سرپرست دفتر مطالعات و پژوهش‌های بنیاد شهید و امور ایثارگران:

«سلام شهید»؛ الگویی موفق در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت است

مواکب «سلام شهید» که در مسیر مرز مهران استان ایلام و در ایام اربعین ۱۴۰۵ فعالیت می‌کرد، با اجرای برنامه‌های فرهنگی متنوع و بهره‌گیری از خادمان و راویان متعهد، موفق شد تغییر نگرش مثبتی را در بیش از ۷۶ درصد از زائران ایجاد کند. دکتر عادل مهری، سرپرست دفتر مطالعات و پژوهش‌های بنیاد شهید و امور ایثارگران، در گفت‌وگو با نوید شاهد، جزئیات این نظرسنجی جامع و دستاوردهای آن را تشریح می‌کند.

کد خبر: ۶۲۸۹۱۰

شنبه - ۰۷ شهريور ۱۴۰۵ / 1405 07 June

لطفاً در ابتدا درباره هدف از راه‌اندازی مواکب «سلام شهید» و فعالیت‌های آن توضیح دهید.

مواکب «سلام شهید» با سه هدف کلیدی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، آشنایی زائران با وصیت‌نامه شهدا و تکریم ایثارگران، در مسیر اصلی مرز مهران در استان ایلام راه‌اندازی شد. این مواکب در بازه زمانی ۴ تا ۱۴ مرداد ۱۴۰۵، یعنی ده روز منتهی به اربعین حسینی، به‌صورت ۲۴ ساعته فعالیت داشت و با مساحتی حدود پانصد متر مربع، میزبان حدود پانصد زائر از سراسر کشور بود. در این مدت، ما موفق به جمع‌آوری سیصد و هشتاد پرسشنامه معتبر با نرخ مشارکت سه ممیز شش دهم درصد شدیم که بستری مناسب برای تحلیل علمی عملکرد مواکب فراهم آورد.

چه غرفه‌ها و برنامه‌های فرهنگی در این مواکب برای زائران تدارک دیده شده بود؟

معاونت فرهنگی هفت غرفه تخصصی فرهنگی در پردیس مواکب برپا کرده بود که هر کدام مخاطب خاصی را هدف قرار می‌دادند. غرفه نخست با عنوان « هم‌عهدی با شهدا» فضایی برای عهدی دوباره با آرمان‌های شهدا فراهم کرده بود. غرفه دوم «از شهید بگو» نام داشت که به روایت‌گری و انتقال مفاهیم ایثار اختصاص یافته بود. غرفه سوم با عنوان «قهرمان من» به معرفی شهدا به‌عنوان الگوهای عملی برای نسل جوان می‌پرداخت. غرفه چهارم به بازی‌های فرهنگی و مسابقات با جوایز متنوع برای همه اقشار سنی اختصاص داشت. غرفه پنجم محلی برای ثبت دل‌نوشته‌های زائران به شهدا بود که استقبال بسیار خوبی از آن شد. غرفه ششم به پخش اقلام فرهنگی مانند کلاه لبه‌دار، چغیه و کیف پاسپورتی می‌پرداخت و غرفه هفتم نیز خدمات درمانی با حضور پزشکان و پرستاران مجرب را به زائران ارائه می‌داد.

بر اساس گزارش، ده شاخص کلیدی برای ارزیابی عملکرد مواکب تعریف شده بود. لطفاً نتایج کلی را بفرمایید.

ما ده شاخص کلیدی را در پنج سطح بی‌نظیر، عالی، خوب، متوسط و ضعیف مورد سنجش قرار دادیم که خوشبختانه نتایج بسیار امیدوارکننده‌ای به دست آمد. شاخص رفتار خادمین با کسب رضایت دویست و هشتاد نفر، یعنی نه ممیز نود و سه صدم درصد در سطح بی‌نظیر قرار گرفت. شاخص ثبت شماره موبایل نیز با همین تعداد و درصد، بی‌نظیر ارزیابی شد. دویست و هفتاد و هفت نفر مواکب را به دیگران پیشنهاد دادند که این نیز در سطح خوبی بود.تأثیر روایت‌ها با نه ممیز هشتاد و هفت صدم درصد شامل دویست و شصت و چهار نفر عالی ارزیابی شد. تمایل به شرکت مجدد با دویست و پنجاه و شش نفر عالی بود. تمایل به نشر مجازی با دویست و پنجاه نفر و هشتاد و دو ممیز هشتاد و سه صدم درصد ارزیابی شد. تغییر نگرش مثبت با دویست و سی و نه نفر در سطح عالی قرار گرفت. امکانات رفاهی با دویست و پنج نفر و دو ممیز شصت و هشت صدم درصد خوب ارزیابی شد و شاخص افزایش آشنایی با وصیت‌نامه با صد و هفتاد و دو نفر عالی بود. میانگین کلی عملکرد مواکب به چهار ممیز هشتاد و چهار صدم درصد رسید که نشان از موفقیتی قابل‌توجه و فراتر از انتظارات اولیه دارد.

تحلیل دسته‌بندی شاخص‌ها چه تصویری از نقاط قوت و ضعف مواکب ارائه می‌دهد؟

ما شاخص‌ها را در چهار دسته راهبردی نیروی انسانی، ارتباط با مخاطبان، محتوای فرهنگی و زیرساخت‌ها گروه‌بندی کردیم که نتایج بسیار جالبی داشت. دسته نیروی انسانی با میانگین نه ممیز و نود و سه صدم درصد بالاترین امتیاز را به خود اختصاص داد که نشان از انتخاب و آموزش صحیح خادمان دارد. دسته ارتباط با مخاطبان در جایگاه دوم قرار گرفت و نشان از اعتماد و تعامل عمیق زائران با مواکب داشت. دسته محتوای فرهنگی در رتبه سوم قرار گرفت که اگرچه مطلوب است، اما نیاز به غنی‌سازی بیشتر دارد. در نهایت، دسته زیرساخت‌ها با میانگین دو ممیز شصت و هشت صدم درصد، پایین‌ترین امتیاز را کسب کرد که به‌وضوح نشان می‌دهد امکانات رفاهی، اصلی‌ترین نقطه ضعف مواکب بوده و نیازمند بهبودی جدی و فوری است.

ترکیب جمعیتی زائرانی که در این نظرسنجی شرکت کردند، چگونه بود؟

بر اساس سیصد و هشتاد پرسشنامه تکمیل شده، ترکیب جمعیتی بسیار متنوع و جالب توجهی داشتیم. از نظر جنسیت، دویست و پنج نفر را مردان تشکیل می‌دادند که با ماهیت زیارت اربعین هماهنگ است. نود و یک نفر زنان بودند که سهم قابل‌توجهی محسوب می‌شود و نشان از جذب خانواده‌ها به مواکب دارد. در بخش سنی، بیشترین حضور مربوط به گروه سنی سی و شش تا پنجاه سال با صد و سی و شش نفر بود که نسل انتقال و میانی جامعه محسوب می‌شوند. جوانان نوزده تا سی و پنج سال با هفتاد و هشت نفر ظرفیت بالایی برای جذب به‌عنوان خادم دارند. نوجوانان زیر هجده سال با سی و شش نفر نیازمند برنامه‌های ویژه متناسب با سن خود هستند. از نظر سطح تحصیلات، پنجاه و پنج درصد از مخاطبان دارای مدرک کارشناسی و بالاتر بودند که نشان از حضور نخبگان و مدیران در میان زائران مواکب دارد و ضرورت ارائه محتوای عمیق و تحلیلی را بیش از پیش آشکار می‌کند.

نسبت ایثارگری در میان مخاطبان چگونه بود و چه تحلیلی از آن دارید؟

یکی از بزرگترین دستاوردهای مواکب «سلام شهید»، جذب مخاطب عام و فراتر از خانواده شهدا و ایثارگران است. از میان شرکت‌کنندگان، صد و شصت و پنج نفر معادل هشت ممیز پنجاه و چهار صدم‌درصد فاقد هرگونه نسبت ایثارگری بودند که نشان از موفقیت مواکب در جذب مردم عادی و عموم جامعه دارد. شصت نفر معادل یک‌ممیز بیست صدم درصد، فرزند جانباز بودند. سی و شش نفر خود جانباز بودند. سی نفر فرزند شهید بودند. شش نفر معادل یک ممیز دو دهم درصد، همسر شهید یا جانباز بودند و چهار نفر معادل هشت دهم درصد نیز مادر یا پدر شهید بودند. این ترکیب نشان می‌دهد که ما توانسته‌ایم علاوه بر جامعه هدف اصلی، قشر قابل‌توجهی از مردم عادی را نیز با فرهنگ ایثار و شهادت آشنا کنیم که این خود یک موفقیت راهبردی محسوب می‌شود.

پراکندگی جغرافیایی زائران شرکت‌کننده در نظرسنجی چگونه بود؟

زائران مواکب «سلام شهید» از بیست استان کشور در این نظرسنجی حضور داشتند که نشان از جذابیت فراستانی این مواکب دارد. دویست و هفده نفر از استان ایلام بودند که به دلیل استقرار مواکب در مسیر اصلی مرز مهران، طبیعی است. بیست و چهار نفر از استان خوزستان، هجده نفر از استان هرمزگان و سیزده نفر معادل از استان کردستان بودند. بیست و نه نفر نیز از سایر استان‌های کشور در این نظرسنجی شرکت داشتند. با توجه به این پراکندگی، هدف ما در برنامه‌های آتی، گسترش پوشش به سی استان و افزایش جذب زائران از نقاط مختلف کشور است.

مهم‌ترین پیام‌های وصیت‌نامه شهدا از دیدگاه مخاطبان چه بود؟

مخاطبان ما مهم‌ترین مضامین وصیت‌نامه شهدا را به‌این ترتیب اولویت‌بندی کردند که بسیار آموزنده و راهگشاست. ولایت‌پذیری و اطاعت از مقام معظم رهبری با هشتاد و دو درصد، بالاترین اولویت را به خود اختصاص داد که نشان از بصیرت و دین‌مداری جامعه زائر دارد. حجاب و عفاف با هفتاد و هشت درصد در جایگاه دوم قرار گرفت که بیانگر دغدغه جدی مخاطبان، به‌ویژه زنان، نسبت به این مسئله مهم است. ایثار، فداکاری و ازخودگذشتگی با هفتاد و پنج درصد، سومین اولویت بود. نماز اول وقت و تقوا با شصت و هشت درصد در رتبه چهارم، دفاع از اسلام و نظام با شصت و پنج درصد در رتبه پنجم و در نهایت، وحدت و یکپارچگی با پنجاه و پنج درصد در رتبه ششم قرار گرفت. این اولویت‌بندی به ما نشان می‌دهد که باید برنامه‌های آموزشی و ترویجی خود را با محوریت ولایت‌پذیری طراحی کنیم و برای تقویت گفتمان وحدت که کمترین فراوانی را داشته، برنامه‌های ویژه‌ای تدوین نماییم.

تغییر نگرش مخاطبان نسبت به شهدا چگونه سنجیده شد و چه نتایجی به دست آمد؟

ما تغییر نگرش مخاطبان را در دو سطح کلی بررسی کردیم. دویست و سی و نه نفر  دچار تغییر نگرش مثبت نسبت به شهدا شده بودند که عدد بسیار بالایی است و نشان از تأثیر عمیق مواکب دارد. هفتاد و دو نفر تغییری در نگرش خود احساس نکرده بودند که این گروه نیز نیازمند بررسی علل و طراحی برنامه‌های خاص هستند. از میان افرادی که تغییر نگرش مثبت داشتند، نود و سه نفر شامل
افزایش احترام و ارادت به شهدا را تجربه کرده بودند. پنجاه و هشت نفر معادل سه ممیز بیست و پنج صدم درصد، احساس مسئولیت برای ادامه راه شهدا پیدا کرده بودند. سی و چهار نفر معادل هشت ممیز چهارده صدم درصد، بر خدمت به مردم تأکید بیشتری داشتند. بیست و سه نفر، تغییر سبک زندگی و توجه به معنویات را گزارش کردند و بیست و سه نفر دیگر نیز عشق به شهادت و آمادگی برای دفاع را تجربه کرده بودند. آزمون‌های آماری نشان داد که رابطه معناداری بین نسبت ایثارگری و تغییر نگرش وجود دارد

چه عواملی بیشترین تأثیر را در تغییر نگرش مخاطبان داشته‌اند؟

بر اساس تحلیل ضرایب همبستگی، پنج عامل اصلی در تغییر نگرش مخاطبان نقش داشته‌اند که به ترتیب اولویت عبارتند از: روایت‌های عاطفی-انسانی  رفتار خادمین، فضای معنوی مواکب ، محتوای ارزشی و در نهایت، امکانات رفاهی. قوی‌ترین مسیر تأثیرگذاری، کیفیت روایت‌گری است که منجر به تجربه معنوی و در نهایت، تغییر نگرش عمیق در مخاطب می‌شود. سطح معناداری این رابطه کمتر از یک هزارم بوده که نشان از قدرت بالای روایت‌گری به‌عنوان مؤثرترین ابزار مواکب در ایجاد تحول عاطفی و شناختی دارد.

سطح وفاداری و تمایل به مشارکت مخاطبان چگونه ارزیابی شد؟

شاخص‌های وفاداری و تمایل به مشارکت، از امیدوارکننده‌ترین نتایج این نظرسنجی بود. دویست و پنجاه و شش نفر تمایل خود را برای شرکت مجدد در مواکب در سال‌های آینده اعلام کردند که نشان از تعهد عمیق آنها به این مجموعه دارد. دویست و پنجاه نفر تمایل به نشر مجازی پیام‌های فرهنگی مواکب داشتند که بیانگر دیجیتالی شدن فرهنگ ایثار در جامعه است. دویست و هشتاد نفر، شماره موبایل خود را ثبت کردند که یک پایگاه داده ارزشمند و سرمایه راهبردی برای ارتباط مستمر با مخاطبان محسوب می‌شود. دویست و هفتاد و هفت نفر نیز مواکب را به دیگران پیشنهاد دادند که یکی از قوی‌ترین معیارهای ارزیابی کیفیت برنامه‌هاست. در بخش تمایل به فعالیت‌های مختلف، دویست و پنجاه نفر به انتشار پیام در فضای مجازی، دویست و سی و هشت نفر به دریافت وصیت‌نامه از طریق پیامک، دویست و هجده نفر به شرکت در همایش‌های فرهنگی و دویست و پنج نفر به خادمی در مواکب سال آینده علاقه‌مند بودند.

امکانات رفاهی مواکب چه وضعیتی داشت و چه پیشنهاداتی برای بهبود آن دارید؟

امکانات رفاهی با کسب امتیاز دو ممیز شصت و هشت صدم درصد، امتیاز پایینی را در میان شاخص‌ها به خود اختصاص داد. از نگاه مخاطبان، پذیرایی و تغذیه با صد و سی و شش نفر ارزشمندترین خدمت شناخته شد. خدمات پزشکی و درمانی با شصت نفر در رتبه دوم قرار گرفت که برای جانبازان و سالمندان حیاتی است. اتاق سرد و استراحت با چهل و پنج نفر، تعمیر ویلچر و تجهیزات با بیست و چهار نفر و برنامه‌های فرهنگی با بیست و یک نفردر رتبه‌های بعدی قرار داشتند. عمده نارضایتی‌ها به عدم وجود فضای کافی برای استراحت و پذیرایی، کمبود فضای فیزیکی مناسب، عدم پیش‌بینی ظرفیت کافی، ناتوانی در پاسخگویی به تعداد بالا، کمبود بودجه و عدم توجه کافی به زیرساخت‌ها بازمی‌گشت. تأکید ویژه دارم که ایثارگرانی که خود را در راه کشور فدا کرده‌اند، انتظار دارند حداقل خدمات رفاهی به شایستگی به آنان ارائه شود و ما موظف به تأمین این نیازها هستیم.

جمع‌بندی نهایی و چشم‌انداز سال آینده مواکب «سلام شهید» چیست؟

جمع‌بندی کلی نشان می‌دهد که مواکب «سلام شهید» در حوزه آموزش و آگاهی، توانسته سطح آشنایی با وصیت‌نامه را با نه ممیز پنجاه و شش صدم درصد افزایش دهد و صد و هفتاد و سه نفر جدید را با این مفاهیم آشنا کند. تغییر نگرش مثبت در دو ممیز هفتاد و شش صدم درصد از مخاطبان، دستاورد بزرگی است.  نیروی انسانی با نه ممیز نود و سه صدم درصد بالاترین امتیاز را کسب کرده و وفاداری مخاطبان با هشتاد و پنج درصد تمایل به شرکت مجدد و نه ممیز نود و سه صدم درصد ثبت شماره موبایل، سرمایه‌ای برای آینده است. روایت‌گری مؤثر با نه ممیز هشتاد و هفت صدم درصد هشتاد و هفت    صدم درصد تأثیرگذاری و قوی‌ترین همبستگی با تغییر نگرش، به‌عنوان مؤثرترین ابزار شناخته شده و جذب مخاطب عام با هشت ممیز پنجاه و چهار صدم درصد افراد بدون نسبت ایثارگری،  دستاورد مهمی محسوب می‌شود. برای سال آینده، اهداف کمی مشخصی را ترسیم کرده‌ایم که شامل افزایش بازدیدکنندگان به هفتصد و پنجاه نفر با رشد پنجاه درصدی، ارتقای رضایت از امکانات رفاهی به هشتاد درصد، افزایش خادمان داوطلب، پوشش سی استان، افزایش آشنایی با وصیت‌نامه و افزایش حضور نوجوانان به بیست درصد است. در حوزه کیفی نیز تبدیل شدن به الگوی ملی در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، راه‌اندازی سامانه پیامکی هوشمند، تولید محتوای چندرسانه‌ای شامل پادکست، ویدئوکست و انیمیشن و گسترش ارتباط با مدارس و دانشگاه‌ها را در دستور کار داریم و امیدواریم با استفاده از این تجربیات ارزشمند، گام‌های مؤثرتری در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در سراسر کشور برداریم. امیدواریم که این تجربه، الگویی موفق برای سایر مواکب در سراسر کشور عزیزمان ایران باشد و بتوانیم در سال‌های آینده، میزبان شایسته‌تری برای زائران اباعبدالله الحسین (ع) باشیم.

انتهای پیام/