در زندان به همة دوستان روحيه ميداد...

کد خبر: ۳۴۶۰۱۲

سه‌شنبه - ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۱ / 1391 05 February

شهيد شاه آبادي، زندان و مبارزات «در گفت و شنود شاهد ياران با حسين فدايي»

«اكثر جريانهاي انقلاب به نحوي با آقاي شاه آبادي در ارتباط بودند. معمولاً دستگيري هر يك از آن افراد، منجر ميشد به درگير شدن پروندۀ حاج آقا، كه بازداشت يا تبعيد مي-شدند». «فكر ميكنم ايشان اولين روحاني مسؤول و نماينده مجلس بودند كه در خود جبهه به شهادت رسيدند و اين خيلي مهم است.» گويندة اين حرفها حسين فدايي، نمايندة مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي در دورة هفتم و هشتم (فعلي)، چهرة سياسي شناخته شدهاي است كه در مبارزات ضد رژيم ستم¬شاهي، از طريق تشكيل «سازمان توحيدي مجاهدين خلق» در شهرري با شهيد شاه آبادي مرتبط و همراه بوده. اين همراهي به شناخت و علاقة عميقي ـ چه در حين مبارزات و چه در درون زندان رژيم و چه در سالهاي بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ـ منجر شده و امروز آقاي فدايي، در ميان¬سالي، از آن شناخت و خاطراتش از شهيد شاه آبادي ميگويد.

***
نحوۀ آشناييتان را با حاج آقا شاه آبادي بفرماييد.
آشنايي من با شهيد بزرگوار به سالهاي بعد از 1350 برميگردد. علت آشنايي به فضاي سياسي آن زمان مربوط ميشد و عمدتاً در مورد مسائل انقلاب بود. در آن سالها جريانات روشنفكري و چپ حاكم بودند و حركتهاي انقلابي جوانان روشنفكر، شبهات بسيار زيادي را براي مردم ايجاد كرده بود و جا داشت براي رفع اين شبهات، جواناني كه فعاليت مي¬كنند، با علما پيوند داشته باشند و از محضر آنها استفاده كنند تا بتوانند مسير مبارزه را به نحو احسن انتخاب كنند.
من فكر ميكنم اگر بخواهيم تصوير روشني از فعاليت آن بزرگواران مخصوصاً شهيد بزرگ شاه آبادي، ارائه دهيم بايد فضاي فرهنگي، سياسي و اجتماعي آن مقطع را مورد بررسي قرار دهيم. با ترسيم آن فضا، عملكرد عزيزاني چون شهيد شاه آبادي، به خوبي چهرۀ خودش را نشان ميدهد.
ميزان سركوب نهضت حضرت امام و بزرگواراني كه راه امام را پيگيري مي¬كردند، توسط رژيم طاغوت در سالهاي 1350، به اوج خود رسيده بود و خفقان سنگيني بر جامعۀ ما حاكم بود و حتي در درون خانوادهها هم فضاي پليسي و امنيتي، آنچنان حاكم بود كه افراد خانوادهها جرأت نميكردند مسائل سياسي را ابراز كنند. فضاي رعب و وحشت آنقدر سنگين بود كه پدر به پسر و پسر به پدر اعتماد نميكرد و اين جرأت وجود نداشت كه كوچكترين بحث سياسي در درون خانواده مطرح شود. اين ضرب المثل، نقل محافل بود كه: «ديوار سوراخ دارد، سوراخ موش دارد و موش هم گوش دارد.» گروهها و جريانهاي سياسي هم اكثراً سركوب شده بودند و رژيم، افراد اصلي ترورهاي مبارز را دستگير كرده بود. در درون سازمان مجاهدين نيز، كه بعداً منافق شدند، اختلافات ايدئولوژيك به وجود آمده و اين سازمان به انحراف كشيده شده بود و بسياري از علما و مجاهدين راه خدا دستگير شده بودند. در واقع اين اختلاف كه در سازمان مجاهدين خلق به وجود آمده بود، منجر به اين شده بود كه يكسري سؤالها در ذهن جوانان به وجود بيايد كه ماجرا چه بوده است؟ و اينهايي كه دم از اسلام و دين ميزدند چطور شده كه الان ماركسيست شده و تغيير موضع داده، از فعاليتهاي ديني و اسلام منحرف شده و ماهيت ماركسيستي و الحادي به خود گرفته¬اند؟! بنابراين ما در محافل مختلف، آدمهاي انديشمند و صاحب نظر را كه در فضاي سياسي فعاليت مي¬كردند، پيدا مي كرديم و سعي ميكرديم اين پرسش را با آنها در ميان بگذاريم تا بيشتر با مسائل سياسي آن زمان و شبهات مطروحه آشنا شويم. تا اينكه در سالهاي 52 ـ 1351، در مجلس عروسي يكي از دوستان كه آقاي شاه آبادي هم در آن مجلس بودند، يكي از رفقا ايشان را غير مستقيم به ما معرفي كرد و ما را هم به حاج آقا، و در همان مجلس با هم قرار گذاشتيم. خداوند به ما توفيق داد و توانستيم از محضر شهيد شاه آبادي بهرهمند شويم. حاج آقا تمام وجودشان مبارزه و تلاش و جهاد براي اسلام بود. در خدمت ايشان مطالب مهم را در ميان ميگذاشتيم و از حضورشان بهرهمند ميشديم.
در آن زمان شما حدوداً چه سني داشتيد؟
حدوداً 17 ـ 16 ساله بودم. آن برادر معرف ما به شهيد شاه آبادي، در واقع دايي يكي از دوستان ما بود به نام آقاي طباطبايي كه مدتي در وزارت امور خارجه بودند. خلاصه در آن مجلس عروسي، ما با آقاي شاه آبادي آشنا شديم و قرارهاي بعدي را با خود ايشان گذاشتيم. ديگر برادران آن جمع از اين برنامه مطلع نبودند. ما چندين جلسه داشتيم كه بيشتر مواقع، دو نفري بود. يادم نميرود در آن سالها هر وقت ميخواستيم قرار بگذاريم، بايد از نيمه شب، از ساعت دوازده شب ميگذشت. قرارهايمان معمولاً موقع نماز صبح و نيم ساعت قبل از اذان بود و وقتي حضورشان مي¬رسيديم، بعد از نماز جلسۀ ما شروع ميشد. براي ادامه ارتباط، كم كم جهتدهي حاج آقا به سمتي بود كه ما تحت پوشش جلسات، كلاس قرآن و آموزش عربي، دوستان ديگر را با ايشان آشنا كنيم و لذا ما سعي ميكرديم كلاس قرآن و عربي تشكيل دهيم تا دوستان ديگر هم با ايشان آشنا شوند. البته روحيات و فعاليتهاي ايشان به قدري گسترده بود كه ميتوانم بگويم پلي بودند بين دانشجويان و روحانيون و نيروها و جريانهاي مختلفي كه در آن مقطع، فعاليت سياسي داشتند، خصوصاً آنهايي كه مبارزات مسلحانه ميكردند و به يك نحوي گروههاي مسلمان محسوب مي شدند. شايد اكثر جريانهاي انقلاب به نحوي با آقاي شاه آبادي در ارتباط بودند. معمولاً دستگيري هر يك از آن افراد منجر ميشد به اينكه حاج آقا را نيز گرفتار كنند و به دنبال آن بازداشت و تبعيد ايشان بود. اين موضوع باعث شده بود كه كارهاي ما برحسب بازداشت يا تبعيد ايشان قطع شود. از طرفي ديگر، هر بار كه ايشان آزاد مي¬شدند، بلافاصله مي-رفتند عليه رژيم سخنراني ميكردند و مجدداً دستگير ميشدند. در واقع آقاي شاه آبادي چندين بار در سالهاي 1350 تا پيروزي انقلاب، بازداشت يا تبعيد شدند.
براي پر كردن اين خلأ چه تمهيداتي انديشيديد؟
در سالهاي 55 ـ 1354 در يك جمعبندي كه با هم داشتيم، به اين نتيجه رسيديم كه چون صداي نيروهاي انقلابي و نهضت امام تا حدودي خاموش شده و با وجود جو پليسي و امنيتي و رعب و وحشتي كه رژيم طاغوت ايجاد كرده، جا دارد كه نيروهاي مسلمان و انقلابي حضور چشمگيري در صحنه داشته باشند. خصوصاً بعد از ضربه سنگيني كه به سازمان مجاهدين خلق وارد شده و آن كودتا و انحراف نصيبشان شده بود، ميبايست يكسري تشكلهاي مسلمان اعلام موجوديت و موضعگيري مي¬كردند، تا يأس و نوميدي ميان مردم مسلمان و نيروهاي انقلابي ايجاد نشود. آنچه در آن زمان تشكيل شد «سازمان توحيدي مجاهدين خلق» بود و به اين دليل اسم تشكيلات را «توحيدي» گذاشته بوديم تا بگوييم اين تشكيلات، مسلمان است و ديدگاه اسلامي دارد و تركيب «مجاهدين خلق» را نيز فقط به اين اعتبار گذاشتيم تا بگوييم مبارزات گذشته، همچنان ادامه دارد و مبارزيني هستند كه ميخواهند همان خط و مبارزه با رژيم را تحت لواي اسلام و روحانيت ادامه دهند.
مرامنامه و اساسنامهتان مشتمل بر چه چيزهايي بود؟
مرامنامهاي كه در آن زمان تنظيم كرديم، با نظارت و مشاركت خود آقاي شاه آبادي بود و محور رهبري اين تشكل را روحانيت و مرجعيت شيعه قرار داديم. در آن فضاي دانشگاهي، كه چپ زده بود و روشنفكران ما گرايشهايشان كمتر اصالت ديني داشت و تحت سلطة امواج سوسياليستي قرار گرفته بودند، اين موضع¬گيري، اصيل و خوب و مؤثر بود تا ما بتوانيم در قالب يك گروه سياسي، انقلابي و مسلمان تحت رهبري روحانيت و تحت مرجعيت حضرت امام(ره) كه در اساسنامه نيز قيد شده بود فعاليت كنيم. آن زمان اينگونه تبليغ ميشد كه در محيطهاي روشنفكري و دانشگاهي، گروهاي مذهبي نميتوانند مبارزات انقلابي داشته باشند، چون ادعا مي كردند كه مذهب عامل ارتجاع است و انسان را واپسگرا ميكند! لذا اينكه عدهاي جوان كه روحيۀ انقلابي هم داشته باشند و آن هم در اوج مبارزات سياسي، مشي مسلحانه را بپذيرند و در عين حال رهبري حضرت امام(ره) و مذهب شيعه را هم بپذيرند، ضربۀ سنگيني بود به جريانات چپ و شبه روشنفكري؛ و به هر حال ما اين مرامنامه را تنظيم كرديم. در واقع ما مبارزه مسلحانه را به شرطي پذيرفته بوديم كه تحت نظر مرجع تقليدمان حضرت امام خميني(ره) كه معيار و شاخص ما بودند قرار داشته باشد و اساسنامه خود را زير نظر شهيد شاه آبادي ـ شاگرد حضرت امام ـ تهيه كرديم. تمام كوشش و عمل ايشان بر اين مهم استوار بود كه ما هرچه را كه عمل مي¬كنيم، بنابر نظر حضرت امام(ره) باشد و اين براي ما خيلي جالب بود. خيلي براي ما اتفاق ميافتاد كه برنامهريزي ميكرديم و از قبل با هم توافق داشتيم كه يك كاري را انجام بدهيم، تقريباً در دقايق آخر، حاج آقا ميگفتند اين كار به اين دلايل يا بر اساس پيغامي كه از حضرت امام دارم، نبايد انجام گيرد. اين، خيلي براي ما اتفاق افتاد كه ايشان نظرات امام را منعكس كنند و همان هم ملاك عمل ما قرار ميگرفت. يعني ممكن بود دوستان برنامه ريزي گسترده-اي براي يك كاري مي كردند، ليكن چون دستور ايشان و دستور امام مي رسيد، از آن برنامه و حركت اجتناب مي كردند.
محل و سال تنظيم آن مرامنامه و دوستاني را هم كه با شما همكاري داشتند بگوييد.
اكثر دوستان همراه ما در اين زمينه، همان رفقايي بودند كه من به آقاي شاه آبادي معرفي كرده بودم و مركز اصلي ما هم در شهرري و در سالهاي 55 ـ 1354 بود و البته پايان كار منجر به دستگيري ايشان شد؛ البته اين دستگيري حاج آقا مربوط به فعاليتهاي ما نبود، بلكه مرتبط با ديگر فعاليتهاي شهيد شاه آبادي بود.
اين تشكل از نظر ديگران مخفي بود؟
بله، وقتي حاج آقا در آذر ماه 1355 تبعيد شدند، ما اعلام موجوديت نكرديم و صبر كرديم تا ايشان برگردند. البته ما قبل از آقاي شاه آبادي گروهي داشتيم اما آن را نامگذاري نكرده بوديم، چون اعتقادمان اين بود كه بايد با حضرت امام(ره) ارتباط داشته باشيم و بعد از تعيين تكليف در مورد مشروعيت كارمان، فعاليت كنيم. پس، زمينۀ آشنايي ما با حاج آقا اين حسن را داشت كه ميتوانستيم با حضرت امام ارتباط برقرار كنيم. بر همين اساس، مذاكراتمان در قالب «سازمان توحيدي مجاهدين خلق ايران»، شكل گرفت. اما در اثر تبعيد آقاي شاه آبادي، دوستان به اين نتيجه رسيدند كه فعاليتمان را علني نكنيم تا ايشان برگردند، ولي زماني هم كه آمدند، بعد از مدتي خود من و سه نفر از دوستان دستگير شديم.
حركت مردمي نهضت امام در سالهاي 56 ـ 1355 روز به روز بيشتر شد و در واقع ما نتوانستيم با نام اين گروه، اعلام موجوديت كنيم و فعاليتهايمان را با عناوين مختلفي ـ مثل گروه ابوذر ـ انجام ميداديم كه عمدۀ فعاليت ما توزيع نوارهاي حضرت امام و شرح زندگي بزرگان دين و موضعگيري در مقابل مفاسد رژيم بود، تا اينكه بار دوم در خرداد ماه 1357 دستگير شديم و اين بار دستگيري ما گسترده بود و تعداد زيادي از افراد ما و آقاي شاه آبادي را هم دستگير كردند. البته چون اعلام موجوديت نكرده بوديم، پروندۀ ما در ساواك رژيم، با اين عنوان وجود نداشت و تا 22 بهمن 1357 در زندان بوديم. همان موقع به دست مردم از زندان آزاد شديم و بعد از انقلاب، عرصۀ جديدي از فعاليتهاي ما شروع شد.
در زندان بر شما چه گذشت؟
ابتدا ما را به كميتۀ مشترك بردند و بعد اوين و بعد هم زندان قصر و بر اثر اوجگيري مبارزات مردم، خيلي از زندانيها آزاد مي¬شدند، از جمله شهيد شاه آبادي، اما اكثريت دوستان ما در 22 بهمن آزاد شدند.
شهيد شاه آبادي در زندان نيز همراه شما بود؟
ايشان در «زندان كميتۀ مشترك ضد خرابكاري» در سلول انفرادي بود و ما هم همين طور، در يك مقطع كوتاه كه به سلول بزرگتري آمديم، ما با هم بوديم و اوقاتي كه به زندان اوين منتقل مي¬شديم، از هم جدا بوديم و در زندان قصر، مجدداً مدتي را با هم بوديم؛ البته ايشان در اين مدت نيز چند بار آزاد و دوباره دستگير شده بودند.
زماني كه شهيد شاه آبادي دستگير مي¬شدند، در زندان، برخوردشان چگونه بود؟
ايشان همان رفتار و كرداري را كه در زمان آزادي داشتند، در زندان هم داشتند و اصلاً اين احساس را كه يك زندانياند و بايد ناراحت باشند نداشتند، بلكه بسيار با نشاط بودند و تازه به دوستان ديگر هم روحيه ميدادند. فضايي كه رژيم طاغوت در زندان درست كرده بود فضاي بدي بود. انواع شكنجه و محروميت از فضاي آزاد، و حتي گاهي دوستان، تا مدتها رنگ آفتاب را نمي¬ديدند، ملاقات هم محدود بود. بعضي از دوستان مخصوصاً در روزهاي اوّل بازداشتشان مثلاً تا مدت 3 يا 6 ماه حق ملاقات، نداشتند و اين فشاري كه طاغوت به مبارزين و مجاهدين مي-آورد، عمدتاً براي اين بود كه آنها دست از مبارزه بردارند و در واقع ميخواستند شخصيت مبارزان را تحقير كنند و فشارها منجر شود به اينكه با ساواك همكاري كنند و در واقع از ادامه راه منصرف شوند.
نكتههاي زيادي از شهيد شاه آبادي در ذهنم است. ايشان بسيار با صلابت و با اقتدار و در عين حال با نشاط در زندان ظاهر ميشدند. يك روز ـ فكر كنم در ايام ماه مبارك رمضان بود ـ در زندان كميته مشترك بوديم و براي اينكه به بچهها فشار روحي و رواني وارد كنند ـ كلاً با هدف تضعيف روحيه آنها ـ از بلندگوي زندان يك نوار ترانه و موسيقي مبتذل پخش مي¬كردند؛ كه همگي ناراحت شديم. يادم است كه حاج آقا يكي از رفقا را صدا زدند و به او گفتند: قلاب بگيريد. آن دوست، با دستهايش قلاب گرفت و حاج آقا شخصاً بالا رفتند و سيم بلندگوي زندان را در آن شرايط سخت و دشوار قطع كردند. اين در واقع حركتي بود بيانگر اينكه در زندان نيز مبارزه ادامه دارد.
برخود ساواك با چنين فردي كه حتي در زندان هم بدين روشها رهبري گروههاي مذهبي را بر عهده داشتند چگونه بود؟
مثلاً يك روز، يكي از ساواكيها ـ العياذ بالله ـ توهين كرده بود به مقدّسات. ايشان با شجاعت تمام، به گوش آن فرد ساواكي سيلي زده بودند. شهيد شاه آبادي در شجاعت، از هيچ چيز فروگذار نميكردند و در واقع سمبلي بودند براي بچهها و ما همگي از ايشان درس ميگرفتيم. حاج آقا خيلي شجاعانه عمل ميكردند و هيچ خوفي از طاغوت نداشتند و در بند، با جسارت و شجاعت نسبت به مفاسد رژيم برخورد ميكردند. در عين حال بسيار رئوف و مهربان بودند و تا آخرين لحظات هم از ارشاد افراد كوتاهي نمي¬كردند، به گونهاي كه حتي از هدايت همان عناصري كه حقوقبگير رژيم بودند و انحرافات فكري و مفاسد اخلاقي بسياري داشتند نيز كوتاهي نمي-كردند. يك بار كه من را براي بازجويي برده بودند، در حالي كه چشمهايم را بسته بودند، به شكلي سعي ميكردم ببينم و يك نفر را هم از پشت ديدم ـ با محاسني بلند ـ كه حدس زدم روحاني است، متوجه شدم كه دارد با بازجوي خود، خوش و بش ميكند و بعد جملاتش را شنيدم و فهميدم كه شهيد شاه آبادي هستند. اما ايشان متوجه نشدند و من هم فقط از روي صداي¬شان، شناخته بودمشان. متوجه شدم كه قصد دارند بر افكار آن مأمور تأثير بگذارند. داشتند راه و رسم زندگي و انسانيت و شرافت را به او به صورت كلي ميگفتند و تلاش ميكردند كه هدايتش كنند. همواره تا آخرين لحظات سعي ميكردند هر كسي را كه ميبينند به يك شكلي هدايت كنند.
در زندان، رفتار و برخوردشان با نيروهاي انحرافي و التقاطي چگونه بود؟
اتفاقاً مطلب بسيار مهم همين است كه در زمان اوجگيري انقلاب، ايشان يك بار آزاد شدند، اما ما در زندان بوديم و در زندان قصر يك قسمتي مختص بچههاي مجاهدين خلق بود و هر كس كه به زندان مي¬رفت، اگر با آنها همكاري نمي¬كرد، آن فرد را آن قدر تحت فشار قرار ميدادند كه يا مجبور شود با ساواك همكاري كند يا به بند ديگري برود كه ماركسيستها در آنجا بودند يا به بندي برود كه مسلمانان اصيل و روحانيون بودند. در واقع افراد در زندان با توجه به انواع فعاليت سياسي خود گروهبندي شده بودند. ظاهراً تبانياي بين رژيم و مجاهدين خلق [كه من از اين به بعد آنها را منافقين خطاب ميكنم] صورت گرفته بود كه زنداني ابتدا به بند آنها مي-رفت و منافقين سعي ميكردند آن فرد را تابع خود سازند، اگر موفق مي¬شدند، فرد در همان بند مي-ماند، وگرنه آنقدر فرد را تحقير ميكردند تا به خواستههايشان تن در دهد. كمتر كسي بود كه بنيه و مباني فكرياش محكم و سالم باشد و تحت تأثير منافقين قرار نگيرد.
در هر حال وقتي مرحوم شهيد شاه آبادي را بازداشت كردند، ما خودمان گروهي بوديم در مقابل منافقين. ايشان مستقيماً پيش ما آمدند و بر اساس فرمايش شهيد شاه آبادي، قرار شد ما در همان بند منافقين بمانيم و دليلشان هم اين بود كه در آن زمان افراد زيادي را دستگير كرده بودند و مردم هم از مفاسد منافقين مطلع نبودند و وقتي به بند ميآمدند تحت تأثير آنها قرار ميگرفتند. بنابراين مأموريت ما آن¬جا، اين بود كه نيروها را جذب خودمان كنيم و با هماهنگي ايشان، اين، مأموريتي شد براي ما. در زندان رسم اين بود كه كسي كه سابقۀ مبارزاتي داشت، وقتي دوباره به زندان مي¬آمد، ديگران به استقبال او ميرفتند. بزرگان منافقين با تكبر وارد اتاقي شدند كه ما بوديم اما مرحوم شهيد شاه آبادي براي اين كه كبر و تكبر آنها را بشكند، از جاي خود بلند نشد و آنها مجبور شدند داخل اتاق بيايند و تواضع كنند و از حاج آقا دعوت كنند كه ايشان را به اتاق خودشان ببرند.
نام آنها را به خاطر داريد؟
همين سرانشان كه الان هم هستند، زياد دوست ندارم اسم آنها را بر زبان بياورم. خلاصه، ايشان را بردند و هنوز 5 دقيقه نگذشته بود كه صداي شهيد شاه آبادي بلند شد و با فرياد گفتند: «بلند شويد، خودتان را جمع كنيد! شاه مُرد، شاه ديگر رفت! شاهي وجود ندارد! به مردم بپيونديد، با امام باشيد، از اسلام تبعيت كنيد و خودتان را اصلاح كنيد» اين جملات را بسيار رسا ميگفتند و بعد هم از آنجا بيرون آمدند و به بند علما رفتند. مشخص بود كه مذاكراتي صورت گرفته و آنها دنبال اهداف خود بودند و شهيد شاه آبادي هم كه ديده بود انقلاب اوج گرفته، مقابل-شان ايستاد. اصولاً آنها حركت امام را ناموفق ميدانستند و اين نكته را بر زبان هم مي¬آوردند، به طوري كه همين جملات مي توانست بسياري را تكان دهد كه به نتيجه نخواهيم رسيد، چون اين حركت ارتجاعي است و ما نبايد با مذهبيها همكاري كنيم! در واقع آنها همان موضع ماركسيستي را داشتند، اما بعد، متوجه شدند كه اين انقلاب روز به روز با قوت پيش ميرود و مردم هم از آن حمايت ميكنند و ديدند كه اگر از كاروان عظيم انقلاب عقب بمانند، احتمالاً سهمي نخواهند داشت و منفور ميشوند. بنابراين از اين حربه استفاده و سعي ميكردند افراد را به سمت خود بكشند.
شهيد شاه آبادي كانون پيوند بين حوزه و دانشگاه و جوانان انقلابي و مراجع و علماي بزرگ بودند. يعني يك حلقه واسطهاي بودند بين بچههاي پرشور و انقلابي و مسلمان كه ميخواستند مبارزه كنند و در عين حال مبارزاتشان اسلامي و براساس موازين الهي باشد و از طرفي نياز به پشتوانه و همكاري علما داشتند. در واقع ايشان اين ارتباط را بين حوزه و دانشگاه و جريانات انقلابي همواره برقرار ميكردند و اين، به نظر من، مهمترين شاخصه و نقشي بود كه شهيد شاه آبادي در طول انقلاب، به خوبي ايفا كردند. هر وقت در جريان انقلاب لازم ميشد كه علماء و مراجع اعلام حمايتي بكنند، اولين كسي كه پيشقدم ميشد ايشان بودند و به قم ميرفتند و براي آقايان اعلاميه تهيه ميكردند. هرگاه كه لازم ميشد در تهران اعلاميه پخش بشود نيز نقش بسيار موثري داشتند. در سالهاي آخر نهضت، شايد تنها كسي بودند كه زودتر از هر كس، رهنمودها و اطلاعيهها و اعلاميهها را تهيه ميكردند و به دست گروههاي مختلف ميرساندند. در جريان خود انقلاب هم نقش بسيار حساسي داشتند. شايد كمتر جريان سياسي يا گروه و تشكلي بوده كه وارد ميدان مبارزه شده و با ايشان ارتباط نداشته باشد؛ اكثراً با ايشان ارتباط داشتند. حتي كساني كه مسيرشان را جدا كردند؛ تحت نصيحتهاي بسيار زياد ايشان قرار گرفتند، كه متأسفانه بيفكر بودند و نتوانستند از آن بزرگوار بهرهمند شوند.
در زندان معمولاً از كجا متوجه ميشديد كه مثلاً شهيد شاه آبادي را آزاد و دوباره حبس كرده¬اند؟ از ديگر خاطراتي كه از زندان داريد و از روز آزاديتان بگوييد كه مردم چگونه زندانيان را آزاد كردند؟
خب، ما در كميته مشترك با هم بوديم و ديگر ايشان را نديديم و وقتي در اوين، حاج آقا را ديديم، متوجه شديم كه ايشان را آزاد كرده و بعدش دوباره گرفتهاند. شهيد شاه آبادي در مقاطع مختلف بسيار شكنجه ميشدند و تحت فشار زيادي قرار داشتند. هرگاه ايشان را به جايي كه ما بوديم مي¬آوردند، مطلع ميشديم كه مثلاً از كميتۀ مشترك كه با هم بوديم و بعد از هم جدا شديم، تا جاي فعلي كه مجدداً به هم رسيده¬ايم، چه اتفاقاتي براي هر يك از ما افتاده و در كجاها اسير بوده¬ايم؟
در مورد روز آزادي هم بايد بگويم كه يكي از شعارهاي مردم اين بود كه: «زنداني سياسي آزاد بايد گردد» و اين فشاري كه مردم به رژيم ميآوردند باعث شد كه رژيم، تحت فشارهاي گسترده مردم به رهبري امام(ره)، به آزادي زندانيان سياسي تن دهد و در سه ـ چهار مقطع زماني مختلف، زندانيهاي سياسي را آزاد كند و تنها گروهي كه تا 22 بهمن در زندان ماندند و مقارن با پيروزي به دست مردم آزاد شدند، گروه ما بود.
اولين باري كه شهيد شاه آبادي را بعد از آزاد شدنتان ديديد چه زماني بود؟ و آيا آن همكاريهايي را كه قبلاً داشتيد دوباره ادامه داديد يا خير؟
وقتي از زندان آزاد شديم، اولاً بسيار متحير بوديم و مثل مردم كه در صحنه بودند، نسبت به شرايط، توجيه نبوديم و از پيروزي و آزادي مبهوت بوديم. روز 23 بهمن ماه، ميخواستيم به ديدار حضرت امام برويم و بيبرنامه راه افتاديم و ديديم انبوهي از مردم در خيابان ايران هستند كه مشتاق زيارت حضرت امام¬اند، بنابراين متوجه شديم كه توفيق ديدن حضرت امام بسيار دشوار است. عاقبت، با مشقت، پشت يك نردهاي آمديم و آقاي هاشمي رفسنجاني را آن-جا ديديم و به ايشان اشاره كرديم، آقاي هاشمي گفتند: از آن طرف بياييد، اما در اثر ازدحام جمعيت ما موفق نشديم حضرت امام را ببينيم و برگشتيم. آن زمان، هر كسي كاري را انجام مي¬داد، شهيد شاه آبادي مدتي مسؤول كميتۀ انقلاب اسلامي منطقۀ شمال بودند، مسؤوليت ويژهاي داشتند كه اسلحهها را از بين مردم و گروههاي مختلف جمعآوري كنند و البته تيمي نيز مددرسان ايشان بودند.

خلاصه، به من زنگ زدند و گفتند: چند واگن قطار باري كه درونشان مواد منفجره وجود دارد در فلان ايستگاه است، فوري آنها را كنترل و به جاي امني منتقل كنيد تا دست دشمن به آنها نرسد و ما دوستان را بسيج كرديم و اين كار را انجام داديم و همزمان با شهيد شاه آبادي ارتباط تلفني داشتيم و ايشان پيگيري ميكردند در مورد كارهايي كه انجام ميداديم. خيلي تأكيد داشتند كه تيمي از جوانان انقلاب را كادرسازي كنيم، اما متأسفانه فرصتي پيش نيامد كه اين كار انجام شود، چون مسائل اجرائي، آنقدر زياد بود كه گاهي حتي در مورد كاري كه داشتيم مي-كرديم هم، از جزئيات آن، بيخبر بوديم. بعد از انقلاب، برحسب ضرورتها و نيازهاي انقلاب، همه ما متفرق شديم و هر كس در گوشهاي كاري را انجام ميداد. البته شهيد شاه آبادي از قبل در صحنههاي مختلف حضور داشتند: در مسجد، حوزههاي علميه، در عرصة ارتباط با علماي ردۀ اول، در بازار، در بين خانم¬ها، در ميان جوانان، و در صحنههاي مختلف و با همه كس، رفتار جاذبي داشتند كه منجر شده بود به اينكه به فرد محبوبي در نزد آنها تبديل شوند.

با توجه به مسائلي كه بيان كرديد، گويا ارتباط شما قبل از انقلاب با شهيد شاه آبادي بيشتر از بعد انقلاب بوده است.
تقريباً همين طور بود. شرايط انقلاب به گونهاي بود كه نيروهاي انقلاب، به كارهايي مشغول ميشدند كه به آنها محّول شده بود. رابطۀ ما حتي با خانوادههاي خودمان هم كم بود. در واقع تا 10 سال اوّل انقلاب، نيروها مدام در حال فعاليت بودند و كمتر فرصت ميكردند به مسائل زندگي خود برسند و ارتباط با دوستان خودشان هم كمتر بود و فضا به اين شكل بود. با وجود اين، پيوسته از حال هم با خبر بوديم، و از هم بيگانه نبوديم، اما ضرورتهاي انقلاب، ايجاب ميكرد كه هر كس هر كجا هست تلاش كند تا كار را به نتيجه برساند.

مسؤوليتهاي شهيد شاه آبادي در سالهاي بعد از انقلاب را به خاطر داريد؟
ايشان عضو شوراي مركزي جامعۀ روحانيت مبارز، نمايندة مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي، مسؤول كميتۀ انقلاب اسلامي در منطقۀ شميرانات، عضو شوراي مركزي كميته انقلاب اسلامي بودند و فكر ميكنم در شوراي سازمان تبليغات اسلامي هم بودند و بيشتر از اين حضور ذهن ندارم.

فعاليتهاي فرهنگي شهيد شاه آبادي در امر سازندگي جامعۀ اسلامي چگونه بود؟
همين قدر ميدانم كه روحيۀ كلي ايشان، طوري بود كه خودشان توجهي ويژه به جوانان داشتند و خيلي تلاش ميكردند به آنها توجه ويژه شود. مخصوصاً به سازندگي آنها بسيار اهميت ميدادند و براي تحقق اين امر به همه جا ميرفتند. در مسائل مختلف اخلاقي يا آموزشي سعي ميكردند پايه و مبنايي براي اين كار در نظر بگيرند ـ در هر مسجد، مدرسه و دانشگاه يا حوزه علميهاي ـ و از هيچ كوشش و تلاشي براي اين مهم كوتاهي نمي كردند.

دربارة نمايندگي شهيد در مجلس چه نكاتي را به ياد داريد؟
در 10 سال اوّل بعد از پيروزي انقلاب، كارهاي نظام به گونهاي بود كه به نيروهاي انقلاب هر كاري را كه ميگفتند انجام ميدادند. اگر روزي به شهيد شاه آبادي ميگفتند: بايد به جبهه برويد، مي-گفتند: حتماً ـ البته ايشان همواره در تمامي كارها پيشقدم بودند ـ اگر ميگفتند: مثلاً فلان كار بايد انجام شود، ايشان حتماً جزو اولين كساني بودند كه سراغ آن كار ميرفتند و آن را انجام ميدادند. مدل پذيرفتن مسؤوليت كارها در اوايل انقلاب و تا 10 سال اول انقلاب، خيلي با الان تفاوت داشت. آن زمان بعضي از اتفاقات شبيه داستانها و اسطورههايي كه در كتابها ميخوانيم بود و وقتي بر آن دوره و افرادي كه در آن زمان مسؤوليت پذيرفتند و بر فضاي سياسي آن دوره مروري مي¬كنيم، احساس ميكنيم كه چه وضعيت خاصي حاكم بوده است.
و نبايد فراموش كنيم كه منشأ اثر در ايجاد آن فضا، تا حد زيادي، بزرگواراني چون شهيد شاه آبادي بودند كه اكنون ديگر در ميان ما نيستند.
بله، در آن زمان اگر كاري انجام مي¬شد، هدف اين نبود كه به پُست و مقامي برسند يا مالي را به دست بياورند و هر كجا كه بزرگان، مسؤوليتي را محّول مي¬كردند، هر كس توانايي داشت برخود واجب ميدانست كه مشغول شود و آن كار را به سرانجام برساند. شايد امثال شهيد شاه آبادي به دنبال اين نبودند كه روزي نماينده شوند و در مجلس فعاليت كنند. اما زماني كه بزرگان تشخيص دادند كه ايشان ميتوانند در آنجا منشأ اثر شوند، معظمٌ له را به آن سمت تشويق كردند و شهيد هم طبعاً براي اينكه خدمتي كرده باشند دنبال آن كار رفتند. در آن زمان فضاي تبليغاتي اينگونه نبود كه عدهاي با هزينههاي گزاف تبليغاتي، حضور خودشان را به شكلي نشان دهند تا رأي بياورند، بلكه اين ارتباط عاطفي و خدمات صادقانهاي كه با مردم داشتند، خود منشأ آشنايي بين آنها و مردم بود. مردم به روحانيت نزديك بودند و اين نزديكي و پيوندي كه آنها با مردم داشتند و با مردم بودند و با آنها زندگي مي¬كردند، خود منشائي ميشد تا عشق و علاقۀ دو طرفه به وجود آيد و همين باعث شد كه مردم به امثال آقاي شاه آبادي رأي دهند و ايشان نمايندۀ مجلس شود.

الان وقتي رخدادهاي اوايل انقلاب را مرور مي¬كنيم، ميبينيم تا دو ـ سه سال اول كه افراد مسؤوليت داشتند، ولي نه پُست سازماني داشتند و نه حقوقي مي¬گرفتند، در محل انجام كارها صندوقي گذاشته بودند و هر كس هر اندازه كه نياز داشت از آن برميداشت. در واقع بر اساس سفارشهاي مؤكدي كه در دين ما صورت گرفته كه مؤمنين جيب همديگر را جيب خود بدانند و درآمدشان را بين هم توزيع كنند و اجازه ندهند مشكلي به وجود بيايد، خيلي راحت، امثال شهيد شاه آبادي اين كار را ميكردند و تمام وجودشان در خدمت مردم بود و هيچ كس به دنبال پُست و مقام نبود.
و در عمل، اين روحيه را به خوبي اجرا كرده بودند.
بله، و مردم به اين نتيجه رسيده بودند كه اينها به خاطر اسلام و براي آباداني كشور فعاليت ميكنند و اين طور نيست كه كيسهاي براي خود دوخته باشند. شهيد شاه آبادي خيلي متواضعانه با مردم رفتار ميكردند و خدمت به مردم را وظيفۀ ديني خود ميدانستند و بر اين اساس، شبانهروزشان را وقف مردم كرده بودند. خب، قبل از انقلاب، هيچ كس تصورش را نميكرد كه شايد روزي نماينده مجلس شود يا پست و مقامي داشته باشد. من آن قسمتي را كه در بارة زحمات شبانهروزي ايشان بايد بگويم، اين است كه هرگاه در حرم حضرت عبدالعظيم(ع) در نيمههاي شب و ساعت 12 شب به بعد قرار مي¬گذاشتيم، چندين بار اتفاق افتاد كه به قدري خسته بودند كه اواخر جلسه، ديگر توان نشستن نداشتند و دراز مي¬كشيدند، سرشان را روي پاي من ميگذاشتند و ميگفتند: مثلاً اين كتاب انقلابي را برايم بخوان! آنقدر خسته بودند كه بعد از اينكه صفحۀ اول يا دوم را ميخواندم به خواب مي¬رفتند، و با اينكه سالها از اين جريان مي گذرد، آن صحنه هنوز در ذهن من است.
محيط استراحتشان خيلي معمولي بود. وسيله رفت و آمد آقاي شاه آبادي يك وسيلۀ معمولي بود. معروف بود كه ايشان يك فولكس دارند ـ البته با مهارت رانندگي ميكردند ـ يا در جبهه كه مردم بيشترين احترام و توجه را به روحانيت داشتند، ايشان مثل يك آدم معمولي وارد آنجا ميشدند. حتي بعضي از رفقاي ما توصيه ميكردند كه حاج آقا جلو نرويد، اما ايشان ميگفتند من بايد بين بچهها و در وسط منطقه باشم. فكر ميكنم ايشان اولين روحاني مسؤولي بودند كه در خود جبهه به شهادت رسيدند، و اين خيلي مهم است.

همان زمان كه مشكلات انقلاب به اوج رسيده بود، رفتار و روحيۀ ايشان طوري بود كه يك وحدتي بين نيروهاي اسلامي به وجود آورده بودند. به خاطر دارم يكسري اختلافات در شهر بود، وقتي ايشان مطلع شدند، يك جلسهاي تشكيل دادند و طرفين دعوا را دعوت كردند و سعي كردند آنها را به وحدت نظر برسانند و اختلافات را از بين ببرند. خيلي براي اين امور و رفع مشكلات و اختلافات، تلاش ميكردند. اصلاً برخورد خطي يا جناحي نداشتند، البته بحثها و بازيهاي سياسي وجود داشت، اما ايشان تلاش ميكردند تا مشكلي به وجود نيايد و روحانيت، همه، اينگونه بودند. روحيۀ خطي و باندي و سياسي كاري كه الان وجود دارد، اصلاً در قاموس اينها وجود نداشت و تلاش روحانيت و مشخصاً فعاليت ايشان، اين بود كه از عناصر و نيروهاي مختلف براي پيشبرد انقلاب استفاده كنند و در اين زمينه هر كسي توان داشت، حتي اگر گاهي برخي افراد اشكالاتي جزئي داشتند، سعي ميكردند كه آن اشكال فرد را برطرف كنند و از وجودش استفاده ببرند.

مورد خاصي را بيان مي¬كنيد؟
به خاطرم دارم كه در سالهاي 62 ـ 1361، فردي بود كه قبل از انقلاب در زندان با ما بود و رفتارش به گونهاي بود كه موجب ناراحتي همۀ دوستان شده بود و نقاط منفي شخصيتي داشت و بعد از انقلاب نيز دوستان با آن فرد خيلي ارتباط نداشتند، اما شهيد شاه آبادي تلاش كرد كه بين دوستان ارتباط خوبي برقرار كند و از وجود آن فرد هم در كارها استفاده شود. مثلاً به او مسؤوليتي دادند و به بقيه سفارش كردند كه به آن شخص كمك كنند و اين كار هم انجام شد. در واقع روحيۀ ايشان به گونهاي بود كه تمام توانها را در مسير انقلاب و اهداف و افكار و ديدگاههاي حضرت امام(ره) به كار ميگرفتند. رفتارهايي كه اكنون در مسؤولين و مردم حالت نهادينه به خود گرفته، كه هر كس بايد حتماً در چارچوب خاصي ارتباط برقرار كند و طبعاً ارتباط مردم با مسؤولين كمتر و كوتاهتر مي¬شود، در آن زمان نبود. نمايندۀ مردم خيلي راحت بين مردم ميآمد و مورد احترام آنها بود و مردم هم خيلي راحت با او برقرار ارتباط ميكردند. البته خدا لعنت كند منافقين و ضد انقلابيها را كه با ترورهايي كه انجام دادند و فضاي ناامني كه به وجود آوردند، نظام جمهوري اسلامي مجبور شد مسؤولين را ملزم نمايد تا با محافظ تردد كنند تا از شر منافقين و ضد انقلاب، در امان باشند. خود اين محافظتها منجر شد به اينكه ارتباطهاي مردمي كمتر شود، و اينها هم از بليات و آفتهاي ضد انقلاب بوده است.

شهيد شاه آبادي يكي از ياران خاص حضرت امام و بسيار مورد توجه معظمٌ له بود. چه دانسته-هايي از رابطة اين دو بزرگوار داريد؟
يكي از كارهاي بسيار جالب آقاي شاه آبادي كه با جديت انجام مي¬دادند، اين بود كه علماء را به هم نزديك و مراجع را با حضرت امام هماهنگ كنند، و در اين زمينه بسيار تلاش ميكردند. از قبل از پيروزي انقلاب، به خاطرم دارم، هر زمان كه حادثهاي پيش مي¬آمد، حاج آقا شب و روز نزد علماء مختلف ميرفتند و متني را تنظيم ميكردند در حمايت از امام و نهضت، تا امضاء علما را جمعآوري كنند و در اين زمينه، شب را از روز و گرما را از سرما نميشناختند و گاهي نزد مرجعي ميرفتند و توضيح ميدادند كه مثلاً چرا حضرت امام اين موضع را گرفته¬اند؟ و چرا بايد از معظمٌ له حمايت كنيم؟ و نظاير اينها... بنابراين تلاش ميكردند حركت مراجع در راستاي حركت حضرت امام خميني(ره) باشد و اين، كار خيلي مثبت و شايستهاي بود.

من به چشم خود بسيار ديده بودم كه در هر زماني از شبانه¬روز، به قم يا به شهرستانهاي مختلف ميرفتند تا بتوانند امضاهاي علماي سرشناس را جمعآوري كنند و تلاش ايشان و موضع ايشان هم در راستاي اهداف و موضعگيريهاي حضرت امام بود يا اگر رژيم فسادي را انجام ميداد در سركوب آن، كاري انجام مي¬دادند، يعني سمت و سوي حركتشان در حمايت از امام و در واقع، نفي رژيم طاغوت و هماهنگي ميان علماي اعلام بود.

در مورد ارتباط عاطفي شهيد شاه آبادي با حضرت امام(ره) بفرماييد.
آنچه مشهود بود روحيۀ تواضع ايشان در زمينههاي مختلف نسبت به حضرت امام بود، يعني با تمام وجودشان عشق و محبت به امام داشتند و هر چيزي را كه معظمٌ له ميخواستند ايشان هم در پي آن بودند. اگر احساس ميكردند كه حضرت امام ميخواهند كاري انجام شود، حتماً تلاش مي-كردند تا آن كار انجام شود و برعكس، اگر ميديدند كه ايشان نميخواهند كاري انجام شود، تلاش ميكردند تا آن كار انجام نشود. بسيار مراقب بودند تا هر نوع اظهار نظري مي¬كنند، به غير از آنچه امام ميفرمودند نباشد. حتي اگر خودشان در زمينهاي صاحب نظر هم بودند، آن را به عنوان نظر خودشان ابراز نميكردند و تلاششان بر اين استوار بود كه رهبري جامعۀ اسلامي و ديدگاههايش را ترويج و تبليغ كنند تا وحدت و انسجام بيشتري حاصل شود. و اين مسلك و روش است كه به ما الگو مي دهد كه چگونه بايد رابطه مان را با مقام ولايت و رهبري جامعه اسلامي، تنظيم كنيم.

در اين باره آيا خاطرهاي هم داريد؟
مثلاً يك بار ما در رابطه با مبارزات خودمان در سطح تهران و شهرري برنامهريزي گستردهاي كرده بوديم و فكر ميكنم در خردادماه سال 1355 بود كه ميخواستيم اماكن مختلفي را منفجر كنيم و دستور كارمان آتش زدن آن اماكن خاص بود. تيمهاي مختلفي را هم آماده كرده و مدتها در اين زمينه كار كرده بوديم. حدود 6 ماه تنظيم برنامه داشتيم تا در زماني حدود 1 ساعت، بيش از 40 ـ 30 مكان مختلف را كه مربوط به ساواك بود آتش بزنيم. وقتي آماده شديم به ايشان گفتيم: نظرتان را در اين باره بگوييد. گفتند: صبر كنيد تا به شما اطلاع بدهم كه چه كار كنيد. حدود 48 ساعت طول كشيد و بعد پيغام دادند كه فعلاً اين كار را نكنيد و وقتي علت را جويا شديم، گفتند: حضرت امام با اين كار موافق نيستند. خوشبختانه دوستان ما هم اين تعهد را داشتند كه خيلي راحت بپذيرند كه اين كار را نكنند، و اين كار انجام نشد و ايشان سعي ميكردند دقيقاً نظرات حضرت امام را منعكس كنند.

از ويژگيهاي اخلاقي خاص شهيد شاه آبادي بگوييد.
اخلاص، صداقت، ولايت¬ پذيري بالا، صفا و روحيۀ شادابشان زبانزد بود و بسيار پركار بودند. قرارهايي كه قبل از انقلاب يا بعد انقلاب با ايشان مي¬گذاشتيم، خدمتتان گفتم كه يا قبل از اذان صبح بود يا از ساعت 12 شب به بعد، و در طول روز هم حاج آقا در مسجد يا منطقه تلاش ميكردند و روحيهشان بسيار مردمي بود و براي خود، حسابي جدا از مردم باز نميكردند. خيلي متواضعانه و خاضعانه برخورد ميكردند و اينها صفات خيلي ممتازي است كه در ايشان بارز مينمود. در كارها مهربان و با اخلاص بودند و البته عموماً با همه افراد همين طور بودند.

از ارتباطشان با مقام معظم رهبري يا ديگر بزرگان مطلع بوديد؟
قبل از انقلاب، ايشان با همه مبارزين مرتبط بودند. بعد از انقلاب نيز همه ميدانستند كه آقاي شاه آبادي جزء شوراي مركزي جامعۀ روحانيت مبارز هستند و ارتباطشان با شوراي انقلاب نزديك بود. بالطبع در چنين جاهايي، اين بزرگواران با همديگر ارتباط داشتهاند. شما اگر به پيام ها و اظهاراتي كه از مقام معظم رهبري بعد از شهادت شهيد شاه آبادي منتشر شده مراجعه كنيد، به ارتباط وسيع اين بزرگواران پي ميبريد.

از خصوصيات معنوي شهيد براي ما بگوييد.
عرض شود به حضورتان كه اولاً صحبت كردن در مورد شهدا بسيار دشوار است و ثانياً در خصوص شهيد بزرگواري مثل ايشان از همه دشوارتر. من كسي نيستم كه بتوانم درباره شهيد شاه آبادي صحبت كنم. اما آنچه را كه درس گرفتيم عرض مي كنم كه براي مسائل پيش آمده در جامعه امروزمان نيز مفيد است. مخصوصاً جريانات روشنفكري كه به برخي شبهات دامن ميزنند آنهايي كه تعهد لازم را درباره اسلام و انقلاب ندارند و گاهي هم سؤال ميكنند كه اگر كسي مطيع محض ولايت بشود يعني چه؟ من ميخواهم بگويم كه از شخصيتهاي بارزي كه نمونه روشن و خوبي است كه نحوه چگونگي اطاعت محض ايشان از ولايت را نشان بدهد؛ شهيد شاه آبادي است. شهيد، واقعاً تمام هستي و عشقش براي امام بود و تلاش ميكرد نظرات امام را اعمال كند. اين واقعاً الگوي ماست كه ما نيز با رهبر معظم انقلاب آن گونه باشيم كه اين بزرگوار بود.

خصوصيت بارز ديگر آن شهيد، روحيه شاد و نشاط و تلاش و كوشش ايشان بود كه اصولاً خستگي نداشتند. 24 ساعته ميدويدند و تمام تلاششان اين بود تا بتوانند گوشهاي از جاهاي خالي انقلاب را پُر كنند و مشكلي را حل بكنند. گرهي از كار يك مسلمان بگشايند. ما ساعت 12 شب كه نزد حاج آقا مي¬آمديم، انگار اول كار ايشان بود كه بعدش ميبايست يك يا دو ساعت بنشينيم. استراحت بسيار كمي داشتند و علي رغم اين فشارهاي كاري، بسيار با نشاط بودند.
در رابطه با مسائل اخلاقي من ياد ندارم كه علي رغم فشارهاي كاري، از يكي از دوستان گلهاي داشته باشند. همه نيروهاي انقلاب از آقاي شاه آبادي راضي بودند و ايشان را كه ميديدند به وجد ميآمدند و اساساً نيروي جوان، نيرويي پر انرژي است و ايشان را كه ميديدند تازه به وجد مي¬آمدند؛ انگار كه يك جوان را ديدهاند. يعني حاج آقا حركت و شور و نشاط به بچهها مي دادند. در واقع شخصيتي بودند كه تمام هستي خود را براي امام و انقلاب گذاشته بودند و پيام اين عزيزان و خوني كه در راه هدفشان ريختند چيزي نبود جز اينكه ما را با اسلام و ولايت و روحانيت آشنا كنند. يعني بگويند كه دين ميتواند جامعه را اداره كند و نجاتبخش بشر باشد و اين از ويژگيهاي خاص شهيد شاه آبادي بود كه حكومت ديني را و حكومت حقگوي انقلاب اسلامي را در صحنههاي اجتماعي و انقلابي به منصه ظهور برسانند.

با ايشان ارتباط خانوادگي داشتيد ؟
با خانواده نه، بيشتر با خود ايشان بوديم.

از نحوه زندگيشان هم اطلاع داشتيد؟
نحوه زندگياش بسيار ساده و خودش هم بسيار اهل به جا آوردن آداب اسلامي بود. محال بود مهماني باشد و دو نفر مهمان باشند و ايشان ظرف غذا را تميز نكند. ايشان از بقيه كمتر غذا مي-خورد و ته مانده غذا را ميگرفت و تميز ميكرد. غذاي نيمه خورده ديگران را مي¬خورد؛ انگار كه ظرف شسته شده بود. اينها كه مي گويم شاهد مثال است. مثال هاي فراواني دارم كه ايشان سراسر وجودشان محبت و برگرفته از سيره رسول الله(ص) و ائمه معصومين(ع) بود.

مهمترين عامل موفقيت شهيد شاه آبادي را چه چيزي مي¬دانيد؟
متأسفانه من در كارها و مديريتهاي ايشان بعد از انقلاب كنارشان حضور نداشتم، اما در يك كلام، آن ولايت پذيري، محبت و صفا و اخلاص و تلاش و برخورد خوبي كه با جوانان داشتند، در توفيقات ايشان مؤثر بود. امكان نداشت جواني را از خودشان طرد كنند. به هر طريقي كه بود اين قشر را به خود جذب مي¬كردند؛ با همه جوانان اينگونه بودند.

آخرين بار چند روز قبل از شهادت در خدمت ايشان بوديد و چه خاطراتي از آخرين دفعاتي كه با شهيد شاه آبادي بوديد داريد؟
شايد نزديك به يك ماه قبل از شهادت ايشان، و اكثر رفقا نظرشان اين بود كه شهيد شاه آبادي هميشه برخورد خوبي با مردم داشتند، و به همه يك محبت خاصي را ابراز ميكردند. هميشه، ما را كه مي¬ديدند، در آغوشمان مي¬گرفتند؛ دوستان جوان و دوستان قديمي را. اين اواخر كه به ديدارشان مي¬رفتيم، برخوردشان فرق داشت و محبتشان بيشتر شده بود و نسبت به قبل گرمتر برخورد ميكردند. تصورم بر اين است كه هر چه به قرب الهي نزديكتر مي شدند، اين چشمه جوشان محبت شان بيشتر به ما مي رسيد.

در پايان اگر نكته خاصي به ذهنتان ميرسد بفرماييد.
شهيد شاه آبادي مظهر تجلي خوبيهاي حضرت امام(ره) بين جوانان و روحانيت و دانشگاه بودند. وجود ايشان به گونهاي بود كه زندگي امام را به نوعي نشان ميدادند و خواستههاي امام را و اموري را كه معظمٌ له بر آن تأكيد داشتند مدّ نظر قرار ميدادند. خواسته امام را كه مثلاً پرداختن به مسأله جنگ بود و هر مسأله و مشكل مهم ديگري را هم كه مطرح مي¬كردند؛ آقاي شاه آبادي اولين نفر بودند كه پا پيش ميگذاشتند و به محض اينكه احساس ميكردند امام اين مسأله را مي¬خواهند، اولين نفر در صحنه بودند و اولين كسي بودند كه نيروها و امكانات را بسيج ميكردند.

من فكر ميكنم اقشار روشنفكر اجتماع و مردم، البته قدر شهدا را ميدانند و در راستاي تحقق شعارهاي شهدايمان تلاش مي¬كنند، ولي گاهي احساس ميشود در بين گروههاي سياسي، برخي فراموش ميكنند كه اين انقلاب، منشأ ظهورش چه بوده؟ و از كجا شكل گرفته است؟ همانا ريشة اين انقلاب، مجاهدت دانشمندان، علما و فقهاي ما بوده كه در طول تاريخ تشيع، چه رنجها و تبعيدها كشيدند و امثال شهيد شاه آباديها را تقديم كردند تا اين خط اصيل تشيع شكل بگيرد و اين پيامي كه داشتند، يعني فدا شدن در راه خدا، اطاعت محض از ولايت و همه خواستههاي خودشان را، فداي آرمانهاي الهي و اسلامي كردند. اين، يك واقعيتي بوده كه در طول تاريخ ما تحقق پيدا كرده است. انقلاب ما ريشه در محبت و دوستي و صفا و صميميت اين عزيزان دارد كه ريشه در دوستي با خدا و اهل بيت(ع) داشته است. اين راهي را كه اينها برگزيدند، براي ما پيامآور اين است كه ميتوانيم آن فرهنگ الهي و اسلامي را حفاظت كنيم و جهان و بشريت را نجات بدهيم. اينها در مسير زندگي خود به ما، بطلان بسياري از ناممكن-ها و ناشدنيها را آموختند. بسياري از كارهايي كه عوام انتظار ندارند انجام شود، اين¬ها، با زندگي خود، نشان دادند كه ميتواند صورت بگيرد. شهيد شاه آبادي¬ها، اگر خداي ناكرده از بطن زندگي ما حذف شوند، در واقع يك ضربهاي است كه ما به انقلاب زدهايم و اگر شهدا را از انقلاب بگيريم، در واقع فرهنگ انقلاب را، كه پشتوانه فكري اين نظام مقدس است، از آن گرفتهايم.