نگاهی به پیوند مکتب عاشورا و فرهنگ شهادت در ایران اسلامی

محرم؛ فصل تجدید پیمان با فرهنگ ایثار و شهادت

محرم امسال فرصتی ارزشمند برای بازخوانی مفاهیم ایثار، شهادت و تجدید پیمان با آرمان‌های شهیدان است. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به درس‌های عاشورا نیازمند است؛ درس بصیرت در شناخت حق از باطل، درس مقاومت در برابر ظلم و فشار، درس وفاداری به ارزش‌ها و درس فداکاری برای حفظ عزت و استقلال جامعه اسلامی.

کد خبر: ۶۲۲۶۹۲

چهارشنبه - ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ / 1405 27 March

با فرا رسیدن ماه محرم، بار دیگر دل‌های عاشقان اهل‌بیت (ع) به سوی کربلا پر می‌کشد و یاد بزرگ‌ترین حماسه تاریخ اسلام در جان مسلمانان زنده می‌شود. محرم تنها آغاز یک ماه در تقویم نیست؛ آغاز فصلی از معرفت، بصیرت، ایثار و مسئولیت‌پذیری است. ماهی که در آن، نهضت جاودانه حضرت اباعبدالله الحسین (ع) به عنوان چراغ هدایت و کشتی نجات، مسیر حق‌طلبی و آزادگی را برای همه نسل‌ها روشن می‌سازد.

آنچه عاشورا را از یک حادثه تاریخی صرف متمایز می‌کند، استمرار و جریان‌سازی آن در طول تاریخ است. عاشورا محدود به دهم محرم سال ۶۱ هجری و سرزمین کربلا نیست؛ بلکه مکتبی زنده و پویاست که در هر عصر و زمان، الهام‌بخش ملت‌ها و انسان‌های آزاده بوده است. از همین روست که اندیشمندان اسلامی، جمله معروف «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» را بیانگر حقیقتی عمیق درباره تداوم جبهه حق و باطل در طول تاریخ می‌دانند.

ملت ایران نیز در دوران معاصر، بیش از هر ملت دیگری، آموزه‌های عاشورا را در عرصه عمل به نمایش گذاشته است. پیروزی انقلاب اسلامی، هشت سال دفاع مقدس، حضور مجاهدانه مدافعان حرم و مقاومت ملت ایران در برابر انواع تهدید‌ها و فشارها، جلوه‌هایی از همین فرهنگ عاشورایی است که ریشه در ایمان، ولایت‌مداری و روحیه ایثار دارد.

یکی از برجسته‌ترین شباهت‌های میان حماسه عاشورا و فرهنگ شهادت در ایران اسلامی، «دل بریدن از دنیا در راه آرمان الهی» است. یاران امام حسین (ع) در کربلا با آگاهی کامل از سرانجام مسیر خود، دست از جان و مال و خانواده شستند و در کنار امام زمان خویش ایستادند. همین روحیه را می‌توان در زندگی و سیره شهدای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس مشاهده کرد. جوانانی که می‌توانستند زندگی آرام و آینده‌ای روشن برای خود رقم بزنند، اما هنگامی که اسلام و میهن اسلامی را در معرض تهدید دیدند، مسئولیت الهی را بر آسایش فردی ترجیح دادند.

ویژگی دیگر این دو حماسه، پیوند میان معنویت و جهاد است. در شب عاشورا، خیمه‌های یاران سیدالشهدا (ع) آکنده از زمزمه قرآن، دعا و مناجات بود و همان عبادت‌کنندگان شب، در روز عاشورا به قهرمانان میدان ایثار و مقاومت تبدیل شدند. این حقیقت در دوران دفاع مقدس نیز به روشنی دیده شد؛ رزمندگانی که شب‌های عملیات را با نماز شب، توسل و اشک بر اهل‌بیت (ع) سپری می‌کردند و روز‌ها با شجاعت و ازخودگذشتگی در برابر دشمن می‌ایستادند. این پیوند میان عرفان و حماسه، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تربیت‌یافتگان مکتب عاشوراست.

وفاداری و پایبندی به عهد نیز از دیگر مشترکات اصحاب کربلا و شهدای ایران اسلامی است. یاران امام حسین (ع) تا آخرین لحظه در کنار امام خود ایستادند و هیچ تهدید یا تطمیعی نتوانست آنان را از مسیر حق جدا کند. وصیت‌نامه‌های شهدا نیز سرشار از همین روحیه وفاداری به اسلام، ولایت و ارزش‌های الهی است؛ گویی کلمات آنان پژواکی از همان عهدی است که یاران عاشورا با امام خویش بسته بودند.

در این میان، نباید از نقش زنان و مادران شهدا غافل شد. همان‌گونه که حضرت زینب کبری (س) پیام‌رسان عاشورا و حافظ نهضت حسینی بود، مادران و همسران شهدا نیز با صبر، استقامت و روشنگری خود، پیام شهیدان را به نسل‌های بعد منتقل کرده‌اند. فرهنگ ایثار و شهادت در ایران اسلامی، بدون حضور این زینب‌های زمان، هرگز نمی‌توانست چنین ماندگار و اثرگذار باقی بماند.

محرم امسال فرصتی ارزشمند برای بازخوانی این مفاهیم و تجدید پیمان با آرمان‌های شهیدان است. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به درس‌های عاشورا نیازمند است؛ درس بصیرت در شناخت حق از باطل، درس مقاومت در برابر ظلم و فشار، درس وفاداری به ارزش‌ها و درس فداکاری برای حفظ عزت و استقلال جامعه اسلامی.

شهدا، فرزندان مکتب عاشورا بودند و عاشورا، سرچشمه زلال فرهنگ شهادت در ایران اسلامی است. اگر امروز امنیت، عزت و اقتدار کشور مرهون خون پاک شهیدان است، این حقیقت نیز روشن است که شهیدان، راه خود را از کربلا آموخته بودند. از این رو، بزرگداشت محرم تنها برپایی آیین‌های سوگواری نیست؛ بلکه فرصتی برای شناخت عمیق‌تر پیام عاشورا و تلاش برای تحقق آن در زندگی فردی و اجتماعی است.

بی‌تردید تا زمانی که فرهنگ عاشورا در جامعه ما زنده باشد، روحیه ایثار، مقاومت و شهادت‌طلبی نیز زنده خواهد ماند و ملت ایران همچنان در مسیر عزت، استقلال و سربلندی گام برخواهد داشت.

به قلم: حجت‌الاسلام والمسلمین احمد ملکی

انتهای پیام/