مهرش در دل همه جاري بود...

کد خبر: ۳۴۶۰۰۰

سه‌شنبه - ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۱ / 1391 05 February

شهيد شاه آبادي در قامت يك برادر «در گفت و شنود شاهد ياران با حسن شاه آبادي»

انسانهاي والا همواره از همان خردسالي بر ديگران تأثير ميگذارند و اطرافيان را جذب خود ميكنند. حسن شاه آبادي فرزند آيت الله العظمي ميرزا محمدعلي شاه آبادي(ره) و برادر بزرگتر شهيد عالي مقام، آيت الله مهدي شاه آبادي جزو معدود كساني است كه زندگي آن شهيد عزيز را از بدو تولد تا هنگام شهادت ناظر بوده و اكنون در قيد حيات است. ايشان از خاطرات كودكياش با شهيد ميگويد و اينكه مهدي كوچك، آن زمان نيز با وجود سن كمش در بين بچههاي بزرگتر، به نوعي محوريت داشت. در ادامه نيز ضمن مرور خاطراتي، درمييابيم كه شهيد شاه آبادي تا چه حد بر عمل و توصيه به امر به معروف و نهي از منكر تأكيد ميورزيده.
اين گفت و شنود را بخوانيد:

***
شما با اخوي شهيدتان چند سال اختلاف سني داشتيد؟
من از لحاظ شناسنامهاي متولد 1306 شمسي هستم. سال تولد اخوي شهيدم حاج آقا مهدي شاه آبادي 1309 شمسي بوده، اما تفاوت سني ما بيش از اين مقدار است و من در واقع با ايشان پنج يا شش سال تفاوت سني داشتم، و بزرگتر بودم. البته به خاطر يكسري مسائل، بنده به قول معروف گندم خوردم و از بهشت رانده شدم(!) و توفيق نيافتم معمم شوم. فقط سه تن از ما فرزندان آيت الله العظمي شاه آبادي ـ يكي من، يكي حاج عباس آقا و ديگري هم مرحوم حاج آقا عبدالله ـ بوديم كه معمم نشديم. بقيه يعني هفت پسر ديگر در حوزههاي علميه قم و تهران مشغول تحصيل و معمم شدند.

ميدانيم كه ابوي بزرگوارتان در درس عرفان، استاد حضرت امام بودند. دوست داريم بدانيم كلاسي كه معظمٌ له به حضرت امام درس مي¬دادند، كجا بود و چگونه برگزار مي¬شد؟
موقعي كه حضرت امام(ره) در درس مرحوم پدرم شركت مي¬كردند، متأسفانه بنده بسيار خردسال بودم. حضرت امام در مواقعي در حضور ابوي بودند كه ايشان در قم تشريف داشتند. ما بچه بوديم و من در حدود شش ـ هفت ساله بودم. بعد هم كه آمديم به تهران. در قم ما به دنيا آمديم و بچه بوديم و اطلاعات زيادي نداشتيم، تا اينكه بعدها متوجه شديم وقتي كه مرحوم ابوي در قم تشريف داشتند، حضرت امام(ره) در حضور ايشان بودند و حكمت و عرفان را در حضور ابوي تلمذ كردند.
از خاطرات خود از سنين كودكي و نوجواني شهيد بگوييد.
به دليل اينكه ما چند سالي با هم تفاوت سني داشتيم، كلاس درسمان از هم جدا بود ولي رفتار شهيد شاه آبادي هميشه طوري بود كه بچههاي بزرگتر و كوچكتر را جذب خودش ميكرد و همه اعم از كوچك و بزرگ دورش جمع بودند و نهايت اسباب سرگرمي را براي آنها فراهم ميكرد. به خصوص براي كساني كه همسن يا دو ـ سه سال از او بزرگتر بودند. از ابتداي كودكي علاقه شديدي به مسائل ديني داشت و مرتب با ابوي به مسجد جامع بازار ميرفت و پشت سر ايشان نماز ميخواند. ما در بازارچه صفويه كه زندگي مي¬كرديم، خانهاي بود كه كنارش يك قهوهخانه قرار داشت و زمينش وقفي بود. ما به اتفاق بچههاي كوچه در آنجا بازي ميكرديم و آقا مهدي با آنكه از اكثر ما كوچكتر بود ولي سردسته بچهها بود و در عين حال هميشه با بچهها رفتاري با ملايمت داشت و همه جذب اخلاقشان ميشدند.

در مورد تحصيلات شهيد صحبت بفرماييد و اينكه از نظر تحصيلات رسمي آموزش و پرورش مدركشان چه بود؟
اخوي تا پاي ديپلم آمدند و موقعي كه معمم بودند، ديپلمشان را گرفتند. البته آن موقع رسم نبود كه روحانيون ديپلم بگيرند و معمولاً تحصيلات رسمي آنها تا ششم ابتدايي بود.

شهيد در كدام مدرسه درس خواندند؟
مدرسه توفيق، كه ما هم در همان مدرسه درس ميخوانديم. من خودم در دبيرستان تدين درس خواندم، ولي ايشان دبيرستان ديگري ميرفتند كه نامش را به ياد ندارم و بعد معمم شدند و يك مقدار در تهران كنار پدر بودند و يك مقدار كنار اخوي ديگرم ـ آقا محمد ـ درس خواندند. بعد به قم رفتند و بين ما يك مقدار فاصله مكاني افتاد.

چه كتابهايي را بيشتر مطالعه مي¬كردند؟
چون در حد اجتهاد بودند، به صورتي بود كه مدارج آنجا ـ حوزه ـ را ميبايست طي كنند و كتب مربوطه را از نظر بگذرانند، زيرا به سادگي به كسي درجه اجتهاد نميدهند. اخوي در دروس حضرت امام هم شركت ميكردند و طبيعي است كه نميتوانستند همين طوري در محضر معظمٌ له درس خارج بخوانند، حتماً بايد يك مراحلي را طي ميكردند تا به اين مدارج برسند.

شهيد شاه آبادي چند بار دستگير شدند؟
فكر ميكنم حدود پنج ـ شش مرتبهاي داخل زندان رفتند و برگشتند؛ شمار آنها دقيقاً يادم نيست. شايد بيش از اين تعداد هم بوده اما قطعاً كمتر نيست. اخوي حتي
به اطراف سنندج هم تبعيد شدند.

از فعاليتهاي شهيد شاه آبادي در سالهاي بعد از انقلاب به ما بگوييد؛ اينكه كجاها فعال بودند و علايقشان چه بود؟
عرض كنم كه با شروع جنگ ايشان علاقه داشتند به هر صورتي كه شده خودشان را به جبهه برسانند. به محض اينكه فراغتي پيدا مي¬كردند، و روزهاي جمعه و تعطيلات، بلافاصله به جبهه ميرفتند. بار آخر هم با آقاي مهندس مهدي چمران به جبهه رفتند. به ياد دارم، روز جمعه بود. من در منزل بودم و داشتم آماده ميشدم تا بروم به نماز جمعه. ديدم يكي از رفقا زنگ زد و گفت: تسليت ميگويم. گفتم براي چه؟ گفت: مگر راديو را گوش نكرديد؟ برادرتان در جبهه شهيد شده است. كه همان روز رفتيم رستم آباد و جنازه را به آنجا آوردند و بعد از شستوشو و مراسمي ديگر، جنازه را روز شنبه از مقابل مجلس شوراي اسلامي تشييع كرديم و برديم در بهشت زهرا، قطعه شهداي هفتم تير به خاك سپرديم.

از شيوه زندگي شهيد و رفتارشان با خانواده بگوييد.
رفتار شهيد به گونهاي بود كه نوع زندگي¬شان، به تمام معنا معنوي و روحاني بود و طوري زندگي ميكردند كه با يك فردي كه درآمد متوسطي دارد برابر باشند و اصلاً به صورتي رفتار نميكردند تا ديگران مثلاً بگويند ايشان كه فردي روحاني است، چگونه حاضر شده اين همه پول خرج خودش كند، بلكه به صورتي مقتصدانه، به دور از اسراف و تبذير و در كمال قناعت زندگي خيلي مختصري براي خود ترتيب داده بودند. اخوي مادرشان را هم نزد خود نگه داشته بودند، با وجودي كه مادر شهيد، فردي از پا افتاده بود. البته لازم به ذكر است كه من و شهيد شاه آبادي از مادر سوا بوديم. مادر حاج آقا مهدي كه واقعاً زن پاك و باتقوايي بودند، مدتها در خانه ايشان زندگي ميكردند و همسر شهيد هم كه خانمي سيده هستند؛ مادر اخوي را مثل يك بچه تر و خشك ميكردند و تا پايان عمر اين مادر، اين كار را انجام دادند و من فكر نميكنم اين كار خانم شهيد، كمتر از كار شهداي صدر اسلام باشد و خداوند ان شاء الله اجر اين دنيا و آن دنيا را به اين خانم مكرمه بدهد و واقعاً آقا سعيد و حميد و بقيه بچهها هميشه مثل پروانه دور اين مادر مي¬گشتند، تا يك وقت كوچكترين ناراحتي براي ايشان به وجود نيايد. فرزندان شهيد بسيار خوب و صالح هستند و خداوند به آنها اجر بدهد.

شما آخرين بار چند روز قبل از شهادت اخوي، ايشان را ديديد؟
ما در سال 1362 ـ يعني بين 15 شهريور 1362 تا 15 مهر ـ با شهيد، همشيرهها و اخوي ديگرمان حاج آقا نصرالله در مكه بوديم و تا آنجايي كه يادم مي¬آيد، يك بار در كميته رستم آباد براي كاري خدمت حاج آقا مهدي رسيدم و يك بار هم در منزل و بحثي كه شد اين بود كه آقا، شما كه مرتب به جبهه مي¬رويد، نكند خداي ناكرده يك اتفاقي برايتان بيفتد. گفتند برادر، من علاقه دارم كه به رزمندهها سر بزنم و اين عزيزان را در برابر اين دشمن عفلقي شارژ كنم و البته ما ميدانيم كه دشمن فقط هميني نيست كه داريم با او مي¬جنگيم، ما با تمام دنيا در حال جنگيم و من وظيفهام ايجاب ميكند كه بروم به جبهه. پرسيدم پس تكليف بچهها و خانواده چه مي¬شود؟ گفتند اگر هم اتفاقي براي من پيش بيايد خدا بزرگ است و خداوند نسبت به بچههاي شهدا لطف مخصوصي دارد. خلاصه رفتند و آن اتفاق افتاد. ايشان نسبت به فرزندان خواهرزادهمان كه همافر بود و شهيد شد ـ شهيد سيد محسن مدرس ـ و دو فرزند دختر از خود باقي گذاشته بود توجهي ويژه داشت و مرتباً به آنها سر ميزد و بدون اينكه به كسي بگويد به آنها محبت مي-كرد.

خاطرات سفر مكهاي را كه در سال 1362 با اخوي بزرگوارتان مشرف شديد برايمان تعريف كنيد.
ما در كاروان مستقر بوديم. ايشان در بعثه حضرت امام بودند و با وجودي كه روحاني كاروان ما، اخوي ديگر بنده حاج آقا نصرالله بودند، حاج آقا مهدي نيز گاهي به ما سر ميزدند. مخصوصاً در منا و عرفات با هم بوديم و از صحبتهايي كه ميكردند معلوم بود كه با خلوص نيت كار ميكنند. هميشه به من كه اخوي بزرگتر بودم ميگفتند: برادر، حالا كه اينجا هستيد، سعي كنيد اعمال خود را به صورت كامل و از روي نيت خالص انجام دهيد و در روز ششم كه در آنجا اجتماع ايرانيها برقرار است، شركت كنيد. متأسفانه من به علت اينكه بيماري نقرسم عود كرده بود آن روز نتوانستم شركت كنم، اما همسرم رفته بود و گفتند كه آن جلسه، با وجود مقاومت شرطههاي عربستان سعودي برقرار شد و شهيد شاه آبادي هم با همه تفاصيل با ما همكاري كردند و نگذاشتند از طرف عمال سعودي صدمهاي به ما برسد. با همه خوب رفتار ميكردند و به هر كس كه برمي-خوردند، لبخند از لبشان جدا نبود.

به نظر شما كه به اخوي شهيدتان بسيار نزديك بوديد مهمترين عوامل موفقيت ايشان در چه چيزي نهفته بود؟
خلوص نيت، ايمان و رشد و بالندگي در يك خانوادهاي كه واقعاً به ائمه اطهار(عج) علاقه داشتند. من به ياد دارم كه هر وقت مرحوم پدرمان ميخواستند استخاره بگيرند يا كلام الله مجيد را باز كنند، خداوند متعال را به عصمت حضرت زهرا(س) قسم ميدادند. بچههاي شاه آبادي در چنين محيطي بزرگ شدند. من كه قابل نيستم اما همشيرهها و اخويهاي من، همه حسن نيت دارند و همه ايمان دارند فكر نميكنم نماز شبشان ترك بشود. آنها تربيت شده دامان استاد امام هستند.

شما فكر ميكنيد كدام يك از خصوصيات اخويتان بارزتر باشد؟
ايشان آنقدر خصوصيات بارز داشت كه نميشود يكي را جدا كرد، چه از نظر خلوص نيت، چه از نظر صفاي باطني، چه از نظر عباداتشان. نميشود بين اينها تفاوت قائل شد؛ فكر ميكنم همه در يك حد بود. اخلاقيات ايشان به تمامي مورد رضايت همه بود و همگان را به سمت خود جذب ميكردند.

در مورد رفتار شهيد شاه آبادي با پدرتان و با يكديگر، صحبت يا خاطرهاي داريد؟
ميدانيد كسي كه به طور كامل به خدا و قرآن و به ائمه اطهار(ع) و به پيغمبر(ص) اعتقاد دارد، به جنت و معاد هم معتقد است. يكي از راههايي كه انسان را به بهشت و قرب الهي مي¬رساند، محبت به والدين است. مثلاً كه هرگاه پدرم حرف ميزدند محال بود كه من به چشمهاي ايشان نگاه كنم و مسلماً برادرم بيش از من اين نكات را رعايت ميكردند. همچنين مطلقاً هيچگاه به ياد ندارم كه ابوي ما، بچهها را بدون لفظ «آقا» صدا كنند و اين احترامي كه پدر به بچهها ميكردند بين ماها نيز متداول بود. به علاوه خودم هم به ياد ندارم نزد پدرم با صداي بلند حرف زده باشم. من كه ابتداي مصاحبه گفتم گندم خوردم و معمم نشدم، اين احترام را ميگذاشتم و مسلماً كسي كه روحاني است جانب اين احترام را بيشتر نگه ميدارد. اخوي به خصوص به خانمشان نيز خيلي احترام ميگذاشتند و يكي از خصوصياتي كه پدر ما داشتند اين بود كه همه دامادها و عروس¬هاي-شان را خيلي دوست داشتند.
بين ما برادرها نيز به جز احترام، چيز ديگري نبود. هر چند از لحاظ مادري جدا بوديم ولي به هيچ وجه در برابر هم نايستاديم و غير از احترام و محبت هيچ عملي انجام نداديم و اين، نتيجه بزرگ شدن در دامان پدر و مادري متدين بود. به خصوص پدري كه حضرت امام در مورد ايشان ميفرمايند: استاد عزيزم روحي فداه.

يكي از ويژگيهاي بارز علما، اهميت دادن به مسأله امر به معروف و نهي منكر است. آيا در اين باره خاطرهاي از شهيد داريد؟
بله، ايشان يك بار خود بنده را امر به معروف كردند. يك زماني به قول معروف، ريش مدل پرفسوري داشتم. به من گفتند: «برادر، ريشهايت را كه نزده¬اي، اين مقدارش را هم نزن.» و من چون سيستم كاريام طوري بود كه خارج از كشور هم مي¬رفتم، از اين لحاظ كه حفظ شؤونات اسلامي را كرده باشم ريشم را مدل مي¬دادم، اما بعد از فرمايش ايشان، ديگر ريش مدلدار نگذاشتم. هر قدر هم كه خانمم ميگفت: بابا من و تو كه با هم ازدواج كرديم آن موقع چنان ريشي داشتي، حالا چرا اين طوري شده¬اي؟! ولي توصية برادرم واقعاً در من اثر كرده بود، با آنكه چند سال هم از ايشان بزرگتر بودم.

از عشق و علاقه ايشان به حضرت امام زياد شنيدهايم. خوب است از زبان شما هم در اين خصوص بشنويم.
آن عشق و علاقهاي كه شهيد به حضرت امام داشتند دو جانبه بود. چون امام به پدر ما خيلي علاقه داشتند و همان طور كه گفتم ايشان در تفسير سوره حمد و ديگر تأليفات خود، بعد از اسم پدر ما گفتند: «روحي له الفداء» و اين علاقه همواره دوجانبه بود. به جز اين¬ها، حضرت امام يك ويژگي منحصر به خودشان هم داشتند، يك غيرت و يك حميتي كه افراد ديگر را به شدت جذب ميكردند. يك خصوصيت ديگر امام نيز ساده بودن و ساده زندگي كردن بود. حضرت امام در صحبتها و سخنرانيهايشان طوري صحبت ميكردند كه افراد كمسواد يا بيسواد هم از كلام ايشان لذت ميبردند. ما هم كه در خانوادهاي بوديم كه به حضرت امام علاقه قلبي داشتيم. در نزد مرحوم شهيد شاه آبادي ـ به اين خاطر كه پدرشان استاد امام بوده و خودشان شاگرد امام بودند ـ به قول معروف اين علاقه دو چندان بود. اين علاقه به حدي بود كه افرادي كه محضر مبارك حضرت امام را درك نكردهاند نميتوانند به خوبي آن را تحليل كنند.