به مناسبت اولین سالگرد دفاع مقدس دوم و شهدای اقتدار ایران اسلامی:

نقش سپهبد شهید «محمد باقری» در معماری بازدارندگی دفاعی

به مناسبت اولین سالگرد دفاع مقدس دوم و شهدای اقتدار ایران اسلامی به نقش سپهبد شهید «محمد باقری» در معماری بازدارندگی دفاعی و نهادینه‌سازی هماهنگی راهبردی میان نیرو‌های مسلح و نهاد‌های امنیتی کشور، مطرح شد.

کد خبر: ۶۲۲۷۵۱

چهارشنبه - ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ / 1405 27 March

مقدمه

۲۳ خرداد ماه فرا رسیدن نخستین سالروز دفاع مقدس ملت ایران برابر جنگ تحمیلی صهیونی امریکایی ۱۲ روزه و اولین سالگرد شهادت  «سپهبد پاسدار محمد باقری (افشردی)» رئیس فقید ستاد کل نیرو‌های مسلح و دیگر شهدای اقتدار ایران اسلامی، فرصتی برای بازخوانی نقش یکی از برجسته‌ترین فرماندهان و اندیشه‌ورزان راهبردی جمهوری اسلامی ایران در شکل‌دهی به منظومه نوین دفاعی و امنیتی کشور است. این مناسبت در حالی فرامی‌رسد که ملت ایران در سال‌های اخیر تجربه رویارویی با ابعاد جدیدی از تهدیدات و تجاوزات دشمنان، به‌ویژه رژیم صهیونیستی و حامیان آن را پشت سر گذاشته و کارآمدی الگوی بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران بار دیگر در میدان عمل به آزمون گذاشته شده است.

تحولات ناشی از جنگ تحمیلی دوم و سوم علیه جمهوری اسلامی ایران و هم اینک استمرار اقدامات خصمانه دشمنان در دوره به اصطلاح آتش‌بس و هم‌زمان با روند‌های دیپلماتیک، نشان داد که «امنیت ملی کشور» بیش از هر زمان دیگر نیازمند "تلفیق قدرت دفاعی، انسجام سازمانی، هماهنگی اطلاعاتی و آمادگی مستمر برای مقابله با تهدیدات پیچیده و ترکیبی" است. در چنین چارچوبی، «میراث فکری و عملی سپهبد شهید محمد باقری» همچنان به‌عنوان یکی از ارکان اصلی اقتدار دفاعی کشور نقش‌آفرین است؛ که در این یادداشت به مواردی از آن پرداخته می‌شود:

۱. بازدارندگی؛ ستون فقرات راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران

بازدارندگی در مفهوم راهبردی آن، به معنای ایجاد این باور در ذهن دشمن است که هرگونه تجاوز، تهدید یا ماجراجویی علیه جمهوری اسلامی ایران با هزینه‌هایی فراتر از توان تحمل و محاسبات او همراه خواهد بود. شهید باقری با شناخت دقیق از محیط امنیتی منطقه و روند‌های نوظهور تهدید، بر سه مؤلفه اساسی بازدارندگی تأکید داشت:

الف. توسعه توان رزمی و دفاعی در حوزه‌های موشکی، پهپادی، پدافندی و فناوری‌های نوین.

ب. ایجاد انسجام نهادی و عملیاتی میان تمامی اجزای قدرت دفاعی و امنیتی کشور.

ج. تقویت اقتدار راهبردی و اراده ملی برای صیانت از منافع و امنیت جمهوری اسلامی ایران.

بر اساس این نگرش، بازدارندگی صرفاً محصول انباشت تجهیزات و تسلیحات نظامی نیست، بلکه حاصل هماهنگی هوشمندانه تمامی ظرفیت‌های ملی در حوزه‌های نظامی، امنیتی، اطلاعاتی، فناورانه و مردمی است.

۲. معماری هماهنگی و هم‌افزایی؛ میراث ماندگار شهید باقری

یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های سپهبد شهید محمد باقری، طی حدود یک دهه ریاست ستاد کل نیرو‌های مسلح و دیگر نقش‌های او در ستاد فرماندهی کل قوا، نهادینه‌سازی الگوی هماهنگی هدفمند و ساختاریافته میان نیرو‌های مسلح و نهاد‌های امنیتی کشور بود. این الگو توانست ظرفیت‌های پراکنده را در قالب یک منظومه منسجم و مکمل سازمان‌دهی کند.

مهم‌ترین ابعاد این معماری راهبردی عبارت‌اند از:

-تقویت همکاری و هم‌افزایی میان ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حوزه‌های عملیاتی و راهبردی؛

-پیوند مؤثر میان بخش‌های عملیاتی و ظرفیت‌های صنعتی، تحقیقاتی و فناورانه وزارت دفاع؛

-بهره‌گیری از ظرفیت‌های فراجا، مرزبانی و ساختار‌های امنیت داخلی در تکمیل عمق دفاع ملی؛

-هم‌راستاسازی سامانه‌های اطلاعاتی و امنیتی برای ارتقای دقت، سرعت و اثربخشی تصمیم‌گیری در مواجهه با تهدیدات.

ثمره این رویکرد، شکل‌گیری شبکه‌ای یکپارچه از «قدرت ملی» بود که توانست در بزنگاه‌های حساس، کارآمدی خود را در حفظ امنیت کشور و پاسخ به تهدیدات آشکار سازد.

۳. نقش شهید باقری در تحول گفتمان دفاعی ایران

شهید محمد باقری صرفاً یک فرمانده نظامی نبود؛ او در همراهی با فرماندهان برجسته‌ای، چون سپهبد شهید غلامعلی رشید و سپهبد شهید حسین سلامی و ... از معماران اصلی "گفتمان نوین دفاعی جمهوری اسلامی ایران" محسوب می‌شد. این گفتمان بر پایه مفاهیمی، چون «بازدارندگی فعال»، «دفاع هوشمند»، «هماهنگی چندلایه» و «آمادگی مستمر» استوار بود.

در پرتو این نگاه، رویکرد دفاعی کشور از سطح واکنش صرف به تهدیدات فراتر رفت و به سمت پیشگیری، مدیریت تهدید و افزایش هزینه‌های راهبردی دشمن حرکت کرد. نتیجه چنین نگرشی، ارتقای جایگاه جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان بازیگری اثرگذار در معادلات امنیتی منطقه و افزایش توان کشور در مقابله با تهدیدات ترکیبی و چندبعدی بوده است؛ که جلوه‌هایی از آن در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و ۴۰ روزه امریکایی صهیونی و با اقتدار و صلابت نیرو‌های مسلح کشور آشکار شد.

۴. بازدارندگی پویا؛ تلفیق قدرت سخت، نرم و هوشمند

از ویژگی‌های برجسته اندیشه دفاعی سپهبد شهید باقری، تأکید بر مفهوم «بازدارندگی پویا» بود. بر اساس این دیدگاه، بازدارندگی باید همواره متناسب با تغییر ماهیت تهدیدات و تحولات فناوری به‌روز و متحول شود.

در این چارچوب:

-قدرت سخت شامل توسعه مستمر توانمندی‌های رزمی و دفاعی است؛

-قدرت نرم شامل تقویت سرمایه اجتماعی، انسجام ملی، دیپلماسی دفاعی و اعتبار راهبردی کشور است؛

-قدرت هوشمند حاصل هم‌افزایی ظرفیت‌های نظامی، امنیتی، اطلاعاتی، سایبری و فناورانه است.

تجربه سال‌های اخیر به ویژه از ۲۳ خرداد ماه ۱۴۰۴ تا امروز و تحمیل جنگ همه جانبه امریکایی صهیونی به کشور، نشان داده است که هرگاه دشمنان در محاسبات خود دچار خطا شده و به آزمون اراده ملت ایران روی آورده‌اند، با پاسخ‌هایی مواجه شده‌اند که معادلات آنان را با چالش جدی روبه‌رو ساخته است. این واقعیت، گویای آن است که «بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک مفهوم نظری نیست، بلکه یک ظرفیت عملیاتی و راهبردی متکی بر آمادگی، انسجام و اقتدار ملی» است.

۵. تداوم راه شهید باقری؛ از حفظ بازدارندگی تا آمادگی برای آینده

امروز در شرایطی که دشمنان همچنان از ابزار‌های مختلف سیاسی، امنیتی، اقتصادی، رسانه‌ای، هم‌زمان با جنگ نظامی برای اعمال فشار بر جمهوری اسلامی ایران بهره می‌گیرند، اهمیت میراث راهبردی شهید باقری بیش از گذشته آشکار شده است.

تداوم این مسیر مستلزم حفظ وحدت فرماندهی، ارتقای توانمندی‌های دفاعی، توسعه فناوری‌های نوین، تقویت هماهنگی میان نهاد‌های مسئول و حفظ آمادگی همه‌جانبه در برابر هرگونه تهدید احتمالی است. تجربه دفاع مقدس دوم و سوم نیز نشان داده است که نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران از ظرفیت، اراده و آمادگی لازم برای طراحی و اجرایی عملیات‌های تاثیر محور در دفاع از امنیت ملی، منافع کشور و پاسخ قاطع، مقتدرانه و پشیمان کننده به هرگونه تجاوز برخوردارند.

نتیجه‌گیری:

«سپهبد شهید محمد باقری» در مقام فرمانده‌ای راهبردی و اندیشه‌ورز، نقشی تعیین‌کننده در ارتقای قدرت بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران و نهادینه‌سازی هماهنگی و هم‌افزایی میان نیرو‌های مسلح و نهاد‌های امنیتی کشور ایفا کرد. میراث فکری و عملی او امروز به بخشی از «سرمایه راهبردی جمهوری اسلامی ایران» تبدیل شده و همچنان در ساختار دفاعی و امنیتی کشور جریان دارد و کارایی و تاثیر خود را در میدان مقابله با دشمن امریکایی صهیونی و حامیان آن در جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم پدیدار ساخته است.

در نخستین سالگرد شهادت این سردار پارسا، مجاهد فرهیخته، فرمانده برجسته و تربیت یافته در مکتب ولایت فقیه و انقلاب اسلامی، می‌توان با اطمینان گفت که مهم‌ترین یادگار او، «ایجاد منظومه‌ای از قدرت ملی، انسجام دفاعی و آمادگی راهبردی» است که امنیت و اقتدار ایران اسلامی را در برابر تهدیدات امروز و چالش‌های پیش رو تضمین می‌کند. بی‌تردید استمرار این مسیر، به فضل الهی پشتوانه‌ای مطمئن و خدشه ناناپذیر برای حفظ امنیت پایدار، صیانت از منافع ملی و تقویت جایگاه جمهوری اسلامی ایران در محیط راهبردی منطقه خواهد بود.

یدالله ربیعی

دستیار و مشاور عالی رئیس مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس و مجاهدت‌های سپاه

انتهای پیام/