روایت روز‌های سرنوشت‌ساز انقلاب اسلامی در مشهد مقدس

به گزارش نوید شاهد خراسان رضوی، انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، حاصل سال‌ها مجاهدت، روشنگری، اعتراض‌های مردمی و تحولات عمیق اجتماعی بود؛ انقلابی که به همت ملت ایران به ثمر نشست. اما واپسین روز‌های این نهضت، چهره‌ای متفاوت داشت؛ روز‌هایی آمیخته با شور، امید، انتظار، برنامه‌ریزی برای آینده و رؤیای ساختن ایرانی نو. این روزها، به‌ویژه ۱۴ روز پایانی مبارزات، در تاریخ انقلاب به‌عنوان مقطعی تعیین‌کننده ثبت شده است؛ روز‌هایی که نشانه‌های پیروزی در سراسر کشور و به‌ویژه در مشهد مقدس نمایان شد و تیتر نخست مطبوعات را به خود اختصاص داد.

مشهد، به‌عنوان یکی از کانون‌های اصلی نهضت اسلامی، در این ایام صحنه حضور میلیونی مردم، خروش انقلابی، تحصن علما، راهپیمایی‌های گسترده، تعطیلی عمومی شهر و شکل‌گیری فضای امید و وحدت ملی بود؛ فضایی که روایت آن در صفحات روزنامه‌های آن روزگار، سندی زنده از شکل‌گیری «ماه تمام انقلاب اسلامی» است.

وقایع انقلاب اسلامی در مشهد مقدس

۹ بهمن ۱۳۵۷

در هفتم بهمن‌ماه که مصادف با ۲۸ صفر بود، مردم مشهد در سرمای طاقت‌فرسای ۱۵ درجه زیر صفر، با شعار‌های انقلابی از مسیر خیابان‌های نادری، فلکه حضرت، طبرسی و کمربندی (بولوار وحدت) به سمت پایین‌خیابان حرکت کردند. روزنامه خراسان این حضور گسترده را با عنوان «تظاهرات عظیم و پرشور مشهد» بازتاب داد و از پیشگامی علما و آیات عظام در صفوف مردم خبر داد.

گستردگی جمعیت به‌گونه‌ای بود که گروه‌های مختلف، مستقل از یکدیگر و با بلندگو‌های جداگانه، شعار‌های ملی و مذهبی سر می‌دادند. محور اصلی شعارها، حمایت از جمهوری اسلامی، مخالفت با رژیم پهلوی و رد قانون اساسی آن بود. یکی از شعار‌های برجسته این روز چنین بود:

«برنامه بختیار یک حیله جدید است / برنامه خمینی برچیدن یزید است»

همچنین روزنامه خراسان در تیتر دیگری، سخنی از امام خمینی (ره) را منتشر کرد:

«اگر قرار است خونم بریزد، بگذار در میان جوانان ایران بریزد.»

۱۰ بهمن ۱۳۵۷

نهم بهمن‌ماه، هم‌زمان با سالروز شهادت امام رضا (ع)، راهپیمایی عظیمی با حضور جمعیتی حدود یک‌میلیون نفر از چهارراه نادری به‌سمت حرم مطهر رضوی برگزار شد. این روز به‌دلیل کشتار مردم تهران در ۷ بهمن‌ماه، عزای عمومی اعلام شده بود و تمامی مغازه‌ها و ادارات مشهد تعطیل بودند.

مراسم بزرگداشتی در دانشکده ادبیات مشهد با سخنرانی شهید هاشمی‌نژاد برگزار شد. همچنین گروهی از علمای مشهد در اعتراض به جلوگیری از ورود امام خمینی (ره) به کشور، در دارالزهد حرم مطهر رضوی تحصن کردند. با انتشار خبر این تحصن، اقشار مختلف مردم به‌صورت گروه‌گروه به علما پیوستند و این حرکت به یکی از جلوه‌های مهم همبستگی مردمی در مشهد تبدیل شد.

۱۱ بهمن ۱۳۵۷

روزنامه خراسان بار دیگر تصویری از راهپیمایی میلیونی مردم مشهد را منتشر کرد و نوشت:

«تظاهرات یک‌میلیون نفری در مشهد؛ شهر زیر پای جمعیت لرزید.»

بخش مهمی از تیتر‌های این روز به تحولات پیش از ورود امام خمینی (ره) به کشور اختصاص داشت. این روزنامه سخنی از امام (ره) با عنوان «از هیاهوی دژخیمان نهراسید» منتشر کرد که بر ضرورت ایستادگی تا پیروزی تأکید داشت.

از دیگر اخبار مهم، افشاگری‌های آیت‌الله خامنه‌ای درباره موانع ایجادشده برای بازگشت امام به ایران بود. همچنین تصویر شهید «عباس عباسپور» منتشر شد که در جریان یورش نیرو‌های حکومت نظامی در دی‌ماه همان سال به شهادت رسیده بود.

۱۲ بهمن ۱۳۵۷

شوق و انتظار، فضای عمومی شهر را فرا گرفته بود. تحصن علما همچنان ادامه داشت و جامعه روحانیت مبارز مشهد در صحن امام خمینی (ره) حرم مطهر رضوی متحصن شدند. آیت‌الله شیرازی نیز با حضور در جمع متحصنان، از این حرکت حمایت کردند.

دانشجویان دانشگاه مشهد به‌صورت منظم و دسته‌جمعی به تحصن پیوستند و در مسیر حرکت، با اهدای شاخه‌های گل به سربازان، جلوه‌ای از همبستگی ملی را به نمایش گذاشتند.

در همین روز، خبر قطعی پرواز امام خمینی (ره) از پاریس به تهران اعلام شد و روزنامه‌ها با تیتر «بازگشت امام خمینی به ایران» این خبر تاریخی را منتشر کردند.

۱۳ بهمن ۱۳۵۷

صبح ۱۲ بهمن، مردم مشهد با گل و تصاویر امام خمینی (ره) به خیابان‌ها آمدند. روزنامه خراسان فردای آن روز تیتر زد:

«عید ما امروز است / خمینی پیروز است.»

شهر غرق در شادی بود؛ کاروان‌های خودروها، بوق‌های هماهنگ، چراغ‌های روشن و شعار‌های مردمی، مشهد را به صحنه‌ای از جشن ملی تبدیل کرده بود.

پخش‌نشدن مراسم ورود امام از تلویزیون موجب خشم عمومی شد و در جریان اعتراضات مردمی، بیش از ۲۰۰ دستگاه تلویزیون در سطح شهر شکسته شد که بازتاب گسترده‌ای در مطبوعات داشت.

۱۴ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷

در روز‌های پس از ورود امام، مشهد شاهد موجی از راهپیمایی‌های میلیونی، تجمع‌های حمایتی و تظاهرات گسترده بود.

انتصاب مهندس مهدی بازرگان به‌عنوان نخست‌وزیر دولت موقت، با استقبال گسترده مردم همراه شد. تیتر‌های مطبوعات از حمایت مردمی، فروپاشی ساختار رژیم طاغوت، دستگیری مقامات پهلوی، خروج آمریکایی‌ها از ایران، شکل‌گیری دولت موقت و آغاز دوران جدید حکمرانی اسلامی حکایت داشت.

راهپیمایی‌های میلیونی ۱۷، ۱۸، ۱۹ و ۲۰ بهمن در مشهد، از بزرگ‌ترین تجمع‌های مردمی تاریخ این شهر به‌شمار می‌رود.

در نهایت، روز ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، مشهد نیز هم‌زمان با سراسر کشور، پیروزی انقلاب اسلامی را جشن گرفت؛ روزی که نه‌تنها پایان یک نظام سیاسی، بلکه آغاز عصری نو در تاریخ ایران اسلامی بود.