مرد خدا...

کد خبر: ۳۴۶۰۱۹

سه‌شنبه - ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۱ / 1391 05 February

«شهيد شاه آبادي و مبارزات» در گفت و شنود شاهد ياران با حجت الاسلام والمسلمين شيخ جعفر شجوني

آيت الله شهيد شاه آبادي، همواره با خود حامل انرژي، طراوت، نشاط، شادابي و اميد بود؛ يعني در مجموع همان گنجي كه هميشه مؤمنان و مردان خدا با خود همراه دارند و آن را به ديگر بندگان تسري ميدهند. شهيد شاه آبادي چنان شخصيت مثبتي بود كه بيست و شش سال بعد از شهادت آن عالم رباني هم كه براي تهيه اين ويژهنامه خدمت معاشران ايشان مي¬رسيديم، از همان ابتداي گفت و گو با به ياد آوردن خاطراتشان با آقاي شاه آبادي، حس و حال جالبي پيدا ميكردند. گفت و شنود حجت الاسلام والمسلمين شيخ جعفر شجوني نمونهاي از آنهاست.

***
به نظر شما اين حس قشنگي كه اسم و چهرة اين مرد بزرگ به آدم مي¬دهد، ناشي از كدام ويژگيهاي ايشان است؟
شهيد شاه آبادي از شهداي شاخص انقلاب و دفاع مقدس است و من نيز همواره شيفته حركات و سكنات اين مرد بزرگ بودم و هستم. باور كنيد آقاي شاه آبادي آنچنان فعال و كوشا بود كه آدم يقين ميكرد او اصلاً خورد و خوراك سرش نميشود. دائم در فكر مبارزه بود. يك فولكس واگن قورباغهاي داشت كه طبق معمولِ اينگونه اتومبيل¬ها، صندوقش جلو ماشين قرار داشت. ايشان صندوق ماشينش را از نوارهاي حضرت امام و كساني كه قبل از انقلاب سخنرانيهاي داغ ميكردند پر ميكرد و دائماً به راه بود. يادم است يك نوار كاستي مالِ شهر جهرم بود كه آقايي به نام صحراييان آن را خوانده بود. نوحهاي در اين نوار بود كه همهاش كنايه به رژيم شاه بود و البته بعدها در نظام خودمان آن آقاي صحراييان استاندار يا فرماندار شد.

چه چيزي در آن نوار جالب نشان مي¬داد؟
در نوار، يك روضه امام حسين(ع) وجود داشت كه در واقع زبان حال حضرت زينب(س) بود به ابن زياد و آدم وقتي به آن گوش ميداد ميفهميد كه طرف دارد به شاه فحش مي¬دهد؛ ميگفت:
«كاخت كنم زير و زبر، يابن مرجانه / اي ظالم بيدادگر، يابن مرجانه
مردم تو را لعنت كنند، هيچ مي¬داني؟ / هر روز و شب تا به سحر، يابن مرجانه»
كلام اين نوحه به اصطلاح «ضربهدار» بود و ذاكر داشت حرفي را كه ته دلش بود ميگفت. شهيد شاه آبادي با آن جايگاه علمي، شخصيتي و مبارزاتي اين نوار را تكثير ميكرد و به دست اين و آن مي-داد.
يعني با آن كسوت، مثل يك سرباز پياده براي انقلاب كار ميكرد.
واقعاً بيريا و بي¬تكلف، پركار، كم هزينه، فعال، دونده و كاري بود و شب و روز را از هم نمي-شناخت. اصلاً مثل ما نبود كه استراحتي هم بكند؛ همهاش به راه بود.
اين ويژگي به يك مدت از زندگي اين شهيد عزيز محدود نميشد و در همه دوران زندگياش همين گونه بود، مثلاً در دوره اول كه ما در مجلس شوراي اسلامي در خدمتشان بوديم همين طور بودند.
اگر بدانيد او چقدر خوب، بيتكلف و بيريا و چقدر فردي اقتصادي بود، چقدر براي اين نظام مفيد بود و تا چه حد انساني بيتكلف و كم هزينه بود. به هر مسجدي كه مي¬رفت، مردم به سرعت به او علاقهمند ميشدند. من گاهي در مسجد ايشان منبر ميرفتم. به رستم آباد ما را دعوت ميكرد و شخصيتهايي مانند آقاي دكتر ولايتي همسايههايش بودند، براي اقامه نماز جماعت به امامت ايشان به مسجد ميآمدند. يك بار هم كه در مجلس وكيل شده بوديم، من به آن بزرگوار نامهاي نوشتم و با ايشان شوخي كردم. چون آن وقت «شاه آباد» شده بود «دارآباد»، من هم نوشتم جناب مستطاب آقاي دارآبادي! او هم در جواب نوشت: "جناب آقاي شجوني! سلامٌ عليكم، حالتان خوب است؟ مهدي شاه آبادي."

حضرت آيت الله العظمي شاه آبادي، پدر گرامي ايشان استاد ما و مرد روشنفكر و بلند مرتبتي بودند. معظمٌ له بودند كه گفته بودند: "ملا شدن چه آسان، آدم شدن چه مشكل." و حضرت امام خميني(ره) نيز در سخنرانيهايشان از اين شعر استفاده ميكردند.
به هر حال وقتي آقاي شاه آبادي ميخواست به جبهه برود با ما خداحافظي كرد. ما در مجلس بوديم. گفت: "آقاي شجوني! فردا ميخواهم به جبهه بروم." گفتم ان شاء الله خدا پيروزت كند؛ به سلامت. نميدانستيم كه ديگر او را نميبينيم. رفت، به آرزويش رسيد و شهيد شد. ما خيال ميكنيم كه اين زندگي، زندگي است، ولي چنين نيست مگر اينكه آدم در اين زندگي ظالمي را سر جايش بنشاند، زير بغل مظلومي را بگيرد و الا بقيه زندگي باطل است. شام و ناهار جزو حاشيه زندگي است. متن زندگي، عقيده داشتن است. مثل قلمي كه ما با آن مينويسيم و عمده، مغز قلم است كه دارد مي¬نويسد، حالا دور و بر اين قلم ميخواهد طلا باشد، چوب باشد، نقره باشد. اصل كاري همان مغز اين مداد است. مغز زندگي نيز همين است كه آدم باري از دوش كسي بردارد، كمكي به يك نفر بكند، ظالمي را سر جايش بنشاند، مظلومي را بالا بياورد. بقيه زندگي به قول شاعر كه ميگويد:
"جز ره عشق كه اميد سرافرازي بود / آنچه ديديم و شنيديم همه بازي بود"، همه بازي است. حالا ميخواهد بنده سفيد باشم يا سياه، چاق يا لاغر، قد بلند يا قد كوتاه باشم، در آفريقا بنشينم يا در آمريكا، در تهران باشم يا در دهات، شمالي باشم يا جنوبي؛ اينها همه جزو بازيهاي زندگي است. يكي آنجا متولد مي¬شود، يكي اين¬جا، آنچه اصل كار است، اين است كه آدم در دلش اولاً ايمان به خدا و متافيزيك داشته باشد و دوم اينكه خدمت به خلق بكند. پيغمبر ميفرمودند: "الايمان بالله و نفع الاخوان." اول ايمان به خدا و دوم خدمت براي برادران. روايات زيادي داريم، بقيه، جزو حاشيههاي زندگي است.
و شهيد شاه آبادي در راه عشق قدم گذاشت.

شهيد شاه آبادي واقعاً گام در راهي عاشقانه گذاشت. باور كنيد اگر كسي به او ميگفت بيا ميخواهم اين آپارتمان را به نامت كنم، مسخرهاش مي¬كرد، ميگفت من كارهاي ديگري دارم؛ اينقدر بينياز بود بچههايي را هم كه دعوت ميكرد در همان رستم آباد و شميران، همه بچههاي خوب، با هدف، حزب اللهي و ولايي بودند. آقاي شاه آبادي سخت به حضرت آيت الله خامنهاي علاقهمند بود، به رهبر كبير انقلاب هم عشق ميورزيد. شاه آبادي آدم شريفي بود. روحانياي بود كه ¬شك و ترديد به وجودش راه نداشت و درجة خلوصش خيلي بالا بود. ما سرمايههاي بزرگي را از دست داديم. خيلي حيف شد. ما افتخار ميكرديم كه با ايشان دوست¬ايم، گاهي به منزل ما مي¬آمد، ما هم در مسجدش منبر مي-رفتيم.

اسم مسجدش چه بود؟
به مسجد رستم آباد معروف بود كه حالا به آن مسجد شهيد شاه آبادي هم ميگويند. به هر حال سرمايه عظيمي را از دست داديم. خيليها نميدانند شاه آبادي كيست. خيليها نميتوانند بفهمند، نمي-خواهند هم بفهمند. بايد اين كتابها و خاطرات نوشته شود. روايتي هست كه: "من ورّخ مؤمناً كمن احياه؛ هر كسي مؤمني را به تاريخ بكشد، مثل كسي است كه او را زنده كرده است." شما الان داريد آقاي شاه آبادي را به تاريخ ميكشيد.
البته نام عزيزاني چون آيت الله شهيد شاه آبادي همواره در تاريخ انقلاب و دفاع مقدس و نيز در تاريخ ايران اسلامي، درخشان و جاويدان خواهد ماند. فرموديد كه ايشان فردي اقتصادي بود، از اين ويژگي شهيد كمتر براي ما گفتهاند.
اصلاً تكلفي براي نظام و امام و انقلاب نداشت. پركار بود و كم هزينه. آنقدر هم مقتصدانه و ساده زندگي ميكرد كه خود، مصداق قناعت بود. دستش را كه نگاه مي¬كردي، انگار اين آدم امروز پانصد تا بشقاب را شسته؛ در خانه هم كمك حال خانواده بود.

از زندانها و مبارزات با شهيد شاه آبادي چه خاطراتي داريد؟
من با ايشان همبند نبودم، ولي ميدانستم كه آقاي شاه آبادي الان در مثلاً قزل قلعه يا زندان قصر دربند و گرفتار است. خبرش كمابيش به ما مي¬رسيد، ولي هرگز ما را با هم جمع نميكردند. غالباً ما را در سلول انفرادي نگه ميداشتند. بعداً عزيزاني چون شهيد محلاتي و آيت الله جنتي به مأموران ميگفتند: "به آقاي شجوني كه در زندان انفرادي است، بگوييد پيش ما بيايد." مأموران ميآمدند و در سلول مرا مي-زدند كه: "تو كي هستي كه آقايان ميخواهند پيش آنها بروي؟" ميگفتم من طلبه هستم و اينها هم طلبهاند. ميگفتند: "نه، نميشود." و در را ميبستند. دوباره يك ماه بعد مي¬آمدند، ميگفتند: "اين آقايان خيلي اصرار دارند شما با آنها باشي. نكند تو ميروي آنجا تبليغ ميكني و به آنها روحيه مي¬دهي؟" و دوباره در را ميبستند و ميرفتند. بعد از مدتي كه مرا ميبردند پيش آقايان در بندهاي عمومي، مي-ديدم كه آنها خيلي خوشحالند از اينكه من دارم ميروم آنجا. مرحوم شهيد محلاتي ايستاده بود، از خوشحالي ميپريد بالا و ميگفت: "شجوني دارد از دور ميآيد." بعد از دو، سه روز كه من با آن¬ها¬ بودم، دستگاه ميفهميد كه من به زندانيها روحيه ميدهم و مأموران ميگفتند: "دوباره بايد به انفرادي بروي." علي اي حال جنگ و گريزي داشتيم، تك و پاتكي بود، ان شاء الله مردم بدانند كه براي اين انقلاب زحمت زياد كشيده شده و با چنگ و دندان آن را نگه دارند، عيبها و آفتهايش را از بين ببرند. اهل سوء استفاده نباشند، اهل خدمت به خلق باشند. آبروي امام، نظام و شهدا را نبرند.
وقتي شهيد شاه آبادي را ميديديد يا زماني كه آزاد مي¬شديد، در جلسات روحانيون از زندانهايشان براي شما و دوستان چه مي¬گفتند؟
خودشان مقيد نبودند كه همه چيز را بگويند. آدم بسيار بيريا و بيكلكي بودند.

درباره فقدان شهيدشاه آبادي در اين بيست و چند سال بگوييد.
خلأش به طور جدي وجود دارد؛ هم براي خانواده ¬ايشان و هم براي روحانيت. شهيد شاه آبادي در جامعه روحانيت مبارز تهران واقعاً يك روحاني مبارزِ نمونه بودند. ما الان احساس كمبود ميكنيم. ما دوستان اصيل خودمان را از دست دادهايم. الان وجود و حضور تعدادي جوان و ميانسال در جامعه روحانيت مبارز باعث شده تا تعداد ما كمي بالا برود، و الا مبارزين واقعي همانهايي بودند كه رفتند، بلاتشبيه، مثل حضرت امير المؤمنين(ع) كه مينشستند و ميفرمودند: "يا عمار! يا ابوذر!" و ياد ياران قديمي خودشان مي¬كردند، ما نيز هميشه در جامعه روحانيت واقعاً ياد شهيد شاه آبادي مي-كنيم و به ياد شهيد محلاتي و مرحوم آيت الله ملكي(ره) نيز مي¬افتيم؛ كساني كه مبارزه كردند و شهيد شدند يا از دنيا رفتند. الآن ما خلأ جدي داريم. به قول آيت الله مهدوي كني كه ميگويند فقط ما سيزده ـ چهارده تا پيرمرد مانده¬ايم؛ بقيه رفقاي ما همه رفتند.

خلأ شهيد شاه آبادي براي نظام بيشتر از چه نظرهايي به چشم مي¬آيد؟
من از شما ميپرسم: الان مثل ما روحانيوني كه با اين سن و سال براي سخنراني به همه جاي ايران ميروند به درد نظام ميخورند يا نه؟ خب، به درد ميخورند ديگر. در سپاه و بسيج كه مي¬رويم، به همه روحيه ميدهيم. در دانشگا¬ه¬ها، آمفي تئاترها، براي خانواده شهدا به منبر ميرويم. اينها اثر دارد و آن خدا بيامرزها نيز همين اثرها را داشتند. حالا كمبودشان عيان و آشكار است. نعمتهايي بودند كه از دست رفتند. الان هم نوعاً يك طلبه جوان علاقهمند و معتقد به ولايت فقيه ميرود منبر، اما آن كاركشتگي و تجربه آموختگي ما را كه ندارد؛ ما كم شدهايم. بحث كار آزمودگي و پختگي است. آدم يك ساعت سخنراني ميكند و سه ـ چهار مطلب از قديم يادش مي¬آيد، از زندان¬ها، مبارزات، دادگاههاي نظامي. ما همه حرفهايمان را در مصاحبهها يادمان نميآيد بگوييم، بلكه روي منبرها بيشتر و بهتر پيش مي¬آيد، ميگوييم براي مردم و مردم هم لذت مي¬برند، ميگويند به به، انقلاب چه پشتوانههايي داشته. اينها الان ديگر نيستند. آقاي مهدوي كني تقريباً تك و تنهاست. همنسلان ما نيستند، غالباً رفقاي ما از دنيا رفتند يا شهيد شدند. اينها پشتوانههاي نظام، امام¬ و رهبري بودند و اگر ميبودند براي جامعه و به خصوص جوانها بركت محسوب ميشدند. اين جواني كه بيست سالش است، نشسته، نه از امام خبر دارد، نه از شاه خبر دارد، نه از خانواده سلطنت چيزي ميداند. ما چون مسائل را از نزديك لمس كردهايم و در آن دوره حضور داشتيم، بهتر بلديم. شخصي گفت كه من چون از تركستان آمده¬ام، تركي بهتر بلدم، ما هم آن دوران بوديم. بنده از سال 1331 در ميتينگ و مبارزه بودم، سال 1334 با شهيد نواب صفوي زندان بودم، حضرت امام كه آمدند، از سال 1341 مبارزات شروع شد. اينها همه سرمايه است.

در سالهاي مبارزه به جز تكثير نوارها و سخنراني¬ها، چه چيزهاي ديگري را از شهيد شاه آبادي به خاطر داريد؟
ايشان آدم با تقوايي بود، متحرك بود، از آن آدمهاي آرام نگير بود. واقعاً بيقرار بود. بيقراري و تحرك يكي از اخلاق¬ خاصش بود.

آن لبخند هميشگي، مال بيقرارياش بود؟
مؤمن خوش برخوردي بود. «المؤمن بشره في وجهه و حزنه في قلبه». مؤمن خوشحالياش در لب-هايش است و غمش در دلش است؛ روايت حضرت پيغمبر(ص) است. آيت الله شهيد شاه آبادي يك روحاني مبارز، شخصيت جهادگر و برادر ارجمندي بود كه همه عزيزان مبارز عليه رژيم پليد سلطنت، افتخار همرزمي با او را داشتند. شهيد شاه آبادي همانطوري كه بنيان گذار جمهوري اسلامي امام راحل(رض) فرمودند و همانگونه كه رهبر معظم انقلاب بيان كردند، انساني مبارز، تلاشگر و خستگي ناپذير بود و ما اين نكته را از اين شهيد عزيز به يادگار داريم، كه همنشيني با آدمهاي خوش-گذران، عافيت طلب و ساكت و غير مبارز را به هيچ وجه توصيه نمي كردند. حتماً دوستان براي شما گفتهاند كه خانه ايشان از نظر اعمال ضد آن رژيم، پر از مدارك دردسرساز و خطرات گوناگون بود و به نوعي شبكه تكثير نوار، تايپ اعلاميه و جزوه به شمار ميرفت. ماشين آقاي شاه آبادي هميشه پر بود از اعلاميه و نوار، آن هم در شرايطي كه بعضي افراد اعلاميهها را مي گرفتند و مي¬خواندند، ولي به سرعت سر به نيست مي كردند. ايشان نه تنها اهل ترس نبود، كه براي تثبيت انقلاب تلاش فراواني داشت و بر طبق نص صريح قرآن مجيد عمل ميكرد كه مسلمين را دعوت مي كند تا اگر مي خواهند اهل خير و تثبيت باشند و يك حكومت آبرومند داشته باشند، نبايد از مبارزه بترسند. ايشان از اين نظر در بين دوستان جامعه روحانيت مبارز تهران نمونه ي شاخصي بود و وظيفه بزرگ خود را به خوبي ميشناخت و مو به مو بدان عمل ميكرد.

از همكاري خود با شهيد در دوره اول مجلس شوراي اسلامي چه خاطراتي داريد؟
هميشه با ايشان بوديم. مثل شهيد محلاتي و ديگر عزيزان با ايشان زندگي مي¬كرديم، خنده و شوخي مي¬كرديم، داستان مي¬گفتيم، از منافقين مي¬گفتيم، از مهندس بازرگان و بني صدر ميگفتيم.

جهتگيري سياسي شهيد شاه آبادي چگونه بود؟
جهتگيرياش رو به سمت آدمهاي منحرف و سست عنصر بود، آدمهاي بيخط را هدف قرار ميداد. از بيخطي متنفر بود و اعتقاد داشت آدمي كه لباس روحاني ميپوشد نبايد سازشكار باشد، بلكه بايد خطي روشن داشته باشد و در راه همين خط جهاد بكند؛ بنويسد، منبر برود، سخنراني بكند، حركت كند، راه بيفتد، ميتينگ بدهد، متحصن بشود.
شهيد شاه آبادي آدمي بسيار جدي بود. اگر شما فكر كنيد كه ايشان به زندگي دنيوي فكر مي¬كرد؛ اصلاً و ابداً چنين نبود. شاه آبادي گوهري كمياب بود كه از دست داديمش. اصلاً بعضي از ماها در فكر اين بودند كه زندگيشان را چه كنند و در عين حال مبارزه هم مي¬كردند، ولي ايشان اصلاً توي اين خطها نبود، آن¬ كه برايش اصل بود، مبارزه با ظالم بود.
از شهادت ايشان بگوييد.
خدا رحمتش كند. ما كه جداً داغدار شديم. وقتي كه شنيديم، عزادار شديم، در محافلش شركت كرديم، به فرزندانش تسليت گفتيم. حالا هم كه فرزندان شهيد را مي¬بينيم، خاطرات ايشان براي ما تجديد ميشود. مجلس شوراي اسلامي يكي از نمايندگان فعال، با ادب و به معناي واقعي با شرفش را از دست داد. در جامعه روحانيت مبارز هم واقعاً كمبود او احساس ميشود. شهيدان محلاتي و شاه آبادي كمبودشان در جلسات ما محسوس است. جلسات ما رونق خودش را از دست داد، چون روحانيت درجه يك ما از دست رفتند. فقط چند نفر مانده¬اند؛ يكي بيمار است، يكي دير مي¬آيد، يك نميآيد. مردم هم سرمايه عظيمي را از دست دادند. هنوز هم كه مردم ما را ميبينند ياد آنها مي¬افتند؛ ميگويند يادت است با شهيد محلاتي رفيق بودي؟ يادت است آن منبر رفتي؟ شاه آبادي يادت است؟ رستم آباد يادت است؟ از آن به بعد در رستم آباد هفت ـ هشت نفر پيشنماز آمدند، نتوانستند بمانند و رفتند؛ شايد نتوانستند رابطهاي را كه شهيد شاه آبادي با مردم داشت برقرار كنند؛ آن بساط پرنشاط از بين رفت. يك مديريتي داشت، يك عشقي داشت، توفيقِ جمع و جور كردن جوانها را داشت. خدايش رحمت كند.
حرف پاياني؟
ايشان زادة شخصيت بزرگي بودند كه حضرت امام دربارهاش مي¬ فرمايند دست و زبانم گوياي تشكر نسبت به استاد بزرگوارم كه پدر ارجمند شهيد شاه آبادي باشند نيست. قرآن در اين زمينه بسيار گويا است و ميفرمايد: « يا ايها الذين آمنوا اتقواالله و كونوا مع الصادقين» [سوره مباركه توبه، آيه شريفه 19]، يعني اي كساني كه ايمان آورديد، تقوا پيشه كنيد و از صادقين باشيد. امام صادق، عليه السلام، مي فرمايند: "شفيع يوم القيامه الثلاثه: الانبياء، ثم العلماء، ثم الشهداء." يعني سه طايفه روز قيامت خيلي آبرو دارند، سربلند هستند و مي توانند به طه ندا بدهند. مي فرمايند در آن روز سه طايفه مردم را شفاعت مي كنند كه خيلي پيش خدا آبرو دارند. اول انبياء(ع) هستند، بعد علما و بعد هم شهدا. شهيد شاه آبادي عزيز ما، هم شهيد است، هم عالم و عالمزاده است و هم در راه انبياء تلاش كرد و به شهادت رسيد. من تا كنون در جايي، تناسب اين سه خصلت و ويژگي برتر و والا را با هم نديده و نخوانده¬ام، ولي بر اساس جنبه هاي فكري خودم و از نظر كارم ـ منبري بودن و وعظ و خطابه ـ وقتي فكر مي كنم، ميبينم كه چه تناسب زيبايي بين اينها برقرار است. به اين جا مي رسم كه اين سه طايفه، اگر چه پيش من و شما خيلي محترم و سربلند هستند، ولي اينان در جهان ما، مردماني زجر كشيده و شكنجه ديده هستند و اين تناسب، بين هر سه گروه انبياء و علماء و شهداء وجود دارد.
شما ببينيد، در رژيم ستمشاهي با روحانيت، بدتر از كمونيستها رفتار مي كردند. عمال رژيم، صد بار به ما مي گفتند كه كمونيست ها از شما بهتر هستند. خب، كمونيست ها سازشكار بودند. سه روز مانده به ششم بهمن 1341 يعني سوم بهمن ما را گرفتند. رفتيم، ديديم بيش از 70 ـ 80 نفر از علما آنجا هستند. فردا صبح ديديم كه ميگويند بفرماييد صبحگاه. گفتيم صبحگاه ديگر چيست؟ گفتند دعا به جان اعليحضرت شاهنشاه آريامهر. گفتيم خب، اگر دعا مي كرديم كه الان اين جا نبوديم! و خدا مي داند كه بعضاً تا مدت 5 ـ 6 ماه هم، اينها توي زندان ها اسير بودند و غوغايي بود.

اين فقط يك نمونه بود و چندين برابر آن را، امثال شهيد شاه آبادي تجربه كردند. ما بايد در حقيقتِ زندگي و شخصيت اين عزيزان دقيق شويم.