرفت است.
2. ارزش هاي اقتصادي: تأكيد بر ارزش هاي مفيد و علمي اقتصادي
3. ارزش زيباشناسي(هنري): بيش ترين تأكيد بر شكل و توازن لذت پذير از هر تجربه و ارزيابي آن برحسب ظرافت تقارن و هم نوايي
4. ارزش اجتماعي: عشق به مردم، نوع دوستي و انسان گرايي
5. ارزش هاي مذهبي: معطوف به عوالم روحاني، جست وجوگري، وحدت در تجربه ها و علاقه مند به درك هستي به عنوان يك كل متقارن و هم نوا
6. ارزش هاي سياسي: علاقه مند به قدرت و نفوذ شخصيتي و شهرت كه الزاماً محدود به حوزه ي سياست نيست.
3. روش شناسي تحقيق
مطالعه ي حاضر، به روش پيمايشي صورت گرفته است و جامعه ي آماري آن، شامل كليه ي دانش آموزان و دانشجويان شاهد و غيرشاهد استان اردبيل مي شود كه تعداد آن ها 756نفر بوده است و براساس جدول مورگان 254نفر از دانش آموزان و دانشجويان شاهد و 254نفر از دانش آموزان و دانشجويان غيرشاهد(درمجموع 508نفر) به عنوان نمونه انتخاب شدند.
براي گردآوري داده ها از پرسش نامه و براي سنجش وضعيت نظام ارزشي در بين افراد نمونه، از مقياس آلپورت استفاده شده است. در پرسش نامه ي تهيه شده، علاوه بر بخش ويژگي هاي فردي و اجتماعيِ پاسخ گويان، دو بخش ديگر نيز وجود دارد كه بخش اول داراي 30 سؤال دوگزينه اي و بخش دوم داراي 15 سؤال 4 گزينه اي مي باشد و از طريق اين سؤالات ارزش ها در شش سطح مذهبي، علمي، اقتصادي، هنري، سياسي و اجتماعي مورد مطالعه و ارزيابي قرار مي گيرد.
براي تعيين اعتبار پرسش نامه از اعتبار صوري استفاده شده است، به گونه اي كه توسط سه نفر از اساتيد بررسي و پس از تأييد آن ها مورد استفاده قرار گرفت. تعيين پايايي سؤالات به روش تصنيف اسپيرمن براون صورت گرفته است كه با ضريب 71% مورد تأييد قرارگرفت. هم چنين از روش آلفاي كرونباخ بهره گرفته ايم و نيز مقدار آلفا برابر با 91% بوده است كه در سطح مطلوبي ارزيابي مي شود.
4. يافته هاي پژوهش
4-1. ويژگي هاي فردي پاسخ گويان
بررسي نتايج به دست آمده، نشان مي دهد كه از 465نفر مورد مطالعه 51درصد را دختران و 49درصد را پسران تشكيل مي دهند. هم چنين در اين ميان 9/47درصد از آن ها دانش آموز و 1/25درصد دانشجو مي باشند. برحسب وضعيت گروه هاي سني، 9/25درصد از پاسخ گويان 14 تا 16 سال، 2/30درصد 17 تا 18 سال، 4/35درصد 19 تا 21 سال و 5/8درصد 21 سال يا بيش تر سن دارند. درخصوص وضعيت حيات پدر، 1/36درصد از پاسخ گويان، پدران شان در قيد حيات بوده اند، 5/13درصد فوت نموده اند و 2/50درصد به شهادت رسيده اند.
4-2. وضعيت نظام ارزشي پاسخ گويان
بررسي يافته هاي به دست آمده، نشان مي دهد كه ميانگين وضعيت ارزش علمي برابر با 84/34، ارزش اقتصادي برابر با 07/35، ارزش هنري برابر با 87/29، ارزش اجتماعي برابر با 49/35، ارزش سياسي برابر با 06/31 و ارزش مذهبي برابر با 75/38 مي باشد. بنابراين، مشاهده مي شود كه بيش ترين نمره، مربوط به ارزش هاي مذهبي و كم ترين نمره، متعلق به ارزش هاي هنري و سياسي مي باشد.

جدول شماره ي 1: وضعيت پاسخ گويان برحسب سلسله مراتب نظام ارزشي
ارزش علمي ارزش اقتصادي ارزش هنري ارزش اجتماعي ارزش سياسي ارزش مذهبي
84/34 07/35 87/29 49/35 06/31 75/38

4-3. وضعيت نظام ارزشي در بين دانش آموزان
ارقام مندرج در جدول شماره ي2 مبين آن است كه در بين دانش آموزان شاهد، ارزش اجتماعي در اولويت اول و ارزش مذهبي در اولويت چهارم قرار دارد. در بين دانش آموزاني كه پدر خود را به طرق ديگر از دست داده اند، ارزش علمي در اولويت اول و ارزش مذهبي در اولويت سوم قرار دارد. در بين دانش آموزان عادي نيز ارزش علمي در اولويت اول و ارزش مذهبي در اولويت چهارم قرار دارد.

جدول شماره ي 2: وضعيت سلسله مراتب نظام ارزشي برحسب نوع دانش آموز
ارزش ها دانش آموزان
شاهد دانش آموزان
غيرشاهد فاقد پدر دانش آموزان
عادي كل دانش آموزان
ارزش علمي 62/32 34/41 33/38 28/35
ارزش اقتصادي 57/33 51/38 36/36 89/34
ارزش هنري 43/26 08/35 98/31 06/29
ارزش اجتماعي 20/35 02/39 65/35 42/35
ارزش سياسي 28 20/33 82/31 81/29
ارزش مذهبي 02/31 14/35 63/34 73/32

4-4. وضعيت نظام ارزشي برحسب جنس
جدول شماره ي3 نشان مي دهد كه در بين دختران ارزش مذهبي در اولويت اول قرار دارد؛ ولي در بين پسران ارزش اقتصادي از اولويت بالاتري برخوردار است.

جدول شماره ي 3: وضعيت سلسله مراتب نظام ارزشي برحسب جنس
جنس
ارزش ها دختر پسر ميانگين
ارزش علمي 70/34 96/34 83/34
ارزش اقتصادي 34/93 37/35 14/35
ارزش هنري 75/29 96/29 86/29
ارزش اجتماعي 35/35 03/33 21/34
ارزش سياسي 93/30 83/32 86/31
ارزش مذهبي 59/38 12/34 40/36


4-5. وضعيت نظام ارزشي در بين دانشجويان
همان طور كه در جدول شماره ي4 ملاحظه مي شود، در بين دانشجويان شاهد، ارزش مذهبي به عنوان اولين اولويت قرار دارد؛ درحالي كه در بين دانشجويان غيرشاهد فاقد پدر، ارزش اجتماعي از اولويت بالاتري برخوردار است و دانشجويان عادي نيز به ارزش مذهبي امتياز بيش تري داده اند. درمجموع، مشاهده مي گردد كه دانشجويان شاهد در مقايسه با دانشجويان غيرشاهد، به ساير ارزش ها نيز –ازقبيل: ارزش هاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي، هنري و علمي- امتياز بيش تري داده اند.

جدول شماره ي 4: وضعيت سلسله مراتب نظام ارزشي برحسب نوع دانشجو
نوع دانشجويان
ارزش ها دانشجويان شاهد دانشجويان غيرشاهد
فاقد پدر دانشجويان عادي كل دانشجويان
ارزش علمي 42/37 42/29 32 42/34
ارزش اقتصادي 41/38 76/30 93/32 37/35
ارزش هنري 76/32 84/26 90/28 60/30
ارزش اجتماعي 33/35 80/39 39/31 11/33
ارزش سياسي 79/39 61/28 61/28 74/33
ارزش مذهبي 63/43 84/34 63/36 76/33
4-6. رابطه ي ارزش علمي با نوع پاسخ گو
جدول شماره ي 5، مبين آن است كه امتياز ارزش علمي در بين دانش آموزان و دانشجويان شاهد بيش از دانشجويان غيرشاهد است. به لحاظ آماري، اين تفاوت معنا دار شده است؛ چون در سطح 5/0= با درجه ي آزادي5= df، خي دوي محاسبه شده، از خي دوي جدول بزرگ تر مي باشد؛ به عبارت ديگر،83/31=BobPB2PX <07/11=B (5و5/0)PB2PX پس HBo Bرد مي شود و مشخص مي شود كه افراد غيرشاهد در اين خصوص نمره ي بالاتري به دست آورده اند.

جدول شماره ي 5: وضعيت ارزش علمي، برحسب نوع پاسخ گو
سطح معناداري درجه ي آزادي خي دو غيرشاهد شاهد نوع پاسخ گو
امتياز ارزش علمي
000/0 5 83/30 5.51 - 1-10
14.41 2.64 11-20
9.32 22.47 21-30
30.08 50.66 31-40
35.59 24.23 41-50
5.08 - 50 به بالا
4-7. رابطه ي ارزش اقتصادي با نوع پاسخ گو
نتايج مندرج در جدول شماره ي6، نشان مي دهد كه بين ارزش اقتصادي فرزندان شاهد و غيرشاهد تفاوت معنا داري وجود دارد و باتوجه به اين كه در سطح 5/0= با درجه ي آزادي5= df، خي دوي محاسبه شده از خي دوي جدول بزرگ تر مي باشد يا به عبارت ديگر، 14/27=BobPB2PX <07/11=(B5و5/0)PB2PX؛ بنابراين، HBo Bرد مي شود و اين بدان معناست كه نمره ي فرزندان شاهد بيش از فرزندان غيرشاهد است.
جدول شماره ي 6: وضعيت ارزش اقتصادي، برحسب نوع پاسخ گو
سطح معناداري درجه ي آزادي خي دو غيرشاهد شاهد نوع پاسخ گو
امتياز ارزش اقتصادي
000/0 5 14/27 5.51 - 1-10
10.17 5.29 11-20
14.41 15.86 21-30
36.86 50.66 31-40
30.93 25.55 41-50
2.12 2.64 50به بالا
4-8. رابطه ي ارزش هنري با نوع پاسخ گو
جدول شماره ي7، مبين آن است كه تفاوت بين امتياز ارزش هاي هنري فرزندان شاهد و غيرشاهد، معنا دار نمي باشد و چون در سطح 5/0= با درجه ي آزادي4= df، خي دوي محاسبه شده از خي دوي جدول بزرگ تر مي باشد يا به عبارت ديگر، 21/46=BobPB2PX <48/9=(B4و5/0)PB2PX ؛ بنابراين HBo Bرد مي شود.

جدول شماره ي 7: وضعيت ارزش هنري، برحسب نوع پاسخ گو
سطح معناداري درجه ي آزادي خي دو غيرشاهد شاهد نوع پاسخ گو
امتياز ارزش هنري
3/0 4 21/46 5.93 4.85 1-10
14.41 10.57 11-20
21.19 24.23 21-30
44.92 51.10 31-40
13.56 9.25 41-50
- - 50به بالا

4-9. رابطه ي ارزش اجتماعي با نوع پاسخ گو
بررسي جدول شماره ي8، نشان مي دهد كه نمره ي ارزش هاي اجتماعي در بين فرزندان شاهد، بيش از فرزندان غيرشاهد مي باشد. هم چنين، به لحاظ آماري، تفاوت معنا داري بين نمره ي فرزندان شاهد و غيرشاهد وجود دارد. با توجه به اين كه در سطح 5/0= با درجه ي آزادي5= df، خي دوي محاسبه شده از خي دوي جدول بزرگ تر مي باشد يا به عبارت ديگر، 48/54=BobPB2PX <07/11=B(5و5/0)PB2PX ؛ پس HBo Bرد مي شود.

جدول شماره ي 8: وضعيت ارزش اجتماعي، برحسب نوع پاسخ گو
سطح معناداري درجه ي آزادي خي دو غيرشاهد شاهد نوع پاسخ گو
امتياز ارزش اجتماعي
صفر 5 48/54 7.20 - 1-10
8.05 4.85 11-20
17.37 20.26 21-30
41.53 40.53 31-40
25.00 29.07 41-50
0.85 5.29 50به بالا
4-10. رابطه ي ارزش سياسي با نوع پاسخ گو
جدول شماره ي9، نشان مي دهد كه به ترتيب 62/2 و 93/5 درصد از فرزندان شاهد و غيرشاهد، به ارزش سياسي، نمره اي بين 1 تا 10 داده اند و در مقابل، 33/25 و 71/12درصد، براي اين ارزش، امتيازي بين 41 تا 50 قايل شده اند. بنابراين، نمره ي ارزش هاي سياسي در نزد فرزندان شاهد، بيش از فرزندان غيرشاهد است و بين ارزش هاي سياسي فرزندان شاهد وغيرشاهد تفاوت معنا داري وجود دارد. چون در سطح 5/0= با درجه ي آزادي 5=df، خي دوي محاسبه شده از خي دوي جدول بزرگ تر مي باشد يا به عبارت ديگر،08/68=BobPB2PX <07/11=B (5و5/0)PB2PX؛ پس HBo Bرد مي شود.
جدول شماره ي 9: وضعيت ارزش سياسي، برحسب نوع پاسخ گو
سطح معناداري درجه ي آزادي خي دو غيرشاهد شاهد نوع پاسخ گو
امتياز ارزش سياسي
000/0 5 08/68 5.93 2.62 1-10
18.64 7.42 11-20
17.37 19.21 21-30
44.49 45.41 31-40
12.71 25.33 41-50
0.85 - 50 به بالا
4-11. رابطه ي ارزش مذهبي با نوع پاسخ گو
جدول شماره ي10، مبين آن است كه بين فرزندان شاهد و غيرشاهد در ارزش مذهبي تفاوت معنا داري وجود دارد. چون در سطح 5/0= با درجه ي آزادي5= df، خي دوي محاسبه شده از خي دوي جدول بزرگ تر مي باشد يا به عبارت ديگر، 94/38=BobPB2PX <07/11=B(5و5/0)PB2PX؛ پس HBo Bرد مي شود و ملاحظه مي گردد كه نمره ي ارزش هاي مذهبي در بين فرزندان شاهد، بيش از فرزندان غيرشاهد است.
جدول شماره ي 10: وضعيت ارزش مذهبي، برحسب نوع پاسخ گو
سطح معناداري درجه ي آزادي خي دو غيرشاهد شاهد نوع پاسخ گو
امتياز ارزش مذهبي
04/0 5 94/38 4.66 4.85 1-10
11.02 6.61 11-20
16.10 10.13 21-30
27.12 23.79 31-40
33.90 47.58 41-50
7.20 7.05 50به بالا
5. نتيجه گيري
بي ترديد، ارزش ها معيارهايي هستند كه به فرهنگ و هنجارهاي اجتماعي جامعه معنا مي بخشند و پايه و اساس بينش و كنش انسان ها قرار مي گيرند و ترجيحات و سوگيري هاي ارزشي، يكي از مهم ترين تعيين كننده هاي جهت هاي رفتاري اعضاي يك جامعه هستند.
در اين مطالعه، مسأله ي اصلي بررسي سلسله مراتب نظام ارزشي دانش آموزان و دانشجويان شاهد و غيرشاهد درسطح استان اردبيل بوده است. درمورد نحوه ي اولويت بندي ارزش ها توسط دانش آموزان شاهد در سطح استان اردبيل، نتايج به دست آمده، نشان مي دهد كه در نظر دانش آموزان شاهد، ارزش هاي اجتماعي، اقتصادي، علمي، مذهبي، سياسي و هنري، به ترتيب در اولويت هاي يكم تا ششم قرار دارند درحالي كه در بين دانشجويان شاهد بررسي ها نشان داد كه اولويت هاي ارزشي به ترتيب عبارتند از ارزش هاي: مذهبي، سياسي، اقتصادي، علمي، اجتماعي و هنري.
ديگريافته ها نشان مي دهد كه در بين دانش آموزان غيرشاهد اولويت ارزش ها به ترتيب از اول تا ششم عبارتند از ارزش هاي: علمي، اقتصادي، اجتماعي مذهبي، هنري و سياسي؛ درحالي كه يافته هاي مربوط به دانشجويان غيرشاهد نشان مي دهد كه اين افراد بيش ترين امتياز را به ارزش هاي مذهبي داده اند و ساير ارزش ها در نزد ايشان به ترتيب عبارتند از ارزش هاي: اقتصادي، علمي، اجتماعي، هنري و سياسي.
درنهايت، بررسي و مقايسه ي روابط آماري ارزش هاي شش گانه، برحسب نوع پاسخ گو نشان داد كه با اجراي آزمون آماري خي دو، روابط آماري ارزش هاي سياسي، مذهبي، علمي، اقتصادي و اجتماعي معنادار گرديده است؛ بدين معنا كه امتياز فرزندان شاهد بيش از غيرشاهد بود و درخصوص ارزش هنري، رابطه ي معناداري مشاهده نگرديد.




منابع و مآخذ
1. آزاد ارمكي، تقي و احمد غياثوند(1383)؛ جامعه شناسي تغييرات فرهنگي در ايران، تهران: نشر آن.
2. اينگلهارت، رونالد(1373)؛ تحول فرهنگي در جامعه ي پيشرفته ي صنعتي، ترجمه ي مريم وتر، تهران: نشر كوير.
3. فرامرزي، داوود(1378)؛ نظريه ي ساختار مدور ارزش هاي شوراتز، تهران: نامه ي پژوهش، سال 4، ش 14 و 15، پاييز و زمستان.
4. احدي، اصغر(1380)؛ بررسي سلسله مراتب ارزش ها در نوجوانان ساكن شهرهاي مرزي و غيرمرزي استان اردبيل، به راهنمايي محمد نريماني، اردبيل.
5. تيموري،(1378)؛ بررسي نظام ارزش هاي نوجوانان و عوامل مؤثر بر آن، تهران: بي نا.
6. جباري و كرماني(1375)؛ بررسي سلسله مراتب ارزش ها در بين دانش آموزان شاهد و غيرشاهد، مشهد: بي نا.
7. رضايي اردستاني، حسين(1373)؛ بررسي نظام اجتماعي جانبازان، تهران: بي نا.
8. زنجاني زاده، هما(1367) مقدمه اي بر جامعه شناسي عمومي، مشهد.
9. مك كلانك، آلفرد(1372)؛ مباني جامعه شناسي، ترجمه ي محمدحسين فرجاد و هما بهروش، مباني جامعه شناسي، تهران: انتشارات منصوري.
1. Rokeach, Milton(1968); Belifes, Attitude and values, Jossey Bass publishers.
2. Norman, Feather(1975); Value in Education and Society.
3. Edgar F. Borgatta & Marie L. Borgatta(1992); Encyclopedia of Sociology, New York: Mc.millan Publishing Company.