زنان کرمانشاهی؛ روایتگر بخشی از مقاومت در سالهای دفاع مقدس
«شهرزاد سهیلی» دبیر سایت نوید شاهد کرمانشاه در یادداشتی به مناسبت آغاز هفته دفاع مقدس نوشت: نقش زنان کرمانشاهی در دوران دفاع مقدس تنها به حضور در پشت جبهه محدود نشد؛ آنان در سالهای جنگ، از امدادرسانی و پشتیبانی رزمندگان تا حفظ کانون خانواده، تربیت فرزندان، حضور در مناطق جنگزده و همراهی با مجروحان و خانوادههای شهدا، بخشی مهم از بار مقاومت اجتماعی مردم استان را بر دوش کشیدند؛ نقشی که اگرچه کمتر در قاب روایتهای رسمی جنگ دیده شده، اما بخش جداییناپذیری از تاریخ دفاع مقدس در غرب کشور به شمار میرود.
به گزارش نوید شاهد کرمانشاه، «شهرزاد سهیلی» دبیر سایت نوید شاهد کرمانشاه در یادداشتی به مناسبت آغاز هفته دفاع مقدس نوشت: کرمانشاه از جمله استانهایی بود که جنگ تحمیلی را نه از فاصلهای دور، بلکه از نزدیک و در متن زندگی روزمره مردم تجربه کرد. مرزی بودن استان و قرار گرفتن بسیاری از شهرها و روستاهای آن در معرض حملات دشمن، موجب شد مردم کرمانشاه از نخستین روزهای جنگ با آثار مستقیم آن مواجه شوند.
در چنین شرایطی، زنان کرمانشاهی نیز همچون دیگر اقشار جامعه، با شرایط جدیدی روبهرو شدند. بسیاری از آنان همسر، فرزند، پدر یا برادر خود را راهی جبهه کردند و در غیاب آنان، مسئولیت اداره خانواده را بر عهده گرفتند. برخی نیز خود در فعالیتهای پشتیبانی و امدادی حضور یافتند و در کنار نیروهای نظامی و امدادی، برای کمک به مجروحان و آسیبدیدگان جنگ تلاش کردند.
جنگ برای بسیاری از زنان این سرزمین، مفهومی نزدیک و ملموس داشت؛ صدای آژیر، حملات هوایی، مهاجرت اجباری خانوادهها، نگرانی از سرنوشت رزمندگان و انتظار برای بازگشت عزیزان، بخشی از واقعیت زندگی آنان در آن سالها بود.
یکی از مهمترین جلوههای حضور زنان در دوران دفاع مقدس، فعالیتهای پشتیبانی بود. زنان در شهرها و روستاهای استان با تهیه و بستهبندی مواد غذایی، دوخت و آمادهسازی لباس، جمعآوری کمکهای مردمی و ارسال اقلام مورد نیاز به جبههها، در پشتیبانی از رزمندگان مشارکت میکردند.
این فعالیتها شاید در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما در شرایط جنگی، نقش مهمی در تأمین نیازهای جبهه داشت. بسیاری از زنان، بخشی از امکانات محدود خانواده خود را برای کمک به رزمندگان اختصاص میدادند و در برنامههای جمعآوری کمکهای مردمی مشارکت میکردند.
در واقع، جبهه تنها در خط مقدم شکل نمیگرفت؛ پشت سر هر رزمنده، شبکهای از خانوادهها و مردمی قرار داشت که با امکانات خود از ادامه مسیر دفاع پشتیبانی میکردند. زنان در شکلگیری و استمرار این پشتیبانی، سهم قابل توجهی داشتند.
یکی دیگر از جلوههای حضور زنان کرمانشاهی در دوران دفاع مقدس، فعالیتهای امدادی و درمانی بود. بیمارستانها و مراکز درمانی استان در سالهای جنگ با مجروحانی مواجه بودند که از مناطق مختلف عملیاتی به کرمانشاه منتقل میشدند.
در این میان، زنان امدادگر، پرستار، کادر درمان و نیروهای داوطلب، در کنار دیگر عوامل درمانی به مداوای مجروحان کمک میکردند. برخی زنان نیز در قالب گروههای مردمی و داوطلبانه، برای کمک به مراکز درمانی و خانوادههای آسیبدیده وارد میدان شدند.
این بخش از تاریخ دفاع مقدس نشان میدهد که مشارکت زنان تنها در قالب فعالیتهای خانوادگی یا پشتیبانی نبود؛ آنان در حوزههای تخصصی و امدادی نیز مسئولیتهایی بر عهده گرفتند و بخشی از نیازهای جامعه جنگزده را پاسخ دادند.
شاید یکی از ماندگارترین تصاویر زنان در سالهای دفاع مقدس، تصویر مادرانی باشد که فرزندانشان را راهی جبهه کردند. آنان در تمام سالهای جنگ، چشمانتظار خبری از فرزندان خود بودند و گاه این انتظار با خبر شهادت، جانبازی یا اسارت عزیزشان پایان مییافت.
مادر شهید، تنها روایتگر روزهای پیش از شهادت فرزند نیست؛ او بخشی از تاریخ اجتماعی جنگ را نیز در خود حفظ کرده است. خاطرات مادران شهدا از آخرین دیدار، آخرین تماس، روز اعزام و روزی که خبر شهادت فرزندشان را شنیدند، اسنادی شفاهی برای شناخت فضای اجتماعی آن دوران محسوب میشود.
در کنار مادران، همسران شهدا نیز با مسئولیت سنگینی مواجه شدند. بسیاری از آنان پس از شهادت همسر، علاوه بر تحمل فقدان، مسئولیت تربیت فرزندان و اداره زندگی را بر عهده گرفتند. این زنان سالها تلاش کردند خانواده را حفظ کنند و فرزندان شهدا را با خاطره و فرهنگ پدرانشان پیوند دهند.
یکی از نقشهای مهم زنان پس از پایان جنگ، حفظ و انتقال خاطرات دوران دفاع مقدس بوده است. بسیاری از خاطرات رزمندگان از زبان مادران، همسران، خواهران و دختران آنان روایت شده و بخش قابل توجهی از تاریخ شفاهی جنگ را شکل داده است.
این زنان، خاطراتی از روزهای اعزام، انتظار، بمباران، مهاجرت، شهادت و بازگشت آزادگان در حافظه خود دارند؛ خاطراتی که در بسیاری از موارد در هیچ سند رسمی ثبت نشده است.
به همین دلیل، ثبت و انتشار خاطرات زنان کرمانشاهی میتواند به تکمیل روایت دفاع مقدس کمک کند. روایت جنگ بدون شنیدن صدای زنانی که در خانه، بیمارستان، روستا، شهر و مناطق آسیبدیده حضور داشتند، روایتی کامل نخواهد بود.
امروز نسل جدید، دوران دفاع مقدس را از طریق کتابها، تصاویر، فیلمها، خاطرات و روایتهای خانوادهها میشناسد. در این میان، روایت زنان میتواند تصویر متفاوت و دقیقتری از زندگی مردم در دوران جنگ ارائه کند.
زنان کرمانشاهی علاوه بر نقشآفرینی مستقیم در سالهای دفاع مقدس، با حفظ یاد شهدا و انتقال خاطرات آنان به فرزندان و نسلهای بعد، در استمرار این میراث تاریخی نیز نقش داشتهاند.
ثبت خاطرات مادران و همسران شهدا، معرفی زنان امدادگر، روایت فعالیتهای پشتیبانی و بازخوانی زندگی خانوادههایی که در مناطق مرزی و جنگزده زندگی میکردند، از جمله موضوعاتی است که میتواند در تولید محتوای فرهنگی و رسانهای مورد توجه قرار گیرد.
بخشی از خاطرات زنان دوران دفاع مقدس به دلیل گذشت زمان در معرض فراموشی قرار دارد. بسیاری از مادران و همسران شهدا، امدادگران و زنان فعال در دوران جنگ، امروز سالخورده شدهاند و خاطرات آنان نیازمند ثبت و مستندسازی است.
ثبت این روایتها فقط ثبت خاطرات یک فرد نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ اجتماعی استان کرمانشاه را حفظ میکند. هر خاطره میتواند گوشهای از زندگی مردم در سالهای جنگ را روشن کند و تصویری واقعیتر از نقش خانوادهها در آن دوران ارائه دهد.
از این رو، توجه به تاریخ شفاهی زنان، تولید مستند و گزارشهای تصویری، انتشار خاطرات مادران و همسران شهدا و معرفی زنان فعال در عرصههای امدادی و پشتیبانی، میتواند به حفظ این بخش از میراث دفاع مقدس کمک کند.
نقش زنان کرمانشاهی در دوران دفاع مقدس را نمیتوان تنها با یک عنوان یا یک حوزه فعالیت توضیح داد. آنان در جایگاه مادر، همسر، دختر، امدادگر، پشتیبان، پرستار و شهروندی که در معرض مستقیم جنگ قرار داشت، بخشی از واقعیت دفاع مقدس را تجربه کردند.
اگر رزمندگان در خط مقدم از مرزها و سرزمین دفاع کردند، در پشت این جبهه نیز زنانی حضور داشتند که با حفظ خانواده، پشتیبانی از جبهه، کمک به مجروحان و تحمل سالهای انتظار و فقدان، بخشی از بار سنگین جنگ را بر دوش کشیدند.
امروز بازخوانی این نقش، تنها ادای احترام به گذشته نیست؛ بلکه اقدامی برای تکمیل روایت تاریخ دفاع مقدس است. روایت زنان کرمانشاهی باید شنیده، ثبت و به نسلهای آینده منتقل شود؛ زیرا بخشی از تاریخ مقاومت مردم این دیار، در خاطرات همین زنان نهفته است.
انتهای پیام/
