گفت و شنود شاهد ياران با خانم صفيه آيت الله زاده شيرازي
يکشنبه, ۱۵ فروردين ۱۳۹۵ ساعت ۰۰:۴۲
بازنشر تنها مصاحبه و گفت و شنود اختصاصی شاهد یاران با همسر شهید آیت الله مهدی شاه آبادی که در روز ولادت حضرت فاطمه 'س' و روز بزرگداشت مقام مادر درگذشتند...
شاهد یاران: شهيد شاه آبادي از هر نظر، معلم و الگويي براي هم-نسلان خويش و حتي نسل¬هاي بعدي بوده است. پرداختن از ديدگاهي معنوي با سويه¬هاي اخلاقي و نيز كاوش و استنتاج در زندگاني پربار اين شهيد عزيز توسط يار ديرينه¬ ايشان حاجيه خانم صفيه آيت الله زاده شيرازي، همسر مكرمة شهيد شاه آبادي، با تأكيد بر اين نكته، از يك نظر ديگر هم براي ما خاص مي¬نمود: اين بانوي مكرمه، نه تنها در امر تبليغ ديني، به¬ويژه در ارتباط با بانوان، دستيار شهيد به شمار مي¬رفته، بلكه همواره در قامت يك شاگرد، خوشه¬چين خرمن علم، معرفت و تقواي آن شهيد گران¬مايه، عارف واصل و استادزاده و شاگرد پرتلاش حضرت امام خميني ـ ره ـ محسوب مي¬شده است. اين گفت و شنود را بخوانيد:
***
از نحوۀ آشنایی¬ خود با حاج آقا مهدی شاه آبادی و خانواده ايشان بگویید.
نحوۀ آشنایی ما عجیب بود، چون هم ایشان هر کسی را به همسري قبول نمی¬کردند و هم، این¬که پدر من خیلی در مورد مسألۀ ازدواجم سخت می¬گرفتند. اما وقتی این دو با هم آشنا شدند، انگار گمشده¬شان را پیدا کرده بودند. پدرم از حاج آقا هیچ ایرادی نگرفتند و بعد از سؤالاتی که از ایشان کردند، بی¬معطلی قبول کردند. با این¬که پدر من از هر کسی که به خواستگاری می¬آمد ایراد می¬گرفتند، اما ایشان را خیلی زود قبول کردند و قرار شد که ما را عقد کنند و گفتند به خرید برویم، اما آن¬ها خودشان چیزهایی خریده بودند و آورده بودند، مثلاً براي من یک مدال خریده بودند و به فروشنده گفته بودند که دو سه روز دیگر آن را پس می¬آوريم، چون اصلاً از این تجملات خوش¬شان نمی¬آمد و فقط به خاطر فاميل‌هاي خودشان اين كار را كرده بودند. آيینه و شمعدان هم خریده بودند، چون اطرافیان به ايشان فشار آورده بودند که این¬ها را خریداری کنند و با فروشنده قرار گذاشته بودند که این¬ها را برمی¬گردانیم. بعد از عقد هم به من گفتند که این¬ها را برمی¬گردانم، من هم چیری نگفتم و آن¬ها را تمیز کردم و به ایشان دادم که برگردانند.
سر سفرة عقد، بعد از سلام و علیک، به من گفتند: " شما باید مبلغ مذهبي بشويد و در این زمینه فعالیت کنید." من هم گفتم چشم. بعد گفتند: "من مادر ناتوانی دارم که از او مراقبت می¬کنم، البته برادر و خواهر هم دارم، اما دوست دارم خودم مستخدم مادرم باشم و به ایشان خدمت کنم. مادرم داغدیده هستند و خیلی نیاز به مراقبت دارند. من هم به خاطر علاقه و  احترام خاصی كه نسبت به مادرم دارم، دوست دارم ایشان پیش خودم باشند." من هم قبول کردم. صحبت¬های دیگر ما هم در همین زمینه¬ها بود و هر وقت که مرا می¬دیدند، در زمینۀ کمک به مردم و این حرف¬ها صحبت می¬کردند.
من در همان جلسات اولی که با همسرم صحبت کردم، کمر همت بستم که هرچه ایشان از من خواستند، اگر در توانم بود، انجام دهم. متوجه شده بودم که خدا به من توفیق داده همسر شخصی باشم که روح¬شان خیلی بزرگتر از آن است که من فکر مي‌كردم. با خود مي¬انديشيدم آيا شایستگیِ همسري چنین کسی را دارم يا نه. خودم را خیلی کوچکتر از آن می¬دانستم چون در هر نقطۀ زندگی¬شان که دست می¬گذاشتم، می¬دیدم واقعاً در سطح بالایی است؛ مثلاً از نظر ایمان آن¬قدر مقیّد به احکام واجب و مستحب بودند که انسان متحیّر می¬شد چطور ممكن است كسي به این اندازه مقیّد باشد که کوچکترین خلافی از او سر نزند و کوچکترین امر مکروهی را انجام ندهد. راضی نبودند که از یک امر مستحب به راحتی بگذرند و دوست داشتند حتماً آن¬چنان که ائمه(ع) زندگی می¬کردند زندگی کنند و همۀ کارهای¬شان مثل آن¬ها باشد و اصلاً هدف¬شان این بود که مسيرشان در مسیر ائمه اطهار(ع) باشد. از این جهت من فکر می¬کردم که خیلی باید کوشا باشم و زحمت بکشم که شاید کمکی به ایشان کرده باشم و این¬که تا چه اندازه موفق بودم، نمی¬دانم ولی تمام کوششم این بود که بتوانم منويات مورد نظر ایشان را پیاده کنم.
خلاصه، حرف¬های حاج آقا از همان اوّل به دلم نشسته بود، یعنی فردی نبودم که سخت بگيرم و فكر كنم از زندگی عقب می¬مانم، بلکه تمام صحبت¬ها و خواسته¬ها و دوست-داشتني¬هاي ایشان را دوست داشتم. حاج آقا مایل بودند که به دیگران کمک کنند، من هم تا ¬جایی که در توانم بود کمک می¬کردم؛ اگر خدا قبول کند.
وقتی ازدواج کردید، شما و حاج آقا در چه سنی بودید؟
من تقریباً 18 سالم تمام شده بود و ایشان هم 26 ساله بودند.
آن موقع، تحصیلات حاج آقا در چه سطحی بود؟
از نظر تحصیلات حوزوی، دورة 10 سالة سطح را به پايان رسانده بودند و حدوداً دو سال بود كه به درس خارج فقه و اصولِ حضرت امام و آيت الله بروجردي ـ عليهم الرحمه ـ مي¬رفتند.  از نظر هوش و حافظه هم خیلی خوب بودند و خیلی هم پُرکار بودند. در ماه مبارك رمضان، بلافاصله پس از آن¬كه افطار می¬کردند به مطالعه می¬پرداختند تا سحر، آن وقت می¬گفتند: "دیر شد! الان اذان مي‌گويند." بعد، من برمي¬خاستم و برای سحر آماده می¬شدم. ایشان خيلي کم می¬خوابیدند و در مقابل، خیلی پُرکار بودند، خیلی هم کم غذا می¬خوردند و این عادات را از اول داشتند. عقیده¬شان این نبود که برای فعالیت بیشتر، باید بیشتر خورد، بلکه معتقد بودند که وقتی زیاد بخوريم و سنگین شويم، فعالیت¬ ما کم و فکرمان بسته می¬شود. اوایل محال بود كه بیشتر از چهار ساعت بخوابند و اگر بیشتر می¬خوابیدند، خود را جریمه می-کردند و شب بعد کمتر می¬خوابیدند. بعد از پيروزي انقلاب، شبی دو ساعت یا دو ساعت و نیم بیشتر نمی‌خوابیدند.   
ایشان از اوّل من را با لفظ «خانم» صدا می¬کردند و من هم متقابلاً ایشان را «آقا» صدا می¬کردم، اما بعدها به زبان بچه¬ها که پدرشان را "آقاجون" صدا می¬کردند، من هم آقاجون می¬گفتم و ایشان، هم¬چنان به من خانم می-گفتند و اگر کسی من را به اسم خودم صدا می¬کرد، ناراحت می¬شدند. با این¬که سنی نداشتم تا به من «حاج خانم» بگویند یا حتي «خانم»، اما ایشان ناراحت می-شدند؛ اگر کسی مرا به اسم صدا می¬کرد؛ يعني تا این حد دقت و حساسيت داشتند.
آداب و رسومي که آیت الله العظمي شاه آبادی و خانواده-شان داشتند چه بود و شما خانوادۀ همسرتان را چگونه خانواده¬اي مي¬دیدید؟
خانوادۀ همسرم خانوادۀ خیلی ساده و بی¬آلایش و خوش قلب و خوش فکر بودند. الان هر وقت آن¬ها را می¬بینم، دلم شاد می¬شود و فکر می¬کنم خواهران حاج آقا خواهر خودم هستند. خیلی ساده و بی¬تشریفات و بدون هيچ تجملاتی هستند، خیلی ساده و مهمان¬دوست. برادرهای¬شان هم عالی بودند، اما ایشان به¬خصوص به مهمان بسیار علاقه¬مند بودند، اگر دو روز مي‌گذشت و کسی به منزل ما نمي‌آمد، ناراحت مي‌شدند و به منزل افراد مي‌رفتند و از آن¬ها دیدن مي‌كردند. مادرشان هم همین¬طور بودند، محال بود که در منزل¬ ايشان غذایی پخته شود؛ بدون این¬که مهمان یا همسایه از این غذا استفاده کند؛ اگر مهمان نمی¬آمد ناراحت می¬شدند و مادرشان با یک حالت ناراحتی به منزل همسایه می¬رفتند و سراغ¬شان را می¬گرفتند و به آن¬ها غذا می¬دادند.
از مادر حاج آقا هم براي ما بگویید.
پدر ايشان قبلاً مدتي در نجف درس خوانده بودند. عرب¬ها به مادر می¬گویند «یومّا» و مادر حاج آقا هم به همين دليل به اسم «یومّا خانم» معروف بودند، یعنی مادر و تمام فامیل، ایشان را به اين اسم می¬شناختند. در وصف مادر حاج آقا نمی¬توانم و نمی¬دانم چطور بايد بگویم که حق¬شان را ادا کنم. ایشان سطح فکرشان خیلی بالا بود، تك فرزند بودند و پدرشان هم خیلی ثروتمند بودند، بعد از فوت¬شان هشت خانه برای ایشان به ارث گذاشته بود و یوّما خانم، تمام هشت خانه را در راه خدا داده بودند. هر کسی را که می¬دیدند نیازمند است و زندگی سختی دارد، مثلاً به هر فردی که طلاق گرفته یا شوهرش فوت شده یا دختر پا به سنی که دوست دارد ازدواج کند، كمك می-كردند. در عين حال اگر مي‌ديديد که خودشان چطور زندگی می¬کردند، چطور لباس می¬پوشیدند، چه چيزهايي می‌خوردند، تعجب می¬کردید و می¬گفتید شاید این فرد اصلاً حقوقش به 10 هزار تومان هم نمی¬رسد. در صورتی که هشت تا خانه داشتند که اجاره داده بودند و همه را در راه خدا می-دادند. ایشان طوری زندگی می¬کردند که هیچ وقت از کسی گله¬مند نبودند و اگر کسی هم حرف نامربوطی می¬گفت، به روی خودشان نمی¬آوردند، انگار که نشنیده¬اند! و هر کار و خدمتی هم از دست¬شان برمی¬آمد، انجام می¬دادند. به هر کسی که می¬رسیدند و به هر نحوی که می¬توانستند، ياري می¬رساندند.
رابطۀ من با مادر همسرم خیلی خوب بود، ما با هم زندگی می¬کردیم و مسأله¬ای هم در زندگی¬مان نداشتیم. با این¬که اوایل این¬ها خیلی پُر رفت و آمد بودند و ماه رمضان تمام فامیل¬های¬شان به منزل ما در قم می¬آمدند، من بچۀ کوچک داشتم و خر¬ج¬مان یکی بود، اما اصلاً برایم این رفت و آمدها مسأله نبود، به¬طوری که وقتی الان به آن زمان فکر می¬کنم تعجب می¬کنم، مثلاً در يك لحظه، اتاق ما پُر از پیرزن می¬شد و تمام این¬ها برای روزه¬خواری آمده بودند، و برای این¬که بنشینند و با یومّا خانم صحبت کنند. همۀ آن¬ها هم قلیان می‌کشیدند، من هم بچۀ کوچک داشتم و در زندگی هم مثل الان امکانات رفاهی نبود، مثلاً ما یخچال نداشتیم، سر و وضع زندگی¬مان خوب نبود و در آن شرایط سخت بود؛ نه زودپزی، نه چراغ گازی و نه هیچ چیز دیگر، همۀ کارها را خودمان انجام مي¬دادیم، اما آن¬قدر علاقه و عشق داشتم که برایم مسأله نبود. حتّی یادم است من برای همۀ این پیرزن¬ها قلیان چاق می¬کردم و خود خانم هم بابت این قضیه ناراحت می-شدند و می¬گفتند خودمان كارها را انجام می¬دهیم، شما زحمت نکشید، امّا من می¬گفتم : نه خوب نيست، چون باید اين كار در آشپزخانه انجام شود و باید پله¬ها را بالا و پایین بروند و براي¬شان سخت است. من خودم این کار را انجام می¬دادم. هیچ نوع مسأله¬ای با هم نداشتیم و ایشان هم سر پا بودند، اما بعداً که آقای شاه آبادی به زندان رفتند ـ در سال¬هاي 1353 به بعد ـ از بس که در فراق آقاي شاه آبادی  گریه کردند و برای ایشان ناراحت بودند، چشم¬های¬شان نابینا شد، چون ایشان آقای شاه آبادی را خیلی دوست داشتند و بعد هم که ایشان را تبعید کردند، وقتی می‌خواستیم برای دیدن حاج آقا به بانه برویم، یومّا خانم را به منزل یکی از نزدیکان در قم برديم. ایشان چون نمی¬دیدند، دست¬شان را به دیوار می¬گرفتند و راه می¬رفتند و مثلاً به دستشویی می¬رفتند. وقتی ما برگشتیم، متوجه شديم كه یومّا خانم زمین خورده و صدمه دیده¬اند. ایشان را عمل هم کردیم، اما دیگر نتوانستند راه بروند و در رختخواب ماندند. هفت، هشت سالی به همین شکل بودند و دو ماه بعد از پیروزی انقلاب، مرحوم شدند. ایشان شاعره هم بودند. مثلاً براي پسرم آقا سعيد، شعر مفصلي گفتند كه اولين بيت آن چنين است:
«یا سعید، اصعد فی باب العلوم                 تا رهایی یابي از قيد هموم»
كمي از برنامه روزانة زندگی شهيد شاه آبادي بگویید.
ایشان مقیّد بودند که هميشه سحرها بیدار شوند تا از فضیلت صبح محروم نباشند. صبح‌ها ابتدا خودشان برای نماز اول وقت بیدار می¬شدند، البته همه را با هم صدا نمی¬کردند، بلکه بچه‌ها را یکی، یکی بیدار می¬کردند و نماز جماعت مي‌خواندند. بعد با بچه¬ها نرمش می¬کردند. وقتی که ایشان منزل بودند مثل شمعی بودند که بچه¬ها دورشان بودند و ایشان با هر کدام از بچه¬ها به فراخور حالش رفتار می¬کردند و با آن¬ها صحبت می¬کردند.
در مورد ميزان رسیدگی ايشان به بچه¬ها بگویید و این¬که چقدر برای خانواده وقت می‌گذاشتند؟
قبل از انقلاب وقتِ بیشتری داشتند و بيشتر منزل بودند و رسیدگی می¬کردند، اما بعد از انقلاب مسؤولیت¬شان سنگین بود، بچه¬ها بزرگتر شده بودند و از خود آن¬ها می¬خواستند که گلیم¬شان را از آب بیرون بکشند. اما باز هم نیمه شب که می¬آمدند، تمام خانه را یک کنترل اساسی می¬کردند که مثلاً آشپزخانه در چه وضعی است؟ یا بچه¬ها کجا خوابیده‌اند؟ روز را کجا بوده‌اند، چه کار کرده‌اند؟ و.... هر جا مشکلی پیش می¬آمد، تذکر می¬دادند و من هم می¬دانستم زمانی که ایشان نیستند، باید همۀ مسائل رعایت شود و نظم كارها حفظ شود.
يادم است زمانی که از منزل قدیمی رفته بودیم و آن را به حوزه علميه خواهران اختصاص داده بودیم و خودمان به منزل¬های مجلس در پشت بهارستان رفته بودیم، امكانات خوبي داشتيم. آن¬جا شوفاژ داشت و آب گرم هم داشتیم و ایشان همان اوّل که حس کردند زندگی در حال عوض شدن است، سعی کردند جلوی آن را بگیرند. معتقد بودند كه  زحمات چندين و چند ساله¬شان دارد به هدر می¬رود. يادم مي‌آيد آخرین سال زندگی¬شان بود، می¬گفتند ما باید همان طوری که قبلاً زندگی می¬کردیم، زندگی کنیم. چون ایشان سِمتی پیدا کرده بودند، من نمی-توانستم به همان صورتی که همیشه بودم، باشم. احساس می‌کردم که باید بعضی تغييرات را بپذيرم، اما ایشان می¬گفتند نباید تغییری در زندگی حاصل شود و باید به همان شکل قبلي باشيم. من نيز به همان شکلی که ایشان می‌خواستند رفتار می¬کردم. می¬گفتند من پیش امام زمان(عج) مسؤولم، نباید پیش آقا شرمنده شوم و الان نباید زندگی‌ام طوری باشد که امام زمان(عج) ناراحت شوند و باید همان طوری که قبلاً بوده، باشم.
مخارج زندگي را چطور تأمین می¬کردند؟
مادر ایشان منزلی داشتند که می¬گفتند این منزل باید در دست اولاد ذکور باشد و تا من زنده هستم باید از آن استفاده کنند. ایشان منزل را اجاره داده بودند که اجاره¬اش خیلی ناچیز بود. آن زمان ماهی سیصد تومان می¬گرفتند و خرج¬ ما را فقط از این¬جا تأمین می¬کردند و هیچ منبع مالی دیگری نداشتند. آن زمان که به روحانیون چیزی می¬دادند و سهمی داشتند، حاج آقا اصلاً آن سهم را قبول نمی¬کردند و نمی¬گرفتند. وقتی هم به مجلس رفتند، از مجلس حقوقي نمی¬گرفتند. اما آن¬ها حقوق را به حساب ریخته بودند و یک¬دفعه متوجه شدند که مبلغي به حساب ایشان رفته، بنابراین تصمیم گرفتند به مکّه بروند و مقداری هم به من دادند و گفتند شما هم مستطيع شده¬ايد و مرا نيز با خود به مكّه بردند. بعد از آن هم دیگر پول مجلس را نگرفتند.
از تشرف شهيد به مکّه تعریف کنید که آن سفر چگونه بود؟
مکۀ اوّل را با مجلس رفته بودند و سفر راحتي بوده است؛ اتاق جدا و امكانات ديگر... و ایشان از آن سفر ناراحت بودند و می¬گفتند: «این، مکّه آمدن نیست» و خودشان را از بقیه جدا مي¬کردند و مرتباً می¬رفتند حرم و عمره به جا می¬آوردند و شب¬ها غسل می¬کردند و به حرم می¬رفتند. اصلاً در جمع نبودند که با آن¬ها بروند و بیایند. خودشان به عرفات می¬رفتند و زمانی که برمی-گشتند، در راه گفتند که «ان شاءالله از این به بعد، همه ساله می¬آیم، ولو اگر این¬جا بیایم تا خدمت حجاج را بكنم؛ اما تا سال دیگر چطور صبر کنم؟!»
در سفرهای بعد با ارگان¬هایی رفتند و فعالیت هم می-کردند، مثلاً با هلال احمر می‌رفتند، آن¬جا همه به فکر سوغاتی و این حرف¬ها بودند، اما ایشان چند تا چاقو خریده بودند و كار قربانی¬ كردن گوسفند براي حاجی¬ها را انجام می¬دادند. یعنی این طوری بود که همه نوع کاری انجام می‌دادند؛ از کارهای داخل کاروان گرفته تا بیرون کاروان. آن¬ زمان، معمولاً روحانيون به خاطر گرماي زياد عربستان، لباس¬های¬ روحاني¬شان را درمی-آوردند و مردم تشخیص نمی¬دادند که کدام شخص روحانی است و کدام نیست ـ و این برای¬ ايشان مهم بود ـ برای همین، حاج آقا، عبا و عمامه¬شان را مي‌گذاشتند که اگر مردم مسأله¬ای برای¬شان پیش آمد یا سؤالی داشتند، بتوانند با ایشان مطرح كنند. مي¬گفتند لباس من حكم پرچم را دارد.
در چه جاهایی با هم بودید؟ مثلاً شده بود که با هم برای زیارت بروید؟ از حالات عبادی¬شان برای¬مان بگویید.
همه جا با هم می¬رفتیم، ولی وقتی به حرم می¬رسیدیم، از من جدا می¬شدند و خودشان به تنهايي می¬رفتند، اما در برگشت قراری می¬گذاشتیم و با هم برمی¬گشتیم. ایشان حالت معنوي خاص و خاشعانه¬اي داشتند که دوست نداشتند آن¬جا با کسی باشند و می¬خواستند تنها باشند.
ارتباط شهید شاه آبادی با حضرت امام خميني(ره‌) چگونه بود؟
ارتباط¬شان به گونه¬اي بود که انگار پسر امام هستند و در زندگی ایشان همیشه حضور داشتند. مثلاً در قم که بودیم، حضرت امام چند بار به منزل ما تشريف آوردند. امام خیلی ايشان را دوست داشتند و آقاي شاه آبادي هم خیلی با امام در ارتباط بودند. از هر جهت می¬خواستند در راه امام قدم بگذارند و دوست داشتند زندگی و خواست امام را در زندگی خودشان پیاده کنند.
از شروع نهضت امام بگوييد و اين¬كه شهيد شاه آبادي جزو نخستين افرادي بودند كه به اين نهضت پيوستند.
سال 1342 که قیام حضرت امام خمینی شروع شد، ایشان خیلی خوشحال شدند و انگار خواستۀ خودشان هم همین بود، برای این¬که کسی را در این حد نمی¬دیدند که چنین فکر و درایت و معلوماتی داشته باشد و بتواند قیام را به مقصد برساند. ایمان امام ایمانی بود که هیچ کس شبهه نمی¬کرد که شاید یک زمانی خسته شوند یا خداي ناكرده کوتاه بیایند.
شهید شاه آبادی یقین داشتند که امام خمینی(ره) نائب حقیقی امام زمان(عج) است و ایشان از مراجع بزرگ هستند و معلومات¬شان عمیق است و به جز حضرت امام کس دیگری نمی¬تواند این انقلاب را به آخر برساند. از این جهت وظیفۀ فرد فرد جامعه می¬دانستند که ایشان را یاری کنند، نه تنها خودشان این کار را می¬کردند بلکه به همه سفارش می¬کردند که به امام کمک کنند و روحانیونی را که متوجه این موضوع نبودند، آگاه¬ می¬کردند و توضیح می¬دادند که الان ما در چه شرایطی هستیم و وظیفۀ ما در این شرایط چیست؟ می¬گفتند که همه باید روشن و آگاه باشیم. با هم نبايد اختلاف داشته باشیم و بايد بدانیم که به جز امام، کسی را پیدا نخواهیم کرد که در این موقعیت بتواند اين قیام را به پایان برساند و این قیام هم قیامی نبود که در آن زمان تصور کنیم می-توانیم به آساني آن را به آخر برسانیم؛ يعني تصور پيروزي تصور بسیار سختی بود.
از این جهت خودشان در هر جا و در هر شهرستانی و به هر نحوی که می¬توانستند مردم را آگاه می¬کردند و به آقایانی که در شهرها بودند وظایف¬شان را می¬گفتند که باید همه به هم اطلاع بدهیم و همدیگر را روشن کنیم تا بتوانیم این نهضت را یاری کنیم تا قدرت¬ امام روز به روز بیشتر شود و تمام دنیا حرفی را که ايشان می¬زنند بپذیرد و دنیا بفهمد که ایشان نائب حقیقی حضرت امام زمان(عج) هستند و ما هم باید ایشان را یاری کنیم تا ان شاءالله زمانی که حضرت، ظهور می¬کند، همه آماده باشیم. خودشان هم خیلی به این موضوع توجه داشتند. وقتي می‌دیدند كه بعضی¬ها آگاهی ندارند، خیلی صدمه می-خوردند و ساعت¬ها وقت می¬گذاشتند تا آن¬ها را آگاه کنند.
شنيده¬ايم كه به دليل جو موجود، حاج آقا براي ارتباط برقرار كردن با مردم، سختي¬هاي زيادي را تحمل مي¬كرده-اند.
گاهي اوقات كه با ایشان به شهر یا روستایی جديد می-رفتیم، هیچ کس نبود که به مسجد بیاید، حتی در برخي روستاها نان به ما نمی¬فروختند، اما همین افراد، بعد از صحبت¬های آقا و به ¬ويژه در زمان نقل مكان و بدرقۀ ما گریه می¬کردند و ما را برای ماه مبارك رمضان یا محرم و صفر بعدي دعوت می¬کردند. حاج آقا  نيز کس دیگری را به جای خودشان می¬گذاشتند و می¬گفتند این¬ها دیگر آگاه شده¬اند، هر کسی این¬جا بیاید و برای¬شان صحبت کند، این¬ها کنارش جمع مي¬شوند و به حرف آن آقا گوش می¬دهند. خودشان نيز به روستای دیگری می¬رفتند و همین کار را ادامه می¬دادند.
چه قبل و چه بعد از پيروزي انقلاب، همه را یاری و راهنمایی می¬کردند و مسير اصلي انقلاب را كه همانا راه امام بود به آن¬ها نشان می‌دادند. تمام عمرشان را در این راه گذاشته بودند و خسته نمی‌شدند و هر وقت به ایشان می¬گفتیم: آقاجان خسته¬اید، کمی هم استراحت کنید، می¬گفتند شادم، خوشحالم، «يا رب قَوَ علی خدمتک جوارحی».  این جمله همیشه تکیه کلام¬شان بود که می-گفتند: خدا من را طوری آفریده که خسته نمی¬شوم و چنان از تلاش کردن لذت می¬برم که هیچ چیزی به این اندازه به من لذت نمی¬بخشد.
يك ويژگي مهم كه همواره از حاج آقا در ذهن شماست كدام است؟
اين¬كه خیلی به چهارده معصوم و اهل بيت(ع) علاقه داشتند، در اين خصوص واقعاً نمی¬توانم احساس و عمل ایشان را به زبان بیان کنم، چون به تمامي گفتنی نیست. یادم است در آن اواخر، یعنی قبل از شهادت¬شان، در سفر به سوریه، مکان¬هایی که در آن¬جا دیده بودند، ایشان را غرق حُزن کرده بود و توجه قلبی عجیب و حالی خاص به ائمه اطهار(ع) و حضرت زینب(س) داشتند که ما منقلب می¬شدیم. آن زمان ایشان نماینده مجلس اول بودند و وقتي برگشتند، پانزده یا بیست روز طول نکشید که شهید شدند.
وقتی از سفر برگشتند دیدم حالات¬شان تغییر کرده است. مثلاً به کارهای عقب مانده¬شان مي¬رسیدند يا به ديدن پیرزن‌هایی که خیلی وقت بود آن¬ها را ندیده بودند می-رفتند و چند بار هم پیش آمد که می¬خواستند به من چیزهایی را بگویند که مرا براي شهادت¬شان آماده کنند، اما من ديگر طاقت نداشتم، تازه پسرم مجيد و پدرم و دیگر نزدیکانم را از دست داده بودم. به ایشان گفتم: «هر چه خدا بخواهد من راضی به رضای اویم. نمی¬خواهم شما چیزی بگویید». می¬دانستند که زمان، زمان شهادت است، ایشان هم خیلی آرزو داشتند که شهید شوند و من نگذاشتم چیزی بگویند، اما نمی¬دانستم که چه می¬خواهند بگویند، فقط گفتم راضی به رضای خدایم. پدرم را هم در آن زمان از دست داده بودم البته بعدها متوجه شدم که ایشان خواب دیده بودند که روز محشر است و یک صفی وجود دارد و حضرت امام حسين(ع) هم آن¬جا هستند و شهدا پشت سر ایشان قرار دارند و حضرت امام صادق(ع) هم جلو هستند و یک عده¬ای از فضلا و طلاب هم پشت سر ایشان می-روند و وارد محشر می¬شوند. ایشان هم با خودشان فکر کردند که من شاگرد امام صادق(ع) بودم. باید در این صف باشم. اما به ایشان گفتند که شما باید پشت سر شهدا بروید! و از این خوابی که دیده بودند حس کرده بودند که شهادت¬شان نزدیک است. هر کاری که ما برای¬شان می¬کردیم می¬گفتند قرار است که من شهید شوم، این کارها برای چیست؟ ایشان همیشه به جبهه می¬رفتند، ولی بار آخر که می¬خواستند بروند، یادم است می¬گفتند: «برای چه از من پذیرایی می¬کنید؟ نکند می¬خواهم شهید شوم...» و بعداً متوجه شدم که با این حرف¬ها می¬خواسته¬اند مرا آماده کنند و قصد داشته¬اند خواب¬شان را به من بگویند، اما من فرصت و اجازه نداده بودم.
یادم است من مشکی پوشیده بودم و به مهمانی رفته بودم كه صاحبخانه گفت: چرا مشکی پوشیده¬ای؟ گفتم: پدرم تازه از دنیا رفته و خیلی برایم عزیز بوده یا مجید پسرم.... تا من این حرف را زدم، حاج آقا گفتند: ناشکری نکنید! طوری صحبت می¬کردند که انگار خودشان فهمیده بودند که قرار است من باز هم داغدار شوم. من هم خیلی ضربه خورده و تنها بودم، فقط حاج آقا را داشتم، بنابراین خیلی جذب ایشان شده بودم و خیلی از بابت احتمال اتفاقات بعدي ناراحت بودم. در اوایل انقلاب شب¬ها از فراق پدرم و برادرهایم خوابم نمی¬برد. در عرض دو، سه سال حدود ده نفر از نزديكانم را از دست داده بودم، بنابراين علاقۀ من نسبت به ایشان بیشتر شده بود، چون وقتی انسان تنها می¬شود بر تنها كسي كه برايش باقي مانده متمرکز می¬شود. ایشان هم من را بیشتر درک می¬کردند.
گويا حاج آقا آخرين بار از جبهه تماس گرفته و از شما خواسته بودند که کارهای¬شان را عقب بیاندازید تا بتوانند بيشتر در جبهه بمانند.
بله، از آن¬جا به من زنگ زدند و گفتند: جبهه روحانی ندارد، رزمنده¬ها نیاز به روحیه دارند و من حتماً باید آن¬جا باشم. الان وضعیت جزیره مجنون خطرناک است و می-خواهم آن¬جا در سنگرها کنار رزمنده¬ها باشم، و همان جا هم ماندند. مقداری هم هدایا برای رزمنده¬های خط مقدم برده بودند. صبح که می¬خواستند به لب مرز بروند، به من زنگ زدند و گفتند کاری کنید که بیشتر بتوانم بمانم، برنامه¬ها و زمان کلاس¬هایم را عقب بیاندازید و به همه بگویید این¬جا به من نیاز دارند و باید این¬جا باشم، اما خودتان کارها را انجام دهید تا نبودن من مشخص نشود. من کلاس تحرير الوسيله را که شنبه¬ها داشتیم، دوست مي¬داشتم و خودم هم در آن کلاس حضور پیدا مي‌كردم. صبح پنج شنبه این را به من گفتند و خودشان لب خط رفتند و بعد هم در جریزة مجنون، آن حادثه برای¬شان پیش آمد و رفتن¬شان همانا و شهادت¬شان همان...
ایشان وقتی به جبهه می¬رفتند لذت می¬بردند و می¬گفتند اگر هر زمان که من به جبهه می¬آیم به من بگویند حاج آقا، بنشینید یا بخوابید، من دیگر جبهه نمی¬آیم! می-گفتند هر وقت به جبهه می¬آیم، دوست ¬دارم وقتم ضایع نشود و طوري برنامه داشته باشم که بتوانم بچه¬ها را ببینم و به کارهای¬شان رسیدگی کنم و باید برنامه¬هاي من پشت سرهم و فشرده باشد. وقتی در تهران ایشان را برای ختم شهیدی دعوت می¬کردند به هر نحوی که بود یا خودشان می¬رفتند یا کسی را جای خودشان می¬فرستادند. زمانی که ميزان حمله¬هاي دشمن زیاد مي¬شد ایشان را بيشتر برای ختم دعوت می¬کردند، آقایان هم گرفتار بودند و نمی¬توانستند همه را تقبل کنند و برای ایشان خیلی مهم بود که برای مراسم شهیدی سخنران بخواهند. همیشه می¬گفتند خودتان دنبال کسی باشید و من هم تلاش می¬کنم تا حتماً کسی را برای مجلس فراهم کنم. اگر کسی هم پیدا نمی¬شد ـ مخصوصاً در زمان حمله ـ خود را به هر زحمتي که بود به آن¬جا می¬رساندند و نمی¬گذاشتند آن مجلس بدون روحانی بماند و با تمام وجود صحبت می-کردند. حتی آن اوایل که وقت¬شان بیشتر بود به شهرستان¬ها می¬رفتند که هیچ آقایی نمی¬توانست اين كار را تقبل کند، چون همه گرفتار بودند. ایشان به هر نحوی که بود خودشان را به مجلس شهدا می¬رساندند و می-گفتند این¬ها به گردن ما حق دارند و هستی¬شان را برای ما داده¬اند و حالا درست نیست که نتوانیم یک ساعت در مجلس آن¬ها صحبت کنیم.  
حاج آقا در منزل، چگونه همسر و پدري بودند؟
با بچه¬ها آن¬قدر با حوصله صحبت می¬کردند و آن¬قدر با عاطفه بودند که می¬دیدیم در هر کلام¬شان چند درس وجود دارد؛ هم درس اخلاق؛ هم درس ایمان و هم درس شجاعت و فراست، به¬طوری که من متحیّر می¬شدم، از اين¬كه چطور بدون فکر قبلی این حرف¬ها ادا شده. شدیداً مقید به احکام اسلامي بودند. وقتی نمازشان از اول وقت می¬گذشت خیلی ناراحت می¬شدند و خیلی مقید به برپايي نماز جماعت بودند. هر صبح، بچه¬ها را برای نماز صدا می-زدند، البته نه به شکلی که به آن¬ها تحمیل کنند. دعاهای مستحب را به آن¬ها آموخته بودند که همیشه بعد از نماز بخوانند. تمام دعاهای ماه رجب و شعبان را می¬خواندند، اگر بچه¬ها نمی¬رسیدند یا نبودند که بخوانند، خودشان با صدای بلند شروع می¬کردند به خواندن و اگر احیاناً من گرفتار بودم، نزدیک آشپزخانه می¬آمدند و این دعاها را می¬خواندند که من هم بشنوم و همان¬طور كه دارم به كارهاي منزل مي¬رسم، بتوانم آن دعاها را همراه با ايشان بخوانم.
معمولاً وقتی آقایان گرفتاری پیدا می¬کنند، مخصوصاً در کارهای دولتی، دیگر وقت یا حوصله¬ای ندارند که به دیگران کمک کنند یا توجهی به آن¬ها داشته باشند و می-گویند روال عادی زندگی در حال گذشتن است، اما ايشان وقتی گرفتاری¬شان زیادتر می¬شد، هیچ کوتاهی¬اي در باقی کارها نمی¬کردند. وقتی به منزل می¬آمدند دوست داشتند از ساعت¬هایی که در منزل نبودند مطلع باشند و می-پرسیدند که چه کار کردید؟ چطور زندگی کردید؟ این بچه¬ها کجاها رفته و چه کار کرده¬اند.... و تلاش می-کردند که متوجه همه امور بشوند و کمک کنند. زمان صرف غذا هم که می¬گفتیم بچه ها بیایید غذا! ایشان از همه زودتر می¬آمدند و می¬گفتند چه کار دارید تا من کمک کنم؟ و از همه بيشتر کمک می¬کردند و بچه¬ها را به شوق می¬آوردند که بیایند و تلاش کنند و خودشان هم آن¬قدر کمک می¬کردند که من شرمنده می¬شدم که با این همه گرفتاری چرا وقت¬شان را برای کمک به من در منزل می-گذارند. بعداً متوجه شدیم که همه این¬ها درسی برای ما بوده است.
با تك تك فرزندان¬تان هم كه صحبت مي¬كنيم، از نهايت دقت و تأكيد ايشان بر تربيت و همراهي با خودشان مي-گويند.
دقيقاً. هميشه به بچه¬ها می¬گفتند: درس بخوانید و تلاش کنید و زمان تفریح هم به کار منزل برسید؛ و زمان تفریح¬تان ننشینید و فقط استراحت کنید! بدوید، فعالیت کنید، خرید کنید و بعد به سر کار خودتان برگردید. روش کار خودشان هم همین طور بود. زمانی که از کار و مطالعه خسته می¬شدند، به آشپزخانه می¬آمدند و می¬گفتند چه کار دارید؟ همیشه وقتی یک وسیله خراب می¬شد و ما نمی¬دانستیم چه کار بايد بکنیم، ایشان آن را باز می-کردند و درست می¬کردند و ما از هیچ کسی برای تعمیر وسایل خانه کمک نمی¬خواستیم و کارهای دیگر منزل را هم خودشان انجام می¬دادند و زمانی هم که کار می¬کردند باز به بچه¬ها درس زندگي می¬دادند و می¬گفتند: سعی کنید از هر چیزی سر دربیاورید که چطور کار می¬کند و چه استفاده¬ای از آن می¬شود و بعد به نحو احسن از آن استفاده کنید. خودشان هم در هرکاری بهترین بودند و ما تعجب می¬کردیم که مثلاً دورۀ این کار را کجا دیده-اند؟
رابطه شهيد با افراد فاميل چگونه بود؟
واقعاً نه فقط در حق ما، بلکه در حق همه همین¬طور بودند. هر ازدواجی که قرار بود در بین بستگان ما صورت بگیرد تا ایشان با داماد صحبت نمی¬کردند، خانوادۀ عروس به داماد جوابي نمی¬دادند. یا وقتی خانوادة ما می¬خواست عروس بیاورد تا ایشان با خانوادۀ عروس صحبت نمی¬کردند آن¬ها به خودشان اجازه نمی¬دادند که با این خانواده وصلت کنند، حتی با يك بار دیدن می¬فهمیدند که این داماد چطور آدمی است، شناخت ایشان نسبت به افراد بالا بود و با یک بار صحبت كردن می-فهمیدند که مثلاً این فرد در چه سطحی است و چه افکاری دارد، بعد به خانوادۀ طرف مقابل اطلاع می دادند و آن-ها هم به حرف آقا اطمینان داشتند. حتی اگر آقا جایی بودند یا مسافرتی بودند صبر می¬کردند که وقتی آقا برگشتند نظر بدهند، نه تنها برای ازدواج، بلکه برای هرکاری مثل انتخاب شغل، انتخاب رشته درسي یا تصميم-گيري کسانی که بر سر دو راهی بودند و نمی¬دانستند که چه کار بايد بکنند، و در کلّ مشکل¬گشای همۀ فامیل بودند. در همین راستا هم یا ایشان را دعوت می¬کردند و می¬بردند یا آن¬ها پیش آقا می¬آمدند و آقا هم وقت¬شان را در اختیار آن¬ها می¬گذاشتند، با آن¬ها صحبت می¬کردند و وقتی جواب¬شان را می¬گرفتند می¬رفتند. از زمانی که ایشان شهید شدند همه می¬گویند: تنها بچه¬های شما نیستند که یتیم شدند بلکه با رفتن¬شان همۀ ما را یتیم کردند و کسی را نداریم که ما را راهنمایی کند.
جالب اين¬كه هر چه در كار تهيه مطالب و مصاحبه با موضوع اين شهيد بيشتر پيش مي¬رويم، با مطالعه و مرور ميزان فعاليت¬هاي¬شان، شگفت¬زده¬تر مي¬شويم از اين¬كه چگونه به تمامي اين امور مي¬رسيده¬اند!
ایشان خیلی پُرتحرک بودند، در این اواخر که تقریباً چندين سال از عمر ایشان می¬گذشت، محاسن¬شان سفید شده بود، اما طوری تحرک داشتند که جوان¬های ما متحیّر بودند. مثلاً وقتی می¬دیدند یک عده از بچه¬ها بی¬حوصله هستند فوراً سه، چهار تا بالانس می¬زدند و همه را شارژ می¬کردند. آن وقت همه با تمام وجود می¬نشستند و صحبت-های¬شان را گوش می¬دادند. حاج آقا با این¬که اين اواخر ضعیف شده بودند و کم غذا، اما همچنان شاداب و پرتحرك و فعال بودند. اين¬كه مثلاً دست¬شان را روی زمین می-گذاشتند و بالانس می¬زدند، ما این حرف¬ها را به سادگی می¬گوییم، اما برای همه جالب بود كه وقتی چنین روحانی¬اي را می¬ديدند. خیلی زحمت کشیده بودند تا بچه-های¬شان شجاع بار بيايند. مثلاً گاهی بچه¬ را در6 ماهگی می¬انداختند توي حوض آب و دوباره می¬گرفتندش و می-گفتند: بگذارید این¬ها از حالا قوی شوند! تمام بچه¬های¬ ما شنا را کاملاً بلد بودند، اما هیچ کدام قدرت حاج آقا را نداشتند و به اندازۀ ایشان پرتلاش نبودند.
درباره رسيدگي به امور مردم، چه سيره¬اي داشتند؟
یکی از خصوصیات روحی ایشان این بود که خیلی به مردم بها می¬دادند و خیلی برای¬شان ارزش قائل بودند. واقعاً دوست داشتند که خواسته¬های مردم عملی شود، و پای حرف-های آن¬ها می¬نشستند؛ پیرزن، پیرمرد، جوان، نوجوان... فرقی نمی¬کرد و کاری هم به شخصیت آن فرد هم نداشتند و برای¬شان تفاوتی نداشت. اگر کاری از دست¬شان برمی¬آمد به هر قیمتی که می¬شد انجامش می¬دادند و اگر هم نمی-توانستند کاری کنند حداقل به حرف آن¬ها گوش می¬دادند و از آن¬ها دلجویی می¬کردند و تلاش می¬کردند که کار دیگری انجام دهند تا آن فرد از ایشان دلخور و زده نشود. مثلاً یکی از کارهای حاج آقا این بود که وقتی سمتی پیدا کردند باز هم به درد دل مردم می¬رسیدند، چون برخي آقایان وقتی به کار دولتی مشغول شدند مسجد را رها کردند يا به ایشان می¬گفتند شما مسؤولیت دارید مسجد را رها کنید، ایشان گفتند: چطور مسجد را رها کنم؟ این تودۀ ضعیف بودند که ما را از پشت میله¬های زندان بیرون آوردند و این مردم بودند که شاه را سرنگون کردند و باعث پیروزی اسلام شدند، حالا ما چطور می¬توانیم به خودمان اجازه دهیم که از  این¬ها دوری کنیم. الان همه گرفتار هستند، باید کاری کنیم که بتوانیم حق این مردم را ادا کنیم. بنابراین در مسجد می¬نشستند و جمعیت هم دور ایشان جمع می¬شدند و می¬گفتند من اين¬جا هستم، همه به نوبت جلو بیایند و هر کاری دارند بگویند و آقا نيز آرام صحبت می¬کردند و به کار آن¬ها رسیدگی می¬کردند و اگر صحبت¬شان طولانی بود و نمی-توانستند آن¬جا جوابش را بدهند آدرس می¬دادند و می-گفتند: شما برو منزل، من شب می¬آیم آن¬جا به کار شما رسیدگی می¬کنم و اگر حل شدنی بود جوابش را می¬دادند و آن¬قدر می¬نشستند تا وقتي که هیچ ¬کس در مسجد نمی¬ماند و همه می¬رفتند. چون حاضر نبودند از وسط جمعیت بلند شوند و بروند تا وقتی که قدرت داشتند و وقت داشتند برای آن¬ها وقت می¬گذاشتند و با آن¬ها صحبت می¬کردند و برای¬شان مرد و زن و جوان و پیر بودن آن¬ها فرقی نداشت، بلکه به هر نحوی که بود و می¬توانستند تلاش می-کردند.
یادم است یک بار ایشان آمدند و گفتند: پیرزنی طاق اتاقش خراب شده و من الان گرفتارم و نمی¬توانم آن را درست کنم، شما یک رادیو  یا چیز دیگری بخر و به او هدیه كن تا دلش خوش باشد و بفهمد که به فكر او هستيم.
يعني اگر هم امكان انجام يك كار به¬¬خصوصي را نداشتند، از راه دیگري دل مردم را به دست می¬آوردند.
  بله، می¬گفتند مردم نباید بعد از این همه شهید دادن و بعد از این همه رنج کشیدن از دست ما رنج ببرند و ناراحت باشند.
ساعت دو بعد از نصف شب که خسته به منزل می¬آمدند گاهی دلم می¬سوخت، می¬خواستم کاری کنم که ایشان کمی بیشتر بخوابند مثلاً تلفن را جای دیگر می¬گذاشتم و خودم را بهانه می¬کردم و می¬گفتم: من اعصابم ناراحت است و شما هم که ساعت 5 صبح می¬خواهید بروید، پس بهتر است این تلفن جای دیگری باشد. می¬گفتند: خير، من متعلق به اين مردم¬ام، من وقف مردم هستم و باید به کار آن¬ها رسیدگی کنم. هر ساعتی که خواستند بايد به خودشان اجازه دهند که به منزل من زنگ بزنند تا با آن¬ها صحبت کنم. یا مثلاً هر وقت که كسي درِ منزل را مي¬زد، هنوز ما جواب آیفون را نداده، ایشان خودشان پشت در بودند و جواب مردم را مي‌دادند تا زمانی که خود ما برخلاف میل حاج آقا چند نفر پاسدار براي حفاظت در منزل گذاشتیم که ایشان مخالف بودند، اما از کمیته درخواست کرده بودیم که پاسداران جواب کسانی را که جلوی در می¬آیند را بدهند.
در اوج ترورها و تحركات منافقين...
بله، این مربوط به زمانی است که منافقین خیلی اذیت می¬کردند. با این حال هر کس که زنگ می¬زد یا گاهي حتي یک تلنگری به در می¬خورد، ایشان خود را پشت در می-رساندند و در را باز می¬کردند تا طرف خجالت نکشد و ناراحت نشود. یک¬بار ساعت نزدیک 5/3 نيمه شب بود، آقا تازه خواب¬شان برده بود که زنگ زدند و گفتند حاج آقا هستند؟ من گفتم:  هستند اما تاره خوابیده¬اند و الان موقعی نیست که... هنوز حرفم تمام نشده بود که خودشان جلوی در آمدند و آن آقا را به پایین بردند و از ایشان پذیرایی کردند. یا مثلاً سر سفرۀ غذا، كه من مي‌گفتم تلفن را بکشيد و راحت غذا بخورید و بعداً جواب تلفن¬ها را بدهید، می¬گفتند: ابداً. گاهی هم كه پنهانی تلفن را می¬کشیدیم و زمان كوتاهي مي‌گذشت و تلفن زنگ نمی¬خورد، ایشان می¬فهمیدند که ما یک کاری کرده¬ا¬یم و می¬گفتند اگر این کارها را بکنید، برای من قابل تحمل نیست. خوشی و لذّت من همین است که به مردم خدمت کنم. این مردم باید بفهمند که در مقابل آن زجرهايی که کشیده¬اند، کسانی بر سر کار آمده¬اند که دوست¬شان هستند و با آن¬ها مهربان هستند و می¬خواهند که این¬ها به موفقیّتی برسند و دل¬شان را تسکین بدهند. آخر دل مردم به چه چیز بايد خوش باشد؟!  به این¬که ما آمدیم سر يك پُست نشسته¬ایم؟! مگر ما خصوصیتی ويژه داریم؟! اگر اعمال¬مان نخواهد آن¬ها را شاد کند یا كسي برای آن¬ها کاري نکند و یا به درد دل آن¬ها رسیدگی نکند، آن¬ها چطور بايد زحمت بکشند و جوان¬شان را در راه اسلام و انقلاب بدهند؟ چطور مال¬شان را بدهند؟ باید بفهمند ما چه کار می¬کنیم، باید بفهمند ما براي¬شان زحمت می¬کشیم. ایشان حاضر نبودند حتی یک ذره وضعيت زندگی ما از مردم بهتر باشد، همیشه می¬گفتند: باید زندگی من آن¬قدر سطحش پایین و عادی باشد که وقتي مثلاً فرد نداری به خانۀ ما می¬آید و زندگی ما را می¬بیند غبطه نخورد و يك وقت نگوید ما زحمت کشیده و جوان¬های¬مان را داده¬ایم، حالا آقایان دارند استفاده¬اش را می¬برند و در ناز و نعمت به سر می¬برند و بزرگی می¬کنند!
بسيار سخت¬شان بود که پاسدار یا راننده داشته باشند، اين، برای¬شان سنگين بود. هیچ کس نمی¬فهمید و فقط من بودم که می¬فهمیدم ایشان چه کار می¬کنند؛ از راننده و ماشین خودشان برای دیگران استفاده می¬کردند. از صبح با این ماشین و راننده¬اش کار مردم را راه می-انداختند؛ مثلاً کجا به فلانی تیرآهن نمی¬دهند یا چه كسي کجا زندانی دارد و... با اسم آقا و راننده و ماشین آقا کارهاي مردم انجام می¬شد و ایشان یا با ماشین معمولی می¬رفتند یا آن زمان از مجلس با تاکسی برمی-گشتند و با ماشین¬های مجلس که صبح نماینده¬ها را جمع می¬کرد می¬رفتند. اگر موردي پیش می¬آمد به راننده می-گفتند: بیا مرا فلان جا برسان و بعد می¬گفتند برو فلان جا و کار مردم را انجام بده.   
قطعاً براي شما كه نزديك¬ترين و آشناترين فرد به شهيد بوديد مقايسة رفتار قبل و بعد از انقلاب ايشان بسيار جالب بوده است.
بله، و با این حال باز هم می¬گفتند ما برای امام زمان(عج) چه کار کرده¬ایم؛ چرا باید این¬قدر خرج خودمان کنیم؟! و من هرچه می¬گفتم: آقاجان! ما که خرج زیادی نمی¬کنیم، اگر این طوری است، انگشت بگذارید بر روی خرج زیادی¬اي که می¬کنیم! می¬گفتند باید خرج زندگی-مان خیلی کمتر باشد، خیلی بیشتر باید جمع کنیم و خرج برای خودمان نتراشیم! مردم رنج و زحمت کشیده¬اند، چرا باید مردم مثل ما خانه نداشته باشند؟ چرا مردم باید در صف اتوبوس باشند اما من ماشین شخصی داشته باشم و راحت از جلوی آن¬ها رد شوم؟ و از این مسائل خیلی رنج می¬بردند و حتی با آن اوضاع و با وجود ترورهاي منافقین مردم را هم سوار اتومبيل خود می¬کردند.
قبل از انقلاب یک روحیه خاصی داشتند و واقعاً خیلی قوی بودند؛ هیچ ¬کس دقيقاً نمی¬دانست که چه انقلابی در پیش داریم و چه کار باید کنیم که برای انقلاب آینده¬سازی شود، اما ایشان عجیب و آگاهانه هر زمان که از زندان آزاد مي‌شدند، تمام وقت¬شان را به آدم¬سازی می¬پرداختند؛ به هر نحوی که می¬شد. مخصوصاً به قشر جوان بسيار اهميت می¬دادند تا آگاه شوند که اگر یک روز انقلاب شد، آن¬ها خود به خود بفهمند که چه کار باید کنند و دیگر آن فرد احتیاج به راهنما نداشته باشد و خودش راهنمای دیگران باشد. همیشه وقت¬شان را صرف این می¬کردند که ایمان افراد را بالا ببرند و بر ارتقاء ایمان جوانان خیلی تأکید داشتند. به راحتی از یک فرد نمی¬گذشتند که بگویند این یک نفر است و نیازی نیست که برای او وقت بگذارم، بلکه می¬گفتند وقتی این یک نفر حاضر است بیاید و پاي حرفم بنشیند، من باید بیشتر از او تلاش کنم تا ¬قدر و ارزش درس را بفهمد. به خاطر دارم یک زمانی در سرمای زمستان هنگام سحر بلند می¬شدند و به مسجد می¬رفتند و با دو بچۀ ابتدایی عربی کار می¬کردند. وقتی به ایشان می¬گفتیم حاج آقا، حیف است شما وقت¬تان را برای این دو بچه می¬گذارید، می¬گفتند: همین که من آن جا می¬روم، آن¬ها حس می¬کنند عربی چقدر مهم است و زمانی هم که من دیگر نتوانم پيش¬شان بروم، آن¬ها خودشان دنبال عربی می¬روند و این مسأله را دنبال می-کنند.
چيزي كه عجيب مي¬نمود اين¬كه شهيد شاه آبادي با همة شايستگي¬هايي كه براي تصدي پست¬هاي مهم مملكتي داشت، هيچ تلاشي براي تكيه زدن بر پست و مقام از خود نشان نمي¬داد و حتي در بستر تلاش¬هايش براي پيوند ميان ياران انقلاب بود كه سمت نمايندگي مجلس را هم قبول مي¬كرد.
یکی از دلايلي که دوست نداشتند پُست مهمی داشته باشند  اين بود كه خداي ناكرده يك¬وقت محدود نشوند و نتوانند کاری انجام دهند. ظاهراً يك بار آیت الله مهدوی به ايشان گفتند شما بیایید به¬ جای من در رأس کمیته باشید، ایشان جواب دادند بگذارید من کار خودم را در یک گوشه¬اي انجام دهم، چون این طوری دستم بازتر است و وقتی مشکلی پیش می¬آید من مثل آچار فرانسه هستم و می-توانم به مشکلات رسیدگی کنم. از این جهت من راحت¬تر هستم که این طور کار کنم. البته پذيرفتن نمايندگي مجلس هم برای ایشان مسأله بود و نمی¬خواستند آن را قبول کنند. اما كار به جایی رسیده بود که وظیفۀ شرعی خود دانستند قبول کنند. خوبی مجلس در این بود که می-توانستند از طریق آن بهتر به کار مردم رسیدگی کنند. اگر کسی گرفتاری¬اي داشت آن را یادداشت می¬کردند و با کسی که با آن کار مرتبط بود صحبت می¬کردند و کار آن فرد را راه می¬انداختند. بعضی روزها دو یا سه مرتبه به منزل زنگ می¬زدند و می¬گفتند: چه خبر؟ و من می¬گفتم: مثلاً فلان کس زنگ زده و فلان کار را داشته و ایشان همان¬جا به کار فرد رسیدگی می¬کردند. هرکاری که از دست¬شان برمی¬آمد، انجام مي‌دادند و دل¬شان می¬خواست که واقعاً به مردم کمک کرده باشند، دردِ دل مردم را گوش می¬دادند و درک می¬کردند که مردم چقدر گرفتارند و باید به کار مردم رسیدگی کرد. یکی از ویژگی¬های انقلاب ما این بود که مي¬بايست کار مردم را راه بیاندازد و به دردِ دل مردم برسد، آن وقت اگر هم ما تلاش خود را می-کردیم اما کار انجام نمی¬شد، حداقل مردم کمی آرامش مي¬داشتند و می¬فهمیدند که ما به فکر آن¬ها هستیم.
واقعیت هم این بود که گرفتاری وجود داشت و نمی¬شد که از اول پيروزي این انقلاب، کسی گرفتاری نداشته باشند و خلاصه گرفتاری وجود دارد. همین قدر که ما تلاش کردیم برای حل مشکل آن¬ها، حداقل اعصاب آن¬ها کمی آرام می¬شد و ایشان هم از این جهت خیلی دلخوش بودند که می-توانستند کاری برای مردم انجام دهند. هر گرفتاری¬اي که پیش می¬آمد به ایشان زنگ می¬زدند، خواه نصف شب باشد یا نه، درگیری باشد یا مشکل مالی، اختلاف اخلاقی باشد یا هرچیز دیگری، ایشان را می¬خواستند و ایشان هم بلافاصله خودشان را به آن¬جا می¬رساندند و وقتی برمی-گشتند شاد و خندان بودند و ما می¬فهمیدیم که تمام قضایا حل شده است و می¬گفتند: این کار ارزش دارد. حالا اگر من سر کاری بودم که به من امكان دستيابی نداشتند و من هم نمی¬توانستم خودم را در اسرع وقت به آن جا برسانم، آن کار هیچ فایده¬ای نداشت. هستند کسانی كه کارهای مهم را انجام دهند و کارهای این چنانی است که هرکسی در هر حالی نمی¬تواند انجام دهد.
ایشان هیچ وقت برای خودش جايگاه آن¬چنانی¬اي قائل نبودند و می¬گفتند من وقتی شخصیت دارم و می¬توانم انسان خوبي باشم که بتوانم کار دیگران را انجام دهم و از این که سر پُستی باشم و سرآن کار باشم و نتوانم به کارهای مردم برسم ارزشی ندارد. کاری خوب است که بتواند به ریزه کاری¬های مختلف رسیدگی کند. ایشان از هرکاری اطلاع داشتند، سر هر مسأله¬اي كه پیش می¬آمد گره¬گشا بودند و وقتی كاري انجام می¬شد، شاید از آن فردی که کارش درست شده هم خوشحال¬تر بودند که توانسته¬اند آن کار را انجام دهند.
حاج آقا بیش از همه کدام دعا را دوست داشتند که بخوانند؟
همۀ دعاها را، اما در دعای کمیل حالت¬های خاصی داشتند و آن زمان که در قم بودیم، در روزهای عرفه و نیمۀ شعبان خیلی مقیّد بودند که دعا بخوانند. مثلاً در ماه مبارك رمضان دعاهای هر روز و دیگر دعاها را طوری می-خواندند که من هم که گرفتار بودم از داخل آشپزخانه می¬شنیدم و استفاده می¬کردم. ایشان همۀ دعاها و مستحبات را به جا می‌آوردند.
راستي گفتيد در کلاس تحریر الوسیلۀ حاج آقا هم شرکت می¬کردید؟
بله، درس تحریر الوسیله مربوط به خانم¬ها بود، این كلاس را شنبه¬ها گذاشته بودند و من را هم با خودشان می¬آوردند. در همین طبقۀ اوّل می¬خواستند برای خانم¬ها کلاس برگزار کنند، اما چون هر کاری کردند جایی را پیدا نمی¬کردند، امكانات هم به آن صورت نداشتند،  به من گفتند اجازه ¬دهید این¬جا در اختیار حوزه خواهران باشد، مجلس خانه¬‌اي می‌دهد که شما آن¬جا راحت باشید. ما وقتی از آن¬جا رفتیم، آقا سعید طبقۀ بالا بود و طبقة پایین را برای برگزاری کلاس گذاشتند و بعد از مدتی آقا سعید هم طبقۀ بالا را خالی کرد و جای دیگری رفتند و هر دو طبقة منزل ما، در اختيار حوزة علميه قرار گرفت.

شاهد یاران. گروه مجلات شاهد بنیاد شهید، شماره 62.


برچسب ها
نام:
ایمیل:
* نظر:
خاطرات شفاهی
عکس
تازه های نشر
اخبار برگزیده