به معناي واقعي اهل كار بود...

کد خبر: ۳۴۶۰۰۶

سه‌شنبه - ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۱ / 1391 05 February

«شهيد شاه آبادي و روحانيت مبارز» در گفت و شنود شاهد ياران با حجت الاسلام والمسلمين محمود رستگاري

«خيلي از بزرگاني را كه از دست داديم، واقعاً كسي جايگزين آنها نشد؛ يكي¬ همين شهيد شاه آبادي بود...» آيت الله شهيد شاه آبادي درواقع، مصداق «اذا مات العالم ثلم في الاسلام ثلمه لايسدها شيء» بود. ايشان، چه قبل و چه بعد از انقلاب، آنقدر بر ارزش زمان واقف بود كه حتي لحظهاي درنگ را جايز نميدانست و با وجود آنكه خود اهل معاشرت و دوستيهاي عميق بود، به هنگام عمل، خود به نقطهاي ميرفت كه وجودش در آنجا مورد نياز بود و دوستان را نيز به جايي كه لازم مينمود راهي ميكرد.
حجت الاسلام والمسلمين محمود رستگاري، واعظ و خطيب مشهور و مجري تواناي ادعيه در خطوط مقدم جبههها براي رزمندگان اسلام، در اين گفت و شنود از خاطرات و همسفر شدن-هايش با شهيد شاه آبادي در دوران قبل و بعد از پيروزي انقلاب و نيز دفاع مقدس ميگويد.

***
شما از چه زماني با آيت الله مهدي شاه آبادي آشنا شديد؟
آشنايي اينجانب با شهيد شاه آبادي برميگردد به سالهاي قبل از انقلاب و تقريباً نيمه اول دهه پنجاه شمسي در تهران، در جلساتي كه من به عنوان يك منبري حاضر بودم، و خداوند توفيق داده بود كه در مسير فكر و انديشه و آرمان و نهضت حضرت امام(ره) قرار داشته باشيم. آقاي شاه آبادي در منطقه رستم آباد يك مسجد داشت و بعضي پايگاهها در مساجد شميرانات وجود داشت كه مجموعه روحانيوني كه در مسير امام و انقلاب بودند، معمولاً آنجا منبر ميرفتند. ما هم جاهاي مختلفي مي¬رفتيم، ولي كم كم كشيده شديم به آن منطقه و پايگاه مرحوم آقاي ملكي كه همان مسجد همت بود. اين مسجد كه يكي از پايگاههاي انقلاب در شميران بود مسجد معروفي است، و در مسجد شهيد شاه آبادي در رستم آباد هم گاهي به مناسبتهايي چون برگزاري ختم-هاي مردم يا سوگواري براي ائمه اطهار(ع) در زمان ايشان منبر ميرفتيم.

و آقاي ملكي جزو روحانيون مبارز شميران و مرتبط با حضرت امام خميني(ره) بودند.
بله، مرحوم آيت الله ملكي كه در آنجا شهرتي داشتند شيخ بسيار محترمي بودند و يك ارتباط سببي هم با مرحوم آيت الله فاضل لنكراني و آقاي نور مفيدي داشتند ـ دقيقاً نميدانم ولي فكر ميكنم اگر بررسي كنيد، آقاي نور مفيدي باجناق آقاي ملكي بودند ـ اينها همگي با آقاي شاه آبادي ارتباط داشتند. يك مجموعهاي از روحانيون مبارز در تهران بودند و اين مجموعه با همديگر يك ارتباط و انسجام مفيد و خوبي داشتند. ابتدا خفقان وحشتناكي حاكم بود، مخصوصاً از سال 1353 تا 1355، ولي بعد از سال 1355 با سرعت گرفتن، رشد و شكلگيري جريانات انقلابي، مقداري به اصطلاح فضاي باز سياسي ايجاد شده و جو مجالس و جمعها و منبرها و نشستهايي كه اين دوستان داشتند و به تبع آن منبرهايي را كه ما در شميرانات ميرفتيم داغتر كرده بود. به هر حال اينچنين با آقاي شاه آبادي آشنا شديم.
تقريباً مدتي بعد از همين تاريخ ـ آبان ماه 1356 ـ بود كه مسأله فقدان حاج آقا مصطفي، فرزند برومند حضرت امام خميني(ره) اتفاق افتاد.

از نقش شهيد شاه آبادي در مراسم مختلفي كه در سوگ آن عزيز برگزار ميشد و بر سرعت گرفتن روند نهضت نيز تأثيرات خوبي گذاشت، چه خاطراتي داريد؟
نكتهاي كه برايم خيلي مهم و واقعاً جالب است، اينكه در سلسله مجالس ختمي كه بعد از فقدان حاج آقا مصطفي ـ رحمت الله عليه ـ در تهران برگزار شد، عزيزان روحاني و مبارز حضور مستمر و فعالي داشتند. از جمله يكي در مراسم مسجد ارك ـ ميدان 15 خرداد فعلي ـ بود كه آقاي روحاني منبري تاريخي رفتند و اولين بار عبارت "امام خميني" را به كار بردند و مردم صلوات فرستادند. يكي هم در مسجد همت بود كه من وقتي براي شركت در آن مجلس وارد شدم، خدا رحمت كند شهيدان گرانقدر مرحوم آيت الله مطهري و آيت الله مفتح و آيت الله شاه آبادي را ديدم كه به عنوان مستقبل دم در ايستاده بودند. آقايان مطهري و مفتح و شاه آبادي وقتي مرا ديدند صدايم زدند و گفتند شما به منبر مي¬رويد؟ ـ آن موقع، منبر رفتن كاري حساس بود ـ گفتم بله. خب جمعيت هم خيلي عظيم بود و ما منبر رفتيم و منبر بسيار داغي بود كه اخبار مربوط به آن در اسناد موجود است. همان حوالي آبان ماه 1356 بود. در واقع، مسجد همت و نيز منطقه شميران به سبب مركزيتي كه براي مبارزه داشتند و هميشه حتماً مرحوم آقاي ملكي هم در بطن همه جريانات بود، به هر حال آنجا مشكلاتي براي ما پيش آمد.

ارتباطتان با شهيد شاه آبادي چگونه ادامه يافت؟
ارتباطمان با آقاي شاه آبادي از همان¬ جلسات، ديگر صميمانه شده بود و آن مجموعه از دوستان به ما خيلي لطف داشتند. حتي براي برخي مجالس سنگين و به قول معروف «مشكلدار» ـ از ديد رژيم ـ نيز ما را صدا ميزدند و من انجام وظيفه ميكردم. مثلاً گاهي در قم پيش ميآمد و حتي جلساتي در مسجد آقاي امامي كاشاني، مسجد آقاي رسولي در قاسم آباد يا مسجدآقاي امام جماراني در جماران برگزار ميشد كه مجالسي صرفاً سياسي بود كه منبر ميرفتيم. از جمله در همان ماه مبارك رمضاني كه در اوج انقلاب و سال 1357 بود و به برگزاري نماز عيد فطر در قيطريه به امامت شهيد دكتر مفتح انجاميد و بعد هم به تظاهرات تاسوعا و عاشورا كشيده شد.
اصولاً شهيد شاه آبادي و اصحاب انقلاب و علمايي كه نسبت به بقيه سمت بزرگتري داشتند ـ ايشان آن موقع ميان سال بودند و امثال حضرتعالي جوان بوديد ـ يكي از وظايفشان از طرف حضرت امام، همين بوده كه حلقه روحانيت مبارز را ساماندهي و راهبري كنند و به هر حال براي سخنراني و تبيين مباني انقلاب و مواضع حضرت امام به جاهاي مختلف بفرستند و مجالس اينچنيني ترتيب دهند و اعلاميههايي را در حمايت از امام امضاء كنند. شما از اينگونه حركات چه چيزهايي در خاطرتان است؟
نكتهاي را كه ميخواستم بدان اشاره كنم دقيقاً همين بود. مثلاً در مورد جمع كردن امضاهاي تكميلي براي اطلاعيههاي حضرت امام، بعضي علما و فضلا به آقاي شاه آبادي وكالت داده بودند و برخي را هم ايشان تماس ميگرفتند تا اجازه بگيرند. يادم است يكبار به خود من فرمودند ما امضاي شما را هم قيد كرده¬ايم، گفتم خب، خيلي هم متشكريم. لابد در مورد ديگران هم همين طور بوده است. اما همان گونه كه شما اشاره كرديد، ميخواهم بگويم خداوند متعال در اين مجموعه، يك جوشش خاص، يك انرژي فراواني به ايشان عنايت كرده بود كه با يك جديت و علاقه و شور و شوقي نسبت به بحث مساجد و جمع كردن جوانها و بسيج و جذب نيروهاي انقلابي و افراد گروهها به سمت روحانيون در تكاپو بودند. طبيعتاً بانيان مجالس در برنامه¬ريزي-شان از ميان مبارزين به ايشان مراجعه ميكردند و حاج آقا مهدي هم افرادي را معرفي ميكردند تا به منبر بروند.
خاطره بسيار مهمي كه دارم اين¬ است كه در مراسم چهلمهايي كه مانند چهلم قم و تبريز براي مرحوم حاج آقا مصطفي برگزار ميشد من يكي از اين «چهلمها» را صبح در قم بودم و شاهد درگيري و بزن و بزن و دستگيري مردم توسط مأموران رژيم بودم. خلاصه صحنههاي خاصي ديدم كه جالب است و بعد از ديدن آن صحنهها به تهران آمدم. بلافاصله شهيد شاه آبادي به من زنگ زدند و گفتند كه در منزل آقاي امام جماراني ـ همان مكاني كه بعدها بيت حضرت امام در جماران بود ـ جلسهاي برقرار است. وقتي به اين جلسه كه رفتيم خيلي از شخصيتها حاضر بودند: از جمله شهيد بهشتي، شهيد باهنر، شهيد محلاتي، شهيد مطهري و بزرگان ديگر؛ جلسه خيلي شلوغ بود. يادم است اداره جلسه تقريباً بر عهده شهيد شاه آبادي بود. من از ايشان اجازه گرفتم تا گزارشي از صحنههايي را كه در مسجد اعظم قم ديده بودم به عرض دوستان برسانم. همين طور كه شرح وقايع را مي¬گفتم، تحت تأثير احساسات قرار گرفته بودم و بخشي از روايتم را با گريه گفتم.

آن زمان چند سالتان بود؟
من متولد سال 1328 هستم و آن موقع حدوداً 27 ـ 28 ساله بودم. خب، خيلي جلسه تحت تأثير شرح آن وقايع دردناك قرار گرفت. سپس آقاي شاه آبادي فرمودند كه حضرت امام، بعد از شهادت حاج آقا مصطفي، يك سخنراني كردهاند و نكات مهم سخنراني امام را براي ما گفتند. حاج آقا مهدي در ضمن صحبت، گفتند نوار سخنراني امام نيز به دست ما رسيده و پيش يكي از آقايان است. بعد خودشان پيشنهاد كردند و گفتند اين نوار شنيدني است. هر وقت اين صحنه را به ياد مي¬آورم، از آن همه انرژي و همت اين مرد بزرگ تعجب ميكنم و خاطرهاش برايم فراموش نشدني است ـ حاج آقا مهدي اصلاً آدم آرامي نبود و پيوسته در حال جوش و خروش و تكاپو بود ـ القصه، ايشان برخاستند و به سرعت اتومبيل فولكسي را كه داشتند روشن كردند و شايد نيم ساعت ـ سه ربعي بيشتر طول نكشيد كه نوار سخنراني امام را آوردند، يك ضبط صوت گذاشتند و نوار را روشن كردند. همان سخنراني معروفي بود كه امام فرمودند فقدان حاج آقا مصطفي از الطاف خفيه الهي است و در ضمن شروع كردند به دعوت نيروهاي انقلابي به وحدت. آن وقتها بحرانهايي به وجود آمده بود كه ساواك هم تقريباً در ايجاد آنها نقش داشت.

كدام بحران؟
بحران اختلاف بين مرحوم دكتر شريعتي با برخي آقايان علما و فضلا، كه حضرت امام يك اشارهاي داشتند مبني بر اينكه آقايان علما نگذارند اين مجموعه دانشگاهيها از هم دور و منفك شوند؛ بلكه بكوشند تا آنها را جذب بكنند. به دانشگاهيان نيز نصيحت كردند كه الان مقطع حساسي است و آن سخنراني در نوع خودش دربرگيرندة صحبتهايي بود كه روح بلند امام و آن تزكيهاي را كه معظمٌ له داشتند واقعاً نشان ميداد. يادم است وقتي امام اين حرفها را بيان فرمودند، مخصوصاً آنجا كه گفتند اينها چيزي نيست بايد از اين حرفها گذشت و بحث الطاف خفيه را مطرح كردند، يك گريه عجيبي فضاي مجلس را فرا گرفته بود. ابتداي پخش نوار سخنراني، مجلس سراپا سكوت بود ولي وقتي امام وارد اين بحثها شدند، يكمرتبه خود به خود موج گريه فراگير شد و صداي گريهها تقريباً خيلي بالا بود. نكته مهم اين¬ بود كه بعد از نوار صحبتهاي حضرت امام، شهيد مطهري نيز يك ربع صحبت كردند كه آن هم سخنراني عجيبي بود. ايشان اينگونه بحث را شروع كرد كه انسانها وقتي به درستي تربيت ¬شوند، خود را به گونهاي ميسازند كه در برخورد با هر رخدادي، شخصيت¬ متفاوتي دارند. بعد مثالي زد از حضرت امير(ع) مبني بر اينكه لايهها و زواياي شخصيت ايشان با همديگر بسيار متفاوت بوده، مثلاً در ميدان جنگ خلق كنندة آنچنان رشادتهايي بوده و در مقابل، صحبت معروفي است از ابن ابي الحديد و ديگران هست كه مولاي متقيان علي(ع) در مواجهه با يك كودك يتيم چگونه با گذشت، ملايمت و رأفت برخورد ميكردهاند. استاد مطهري سپس گفتند: "وقتي امام راجع به حاج آقا مصطفي صحبت كردند، همه شما گريه كرديد. امام ويژگيهايي دارند كه بسياري از اين ويژگيها در حاج آقا مصطفي وجود داشت و ايشان آنها را از حضرت امام به ارث برده بود، و شما به خاطر آن ويژگيها و بعضي دلايل ديگر مانند ارتباط عاطفي با امام و حاج آقا مصطفي گريه كرديد." استاد مطهري آن روز تقريباً ميخواست بگويد حاج آقا مصطفي شخصيت بزرگي بوده و اينكه امام وقتي چنين داغ سنگيني را ميبينند گريه نميكنند و اشك نميريزند و بعد هم امام اين تعيبر را ميكنند كه بايد گذشت؛ اين نكته مهم است كه امام سي و پنج سال تمام كوشيدهاند و خود را به تمام معني ساختهاند.
و نكته مهم ديگر اينكه ياران امام از قبيل شهيدان بهشتي ، مطهري و شاه آبادي نيز هر يك به نوبه خود اين دوره خودسازي را گذرانده بودند.
دقيقاً. اما اين مسأله را هم خدمت شما بايد عرض كنم كه كمتر كسي در تكميل اين بعد از شخصيت حضرت امام مطرح ميكند ـ من به خودم يا حتي در منابر هم نقل ميكنم ـ كه بسياري از ما حتي سي و پنج دقيقه هم خود را نساختهايم. به همين سبب است كه اينقدر مشكل داريم و مسائل زيادي ايجاد شده، ولي يك انساني مثل حضرت امام كه خداوند آن تأثير بيان را به ايشان ميدهد و مزد اخلاص امام را، پيروزي اين انقلاب معجزهآسا به زبان و فكر و همت معظمٌ له قرار مي¬دهد، همه اينها نتيجه آن سي و پنج سال مبارزه نفس و خودسازي امام است. اين نكته مهمي بود كه شهيد مطهري بيان كرد و با اين حرفها فضاي جلسه را متحول ساخت. در واقع شهيد شاه آبادي در جسات، هم با بيان سخنان خويش زمينهساز خوبي بود و هم با فعاليتهاي اجرايي نظير رفتن سريع و آوردن آن نوار سخنراني امام، چنان صحنه و فضايي را براي امثال شهيد والامقام استاد مطهري ايجاد ميكرد.
و از همه مهمتر اينكه حلقه ارتباطي و جذابي بين همه نيروهاي انقلاب محسوب ميشد.
به هر حال ارتباط همه دوستان با ايشان در اينگونه جلسات و محافل، بسيار تنگاتنگ بود. در مواقع بروز بحرانها نيز حاج آقا مهدي همه جا بودند. جلسات جامعه روحانيت مبارز تهران هم برقرار بود و ايشان و يكي دو بزرگوار ديگر نظير شهيد محلاتي و آقاي مهدوي كني تقريباً در «جامعه» نقشي كليدي داشتند. مثلاً هر از گاهي در منزل ما يا منازل دوستان ديگر، افراد را جمع مي-كردند. جلسات با هماهنگي ايشان معمولاً در شميران و خيابان¬ زيبا در اطراف ميدان خراسان و مناطق ديگر، و خلاصه همه ¬نقاط برگزار ميشد. آقاي شاه آبادي هم جلسات مناطق بالا را اداره ميكردند و هم محوريت جلسات منطقه ما را بر عهده داشتند. به ويژه در منطقه شميران در جمع كردن دوستان خيلي فعال بودند و در منطقه ما نيز شهيد محلاتي مؤثر بود كه همه جا حضور داشت و ايشان هم واقعاً فردي بزرگوار بودند. به هر حال حاج آقا مهدي تا زمان پيروزي انقلاب همه جا حضور داشت و گاهي هم به زندان ميرفت كه آخرين بار در آستانه استقبال تاريخي از بازگشت حضرت امام از زندان آزاد شد.

بعد از پيروزي انقلاب، رابطه شما با آقاي شاه آبادي به چه صورت ادامه يافت؟
در جريان موشكباران دزفول و انديمشك، يك بار به اتفاق ايشان و جناب آقاي مهدوي كني به وسيله يك فروند هواپيماي 130¬C- به اين نقاط رفتيم. در اوج بحرانهاي جنگ و اوايل رياست جمهوري حضرت آيت الله خامنهاي بود كه معظمٌ له در نهاد رياست جمهوري، مجلس روضهاي داشتند و بنده هم آنجا منبر ميرفتم. بعد از منبر، خدمت حضرت آقا مانديم و آقاي ميرسليم و ديگران هم بودند. يادم است شام مختصري هم در خدمت معظمٌ له بوديم كه شامل تخم مرغ خاگينه بود. موقع صرف شام خبر آوردند كه دشمن، انديمشك و دزفول را هدف قرار داده است. سپس آقاي ميرسليم خواستند كه عدهاي از علما و فضلا به آن مناطق بروند. آن روز آقاي شاه آبادي هم در نهاد رياست جمهوري تشريف داشتند.

آقاي ميرسليم آن موقع چه شغلي داشتند؟
تقريباً مسؤول دفتر رياست جمهوري بودند و بر كارهاي اين نهاد نظارت ميكردند. بالاخره تصويب شد كه به اتفاق هم به منطقه برويم، و به وسيله هواپيما با آقاي مهدوي كني و شهيد شاه آبادي رفتيم. آقاي شاه آبادي هميشه به اصطلاح توي دل مردم ميرفت و سخنراني و صحبت مي-كرد، يعني نميايستاد كه مثلاً مردم بيايند خدمت ايشان. از همه نظر فردي عملياتي بود و در هر شرايط سختي كارش را ميكرد. نظرش اين نبود كه با هم بيرون برويم، ميگفت شما به تنهايي برو فلان جا و من هم ميروم يك جاي ديگر، تا بتوانيم از فرصتها به خوبي استفاده كنيم و هريك از ما در يك نقطه مفيد واقع شويم. منتها هميشه، آخر سر، يك¬¬جا دور هم جمع ميشديم. ما آن شب آنجا مانديم و صحنههاي دلخراشي را شاهد بوديم. البته يك بار ديگر هم دشمن دزفول را زد و من به اتفاق آقاي ميرسليم از طرف حضرت آيت الله خامنهاي به آنجا رفتيم كه آن دفعه آقاي شاه آبادي با ما نبودند.

به جز اينها آيا باز هم پيش آمد كه با شهيد شاه آبادي در جبهه همراه و همسفر شويد؟
يكبار كه ميخواستند با رفقاي مسجدشان در رستم آباد به جبهه بروند به من گفتند شما هم بيا با هم برويم. من هم به اتفاق آقاي شاه آبادي با يك ماشين رفتيم. يك ماشين ديگر هم حامل رفقاي ايشان بود. شبانه از همدان گذشتيم و شهرها را يكي ـ يكي رفتيم تا به خوزستان رسيديم و از آن طرف در راه برگشت هم در شهرها، هر جا كه ميرفتيم ميهمان ارتش يا سپاه بوديم. ايشان هم خيلي گرم و شيرين سخن و پر حرارت بودند. به منطقه كه رسيديم به لشكرها ميرفتند و به عنوان سخنران براي رزمندگان صحبت ميكردند و به آنها روحيه ميدادند. من نيز افتخار داشتم كه هم صحبت ميكردم و هم روضه و دعا ميخواندم.

آنجا هم به طور جداگانه فعاليت تبليغي ميكرديد يا با هم بوديد؟
كار ما تقريباً جدا بود، البته گاهي ميشد كه ايشان در تيپ يا مجموعهاي صحبت كرده بودند و بعداً من هم آنجا صحبت مي¬كردم، يعني ما در همه جا پراكنده بوديم اما در يك جايي بالاخره قرارهايمان مشترك بود و با هم هماهنگ بوديم. به هر حال آن سفر را هم به اتفاق رفتيم. از دوستان همراه ايشان يكي آقاي مهندس امير عابديني بود كه زماني استاندار خراسان بود و حالا در كار ورزش فوتبال است و خيلي به آقاي شاه آبادي ارادت داشت. چند نفر ديگر هم بودند. آقاي شاه آبادي با آن¬¬كه خيلي آرام، خندان و خويشتن دار ـ و در عين حال شجاع ـ بود به مناسبتهايي كه پيش ميآمد گاهي عصباني هم مي¬شدند، مخصوصاً زماني كه برخي از مسؤولان در انجام كارها و امور كوتاهي مي¬كردند، به شهرها كه ميرفتيم با آنها برخورد ميكردند. در عين حال ايشان سنگ صبور خيليها بودند و به فرياد مردم رسيدگي ميكردند.
به هر حال در آن سفر چند روزي در منطقه بوديم و با آنكه كارهايمان از هم جدا بود منتها در برگشت با هم بوديم. يادم است زماني در مسجدي در منطقه اوين ـ دركه كه مكاني مهم و خيلي مؤثر بود، از ايشان درخواست معرفي يك امام جماعت كرده بودند و ايشان به من ميگفتند شما به آنجا برو؛ خلاصه به ما خيلي لطف و عنايت داشتند.

آخرين بار شهيد شاه آبادي را كي ديديد؟
همان بار آخري كه ايشان در جبهه به شهادت رسيدند. اتفاقاً آن بار نيز با هم به منطقه رفتيم منتها آن دفعه، قسمت نشد كه با يك وسيله مشترك اعزام شويم. ماشين ما لندكروز سپاه بود و هر دو در يك روز به سمت يك مقصد كلي كه جبهه بود راه افتاده بوديم، اما افرادي كه با ما و ايشان بودند از همديگر جدا بودند و ماشينهايمان نيز جدا بود. ما به يك منطقه رفتيم و آنها نيز به يك منطقه ديگر رفتند. متأسفانه فرداي آن روز شنيديم در آنجايي كه با يك جمعي رفته بودند دشمن خمپاره زده بود و فقط ايشان شهيد شده بودند. ما تا يك جايي با ايشان هممسير بوديم ولي خب، منطقه وسيع بود و بعد، از هم جدا شديم.
فكر ميكنم آخرين بار كه چهره به چهره همديگر را ديديم و با يكديگر همكلام شديم، در تهران، وقتي بود كه در آستانه حركت و در حال برنامهريزي براي سفر بوديم. بيشتر فرماندهان جنگ به ما زنگ ميزدند. مثلاً خدا رحمت كند جناب صياد شيرازي شهيد بزرگوار را، ميگفتند بيا براي خواندن دعاي كميل و من نيز ميرفتم. چند بار اين اتفاق به طور مشترك براي ما افتاد كه آقاي شاه آبادي هم گفت من هم هستم منتها در ادامة آن سفر آخر، ديگر همديگر را نديديم. بعد كه شهيد شدند من هم برگشتم. آمديم اينجا مراسم ختمي بود و جنازه مطهر شهيد شاه آبادي را آوردند. يك عكسي از آن موقع هست كه من و حضرت آقاي خامنه¬اي، هاشمي و ديگران بالاي سر جنازه شهيد شاه آبادي ايستادهايم. در مراسم تشييع جنازه من كمي صحبت كردم و بعد هم روضهاي خواندم و آقاي هاشمي و حضرت آيت الله خامنهاي هم بودند. صحنه خاصي بود. هنگام خاكسپاري پيكر شهيد در بهشت زهرا(س) در قطعه شهداي هفتم تير مجدداً من روي يك ميني بوس رفتم و خدا زنده بدارد برادرشان حاج آقا نصرالله را كه در آنجا هم به ما محبت داشتند و روضهاي نيز در بهشت زهرا(س) خوانديم. مدتي هم به اتفاق پسر برومند شهيد، حاج آقا سعيد، كه معمم هستند، در مركزي در حوالي خيابان پيروزي، كلاسهايي داير بود كه آنجا ميرفتيم و براي طلبههاي آنجا تدريس ميكرديم و از آن پس خبر ديگري از ايشان ندارم.
يادم ميآيد كه در يك سفر حج هم با شهيد شاه آبادي و خانوادهشان همراه بوديم. آن سال دختر مكرمه حضرت امام و جمعي از خانمها هم آمده بودند. در واقع آقاي شاه آبادي در بعثه امام بودند.

از آن سفر حج بيشتر بگوييد؛ چه خاطراتي با شهيد داريد؟
خب، ما روحاني هستيم و طبعاً در آن سفر نيز توأمان دنبال بحث¬ به جاي آوردن مناسك خود و راهنمايي زوار بوديم. روحانيان ديگر در بعثه بودند. منتها خاطره جالبي دارم كه به اتفاق خانم آقاي شاه آبادي و دختر امام ـ همسر آقاي بروجردي ـ به همراه خانم آقاي امامي كاشاني، خانم آقاي مهدوي كني به مزار شهداي احد رفتيم. وقتي در آنجا ما زيارت و روضه خوانديم و برگشتيم، دختر امام يك نكتهاي به من گفتند كه جالب بود و خانم شاه آبادي هم داشت گوش ميكرد. ايشان تعريف ميكردند وقتي ميخواستم مشرف شوم، خدمت امام رفتم و به پدرم گفتم ما داريم مي-رويم فرمايش و سفارشي نداريد؟ امام گفتند شما به مدينه كه رفتيد كلام ما را به رسول الله(ص) برسانيد و بگوييد اين مملكت متعلق به شماست. اين خيلي نكته جالبي بود كه حالا هم گاهي در سخنرانيها ميگويم و مردم گريه ميكنند. البته در مكه خاطره خاصي با شهيد شاه آبادي نداشتيم اما ايشان آدمي بود كه وقتي سراغ هر كاري مي¬رفت، به معناي واقعي اهل كار بود، حالا آن كار زيارت بود يا مبارزه يا هر چيز ديگر، نسبت به آن، نگاه مخصوص به همان كار و فعاليت را داشت. اين، به هيچ وجه نكته كمي نيست.

از شخصيت و ويژگيهاي اخلاقي شهيد شاه آبادي بگوييد.
عرض كنم آن چيزي كه ما كمتر ديدهايم و ميبينيم و فقط بعضي از افراد اين حسن را دارند، ايشان آدم بسيار خليق و متواضعي بود. بالاخره بعضي از علما هستند كه وقتي حالت شيخوخيت به خودشان مي¬گيرند، ارتباط با آنها سخت خيلي ميشود. اما ايشان «كان فيما كاحدنا» بود، يعني با همه بر و بچهها شوخي ميكرد و ميگفت و ميخنديد ـ روايت اميرالمؤمنين(ع) از حضرت رسول الله(ص) است كه: "كان فيما كاحدنا" يعني وقتي در بين ما بود مثل يكي از ما بود؛ حالا ميخواهد ما معمم، كارگر يا ورزشكار باشيم ـ واقعيت اين است كه ما جداي از اين روحيات بعضي از بزرگان را ديدهايم و داشتهايم. مثلاً همين ديروز آقايي ميگفت وقتي فلان سخنراني را از شما شنيدم، چون شما ميآييد با همه ميگوييد و مي¬خنديد، فكر نميكردم كه از اين چيزها بلد باشيد! اينها درباره شهيد شاه آبادي به مراتب بيشتر صدق ميكرد. ايشان در اوجش بود، يعني واقعاً شهيد بهشتي اين طور بود، خدا رحمت كند آيت الله فاضل لنكراني اين طور بود. ما كه شاگرد ايشان بوديم وقتي پيششان مي¬رفتيم، انگار ميديديم كه با يك رفيق صد سالهاش دارد درد دل ميكند. بسيار شوخ و اهل بگو و بخند بود اما در عين حال خيلي هم جدي بود. خيلي از بزرگاني را كه از دست داديم، واقعاً كسي جايگزين آنها نشد؛ يكياش همين شهيد شاه آبادي بود...