قرآن و فضيلت جهاد و شهادت

در سورة آل عمران مي فرمايد « شما مسلمانان هرگز در كار دين سستي نكنيد و نه از فوت غنيمت و متاع دنيا اندوهناك باشيد، زيرا شما فاتح و پيروزمندترين و بلند مرتبه ترين ملل دنيا هستيد. اگر در ايمان ثابت و استوار باشيد ، اگر به شما (در جنگ احد) آسيبي رسيد به دشمنان شما نيز (در بدر) شكست و آسيب سخت رسيد چنانكه آنها مقاومت كردند شما نيز بايد مقاومت كنيد، اين روزگار را به اختلاف احوال (گاهي فتح و غلبه و گاه شكست و مغلوبيت ) ميان خلايق مي گردانيم كه مقام اهل ايمان به امتحان معلوم شود تا از شما مؤمنان آن را كه ثابت در دين است گواه ديگران كند...

کد خبر: ۳۱۶۵۹۷

يکشنبه - ۰۳ مهر ۱۳۹۰ / 1390 03 July

قرآن و فضيلت جهاد و شهادت

قرآن كريم آيات متعددي دربارة فضيلت «جهاد و شهادت» در راه خدا ذكر مي فرمايد كه به ذكر پاره اي از آنها مي پردازيم.

در سورة بقره مي فرمايد: كسي را كه در راه خدا كشته شد مرده نپنداريد بلكه او زندة جاويد است، وليكن شما اين حقيقت را در نخواهيد يافت.1

در آية مزبور سه نكته يادآوري شده است:

عدم كاربرد كلمة مرگ دربارة «شهدا» چه در گفتار و چه د رپندار.
حكم صريح و قاطع به حيات شهيدان بعد از «شهادت».
عدم درك نحوة حيات و زندگي شهيدان بعد از شهادت براي بازماندگان آنان.
معني مرگ در اصطلاح متعارف، باطل شدن و قطع حيات مادي است، زيرا وقتي آثار محسوس زندگي كه حركت و فعاليت بدن است مشاهد نشود به نظر مي رسد كه حيات پايان يافته و لي واقعيت آن است كه حيات و مرگ را با اين حس ظاهري نمي توان ادراك كرد، بلكه از ديدگاه قرآن حيات آدمي با از كار افتادن اندامهاي جسماني و از بين رفتن پيكر مادي خاتمه نمي يابد و زندگي انسان بعد از رها شدن از كالبد خاكي در عالم برزخ ادامه مي يابد و بويژه «شهدا» كه از حيات والا و برتري به صراحت آية شريفه برخوردارند. گرچه امروزه از نظر اكثر دانشمندان بقاي روح به طور اجمالي مورد تأييد است، ولي بي ترديد حقايق و واقعيات جهان پهناور هستي در محدودة نيروي ادراك و حواس ظاهري و محدود انسان نمي گنجد و آدمي قادر نيست همة حقايق و اسرار هستي را درك كند. پس، نبايد آنچه را كه از حوز ة درك و حس او بيرون است انكار نمايد و هرگز منطقي براي نفي آن نخواهد داشت و تنها راه درك واقعيات و اسرار هستي طريق وحي است كه از پروردگار عالم مايه مي گيرد.

آري، پديد آورنده و پروردگار هستي و انسان اعلان مي فرمايد كه انسانهاي آزاده و با كرامتي كه در راه خدا و آرمانهاي دين او خود را فدا كنند به محض رها شدن از كالبد مادي از حيات بس عالي در جوار رحمت حق برخوردار خواهند شد. بر پاية اين باور و اعتقاد، شهادت و مفارقت بزرگمردان وادي ايثار بر بازماندگان و ياران نه تنها دشوار نخواهد بود، بلكه باعث آرامش خاطر آنان نيز مي باشد زيرا آنان مورد تكريم خدا قرار گرفته و در جوار رحمت او به زندگي خود ادامه مي دهند و علاوه بر حيات پرارزشي كه «شهدا» بدور از حواس ما دارا هستند، ثمرة حياتبخش آن در نسلهاي آنان نيز تأثير بسزايي خواهد داشت زيرا «شهادت» شهدا منطق و برهان عملي اسلام و نمايانگر حقانيت آيين محمدي در جوامع بشري است.

در اين مورد عامّه و خاصّه حديثي را از رسول اكرم (ص) نقل نموده كه پيامبر گرامي فرموده اند: هيچ كس از افرادي كه وارد بهشت شده باشند آرزوي برگشتن به دنيا را نمي كند مگر «شهيد» كه آرزو دارد به دنيا برگردد و ده بار «شهيد » شود و اين به خاطر كرامتهايي است كه «شهدا» در هنگام «شهادت» نزد خدا مشاهده مي نمايند.2

در سورة آل عمران مي فرمايد « شما مسلمانان هرگز در كار دين سستي نكنيد و نه از فوت غنيمت و متاع دنيا اندوهناك باشيد، زيرا شما فاتح و پيروزمندترين و بلند مرتبه ترين ملل دنيا هستيد. اگر در ايمان ثابت و استوار باشيد ، اگر به شما (در جنگ احد) آسيبي رسيد به دشمنان شما نيز (در بدر) شكست و آسيب سخت رسيد چنانكه آنها مقاومت كردند شما نيز بايد مقاومت كنيد، اين روزگار را به اختلاف احوال (گاهي فتح و غلبه و گاه شكست و مغلوبيت ) ميان خلايق مي گردانيم كه مقام اهل ايمان به امتحان معلوم شود تا از شما مؤمنان آن را كه ثابت در دين است گواه ديگران كند.» 3

آيات مباركة فوق در پي غزوة احد نازل شده و در اين آيه به مؤمنين خطاب مي كند: نبايد شما سستي و ضعف در عزم و اراده به خود راه دهيد و اگر موقّتاً پيروزي بر دشمن را از دست داديد، نبايد اندوهناك باشيد،زيرا اگر داراي ايمان استوار باشيد براي هميشه برتريد، چون همانند تمام موجودات عبوديت خدا را مي نماييد و روش شما با نظام جهان هماهنگ است، و جهان و ذرات هستي ياوران شمايند. شما شاهدان و رهبران بر همة بشر هستيد ، موقعيت شما در جهان و در كرة خاكي برتر و بالاتر است. شما وارثان زمين هستيد و دشمنان شما گمراه و به وادي نيستي و فراموشي رهسپارند و اين سنت جارية الهي است كه هم غالب و هم مغلوب باشيد، ولي در نهايت پيروزي نهايي از آن شماست اگر بر شما مصيبت مرگ عزيزان و زخم و جراحتها وارد شد بر دشمنان نيز مثل آن بلا نازل شد و اين اشاره به غزوة احد است كه مسلمانان در آغاز جنگ غالب شدند و لشگر كفر پا به فرار گذاشتند و بسياري به هلاكت رسيدند و پرچمشان بر زمين افتاد و ديگر كسي ازآنان نتوانست آن را حمل كند، تا آنكه از ميان آنها زني پرچم را برداشت و فراريها دور او گرد آمدند و هنگامي كه ميان سپاه اسلام اختلاف افتاد و عده اي سنگرها را رها كردند و به سوي غنايم شتافتند و فرمان رسول خدا(ص) را نقض كردند، مشركين فرصت را غنيمت شمرده به لشگر اسلام يورش آوردند و به دنبال آن مصايب سنگيني براي سپاه اسلام پيش آمد.

آري، خداوند پيروزي را نصيب كساني مي كند كه فقط براي او و به انگيزة الهي جنگ و جهاد كنند و هيچ گونه توجهي به اين دنيا نداشته باشند و چنانچه خالص نباشند خدا نيز آنان را ياري نمي كند و اين سنت جارية الهي است كه حوادث روزگار را به سود و زيان مردم مي گردانيم تا نيتها و انگيزه هاي مردم و ضعف و قدرت آنان آشكا رشود، زيرا خوشي و گشايش بعد از سختيها و ناخوشي و مصايب بعد از گشايشها و راحتيها، فلز نيك و بد انسانها را محك مي زند و ميزان خلوص و ناخالصي و مراتب تسليم و سرپيچي و حالات يأس و اميد و اطمينان را نمودار مي سازد، و براستي تحول و گردش روزگار محك و معيار دقيق و خطاناپذير است كه اميرالمؤمنين (ع) فرمود: در تحولات زندگي جوهر و ذات انسانها بروز مي كند.

چه بسيارند انسانهايي كه در مواقع سختيها و مشكلات نيرومند و صبورند، ولي در روزگاران رفاه و نعمت سست و ضعيف و يا بالعكس، ليكن فقط انساني مي تواند هم در دوران بلا و دشواريها و هم در زمان آسايش و خوشيها شخصيتي ثابت و استوار داشته باشد كه فلز وجودش را با گوهر ايمان عجين كند و داراي نفس مطمئنه شود.

چنين انساني درك مي كند كه هر خير و شري به اذن خدا مي رسد و او منبع هر خير و رحمت و جبران كننده هر نقص و شري مي باشد. بنابراين، خداوند عليم و حكيم از باطن و نيت و انگيزه و انديشة هر انساني آگاه است و با گرداندن حوادث گوناگون روزگار نهان آنان را آشكار مي سازد، زيرا خداوند مطابق علم خود آنان را به محاسبه نمي كشد بلكه محاسبه و حكم او بر مبناي آنچه كه آشكار و واقع شده خواهد بود و آيات مزبور انسانها را از همين سنت الهي آگاه مي سازد. بر اساس مفاد آية شريفه خداوند «شهدا» را از ميان مجاهدان في سبيل الله انتخاب مي كند و آنان را براي تقرب به درگاهش خالص مي گرداند و همين شهدا را نيز شاهد و حجّت بر حقانيت دين خود در ميان مردم قرار مي دهد و از آنان طلب مي كند كه بر حقانيت آيين او اداي شهادت كنند؛ و گواهي خواستن خداوند از شهدا همين جهاد و كشته شدن در راه اوست، زيرا كسي كه كلمة شهادتين را به زبان آورد او را گواه و شاهد نمي گويد مگر آنكه مفهوم و مقتضاي كلمه را ادا كند. مفهوم شهادتين نيز همين است كه غير خداوند يكتا خدايي را نپذيرد و شريعت و قانون زندگي را تنهااز خدا و به وسيلة پيامبرش دريافت كند و به هيچ حكمي تن در ندهد مگر حكم رسول خدا و اهل بيت معصوم او را . و مقتضاي چنين شهادتي اين است كه در راه خدا جهاد كند و اگر لازم باشد جان بازد تا شهيد محسوب شود، يعني شاهد درستي آيين خدا باشد و آنگاه خداوند او را گواه گيرد و او هم با تمام وجود حق شهادت را ادا كند.

و باز هم دربارة فضيلت «جهاد في سبيل الله» مي فرمايد: «و چه بسياررخ داده كه پيغمبري جمعيت زيادي از پيروانش را در جنگ كشته شده است و با اين حال اهل ايمان با سختيهايي كه در راه خدا به آنها رسيد مقاومت كردند و هرگز بيمناك و زبون نشدند و سر به زير بار دشمن فرو نياوردند و راه صبر و ثبات پيش گرفتند، كه خداوند صابران را دوست مي دارد. آنها در هيچ سختي جز به خدا پناهنده نشده و جز اين نمي گفتند كه بار پروردگارا به كرم خود از گناه و ستمي كه دربارة خود كرده ايم درگذر و ما را بر محو كافران مظفر گردان. پس خداوند فتح و پيروزي در دنيا و ثواب در آخرت را نصيبشان گردانيد كه خدا نيكوكاران را دوست دارد.»4

تمثيل و تصويري كه خداوند در اين آيات براي پيروان اسلام مي آورد فراگير است و محدود به زمان و قوم خاصي نمي باشد و از اين طريق مي خواهد مسلمانان را به موكب اهل ايمان متصل سازد و ادب اهل ايمان را به آنها بياموزد و با پيروان تمام انبيا آنان را پيوند دهد، و در دلهايشان استوار سازد كه مسئلة عقيده و ايمان يكي است و همان است كه در پرچم سپاه بسيار بزرگ ايمان ثبت شده است؛ واين لشكر توحيد كه در امتداد بعثت انبياي الهي و با رهبري آنان به ستيز و نبرد با باطل و فساد و كفر برخاسته و هرگز نفوس طيبة آنان از مصايب سنگين ضعيف و سست نشده است و اراده هاي آهنين آنان از شدايد و زخمها و جراحتها خدشه دار نشد و به دشمنان جزع نكردند و تسليم نگرديدند، و شأن و شخصيت اهل ايمان در دفاع از دين در طول تاريخ چنين است.

محبت خداست كه درد بي امان زخمها را آرامش مي بخشد و درمان مي كند. سپس به مراتب ادب آنها در برابر خداوند اشاره مي فرمايد كه در هنگامة روبرو شدن باشدايدش كه از هر چيزي انسان را غافل مي سازد (ولي دل اهل ايمان را هرگز نمي تواند از توجه به خدا بازدارد) قبل از آنكه از خداوند طلب پيروزي و فتح نمايند و به خطا و لغزش و قصور و تقصير خود در انجام وظيفة عبوديت اعتراف و طلب آمرزش و عفو الهي مي كنند تا پاك و آمادة ورود به بهشت شوند، و حتي پيروزي بر دشمن را به خاطر خودنمي طلبند بلكه براي نابودي كفر و شرك.
آري ادب شايستة مؤمنين در حق خداوند كريم اين چنين است. خدا نيز از پيش خود همة آنچه را كه اهل دنيا مي طلبند و اهل آخرت جستجو مي كنند به آنها عطا مي فرمايد زيرا آنان براي خود چيزي از خدا طلب نكردند و خداوند محبت خود را به آنها ابلاغ مي فرمايد و اين بزرگتر از نعمت و ثواب است .و نيز در سورة مائده مي فرمايد: «اي اهل ايمان هر كه از شما از دين خود مرتد شود بزودي خدا قومي را كه دوست دارد و آنها نيز خدا را دوست دارند و نسبت به مؤمنان فروتن و به كافران سرفراز و مقتدرند به نصرت اسلام برمي انگيزد كه در راه خدا جهاد كنند و در راه دين از ملامت و نكوهش احدي باك ندارند، اين است فضل خدا هركه را خواهد عطا كند.»5 مراد منظور از ارتداد و برگشتن از دين موالا? و دوستي نمودن با يهود و نصاري است كه در چند آيه پيش از آن ذكر فرموده و اهل ايمان را مورد خطاب قرار داده است كه: « اي اهل ايمان يهود و نصاري را كه دشمن اسلامند به دوستي نگيريد، آنان در كفرو ستمگري دوستدار بعضي ديگرند و هركه از شما مؤمنان با آنها دوستي كند به حقيقت از آنها خواهد بود.»6

در آيات ديگر فرموده است: «فانّ اللهَ لا يُحِبُّ الكافِرين»7 و اللهُ لا يُحِبُّ الظالمين8؛ واللهُ لايُحِبُّ المفسِدين؛9 انَّ اللهَ لا يُحِبُّ المُعتَدين10؛ انّهُ لايُحِبُّ المُستَكْبِرين11 و...

در آيات بالا و ساير آيات قرآني جميع رذايل برشمرده شده و با اعلان «لايُحِبُّ» قطع رابطه بين خدا و افراد آلوده به اين مفاسد ابراز گشته است. و هنگامي كه اين صفات رذيله از انسان برطرف گرديد، طبعاً به فضايل يعني صفات مقابل اينها متصف خواهند شد زيرا راهي جز اتصاف انسان به يكي از دوطرف فضايل و رذايل نباشد، و بدون ترديد از مصاديق آياتي خواهند بود كه در آنها فضايل ذكر شده است كه در رأس آنها اطاعت از رسول اكرم (ص) و محبت ورزيدهن به اوست كه با محبت به خدا ملازمت و پيوند دارد. خداوند در اين باره مي فرمايد: بگو اي پيغمبر اگر خدا را دوست داريد پيرو من باشيد كه خدا شما را دوست دارد و گناهان را بيامرزد.12 و در مورد ساير فضايل مي فرمايد: فَاِنَّ اللهَ يُحِبُّ المُتَّقين13 ؛ اِنَّ اللهَ يُحِبُّ المُحسِنينَ14؛ واللهُ يُحِبُّ الصابرينَ15؛ اِنَّ اللهَ يُحِبُّ الَّذين يُقاتِلونَ في سَبيلهِ صَفّاً16؛ اِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتِوكِلينَ17 ؛ اِنَّ اللهَ يُحِبُّ تَوّابينَ وَ يُحِبَّ المُتَطَهِرينَ؛18 وآيات ديگر.

بنابراين، كسي كه قادر نيست ارزش محبت خدا نسبت به بندگان را درك كند جز آنان كه به خدا و صفات جمال و جلال او معرفت يافته، و طعم حقيقت محبت بنده نسبت به تخدا را چشيده باشند. تعبير «أََذِلّةٍ علي المؤمنين أعِزّة ٍ علي الكافرين» 19 در آية مزبور، كنايه از خضوع و فروتني آنها نسبت به مؤمنين است، زيرا خداوند آنان را دوست دارد و آنها نيز خدا را دوست دارند؛ و مراد از «برتري مي جويند بر كفار» يعني خود را برتر از آن مي دانند كه به كفار و عزت و شوكت كاذب آنان اعتنا كنند. اما «جهاد در راه خدا» براي برقراري دين و آيين الهي در زمين، و براي تحقق خيرو صلاح و رشد در زندگي بشر امري لازم آمده است. اينان در راه خدا مي جنگند نه در راه سلطه جويي نه براي كشور گشايي و حاكميت، ملّيت و نژاد و مجد و فخر و استثمار، بلكه فقط براي خدا و تنفيذ شريعت او و در اين راه هرگز ترس و باكي از ملامت مردم ندارند، زيرا دل و جانشان طعم محبت خدا را چشيده است. كسي از ملامت و شماتت مردم بيمناك است كه از مقياسها و ارزشها و احكام و قضاوتهاي مردم پيروي كند و دربند سنتهاي اجتماعي منبعث از هواها و تقليدها باشد اما، آن كس كه معيارها و ارزشها را از خدا و آيين او گرفته تاست و عزت و قدرتش را تنها و تنها از خدا مي داند چه واهمه اي از هياهوي ديگران دارد؟ هرچه و هركس كه مخالف شريعت خدايش باشد از نظر او محكوم به بطلان و فساد است. در سورة توبه مي فرمايد: « چنين مي پنداريد كه شما را بدون آزمايش به حال خود رها مي كنند در صورتي كه هنوز خدا در علم طاعت و مجاهده معلوم نگردانيده كه از شما (مدعيان ايمان) چه كس به حقيقت مؤمن است؟كه جز خدا و رسول او و مؤمنان را هرگز دوست خود و همراز خويش نخواهند گزيد و خدا از همة كردار شما آگاه است.»20

آية شريفه ضمن تأكيد بر جنگ و جهاد با دشمنان، اين واقعيت را يادآور مي شود كه زندگي دنيا توأم با آزمايش و امتحان است، و نيز نفوس انسانها در ابتداي آفرينش پاك و قابليت گرايش به خير و شر و سعادت و شقاوت را دارد، و اين خود انسان است كه با اعمال و رفتار خود رنگ و فعليت خاصي به خود مي بخشد و بديهي است كه مراتب خلوص يا عدم خلوص، و ايمان و كفر و نفاق هنگامي آشكار مي شود كه به مرحلة آزمايش عملي گذاشته شود تا پاكان از ناپاكان جدا و مدعيان ايمان از مؤمنين باصفا و راستگو ممتاز گردند. بنابراين، ضرورت امتحان و آزمايش روشن است و جنگ و قتال با دشمنان بهترين محك تا راستگو از دروغگو متمايز شود، و به ثبوت رسد كه محبت و ارتباط انسان فقط با خداست و از دشمنان خدا بكلي بريده است و دلش در گرو دوستي و مودّت دشمنان نيست. لذا بر مؤمنين لازم است كه از فرمان جنگ اطاعت كنند و در اين راه از هم گوي سبقت بربايند و در مرحلة عمل صفاي جوهرو صدق ايمان و ارتباط با خدا را آشكار سازند.

آري بايد اثبات كنند كه جز خداوند تكيه گاهي براي خود برنگزيده اند، عزت را فقط از آن خدا و اطاعت از فرامينش مي دانند، يارو اعواني جز خدا و رسول او و اهل ايمان نمي شناسند. از دشمنان براي خود يار و ياور نمي گيرند. پس، ميدان نبرد در راه خدا يكي از بهترين صحنه هاي آزمايش مدعيان ايمان است. در جاي ديگري از سورة توبه مي فرمايد: «خدا جان و مال اهل ايمان را به بهشت خريداري كرده، آنها در راه خدا جهاد مي كنند كه دشمنان دين را بكشند و يا خود كشته شوند. اين وعدة قطعي است بر خدا و عهدي است كه در تورات و انجيل و قرآن ياد فرموده است، و از خدا باوفاتر به عهد كيست. اي اهل ايمان، شما به خود در اين معامله (خريداري بهشت ابد به جان و مال) بشارت دهيد كه اين معاهدة با خدا به حقيقت سعادت و پيروزي بزرگي است.»21 آية شريفه نقش ايمان واقعي را در ايجاد ارتباط بسيار قوي ميان انسان و خدا متذكر مي شود، كه بر اثر آن مؤمن همة هستي خود را به خدا واگذار و تحت حكم و ارادة او قرار مي دهد، و از خود هرگونه اختيار را سلب مي نمايد و آهنگ او اين مي شود: اِنَّ الصَلاتي وَ نُسُكي وَ مَحيايَ وَ مَماتي لِلّهِ رَبِّ الْعالَمينَ.1 (يعني نماز و عبادت و كلية اعمال و زندگي و مرگ من براي خداست كه پروردگار جهانيان است.)

اين است معناي حقيقي ايمان و اعتقاد انسان به خدا كه بر اساس آن رابطه و جاذبة محكم برقرار مي شود و خود و هرچه در اختيار دارد خالصانه در راه محبوب مي گذارد و اين حقيقت را در آية شريفه با تصوير و تمثيل بسيار زيبايي بيان مي كند. ايمان را به صورت پيمان و تعهد ميان خدا و بندة مؤمنش ياد مي كند. خداوند خود را مشتري و مؤمنين را فروشندة جان و مال مي داند، قيمت و ارزش را بهشت، و تورات و انجيل و قرآن را سند اين پيمان و معامله قرار مي دهد، و آنگاه اين پيمان و معامله را به مؤمنين بتريك و رسيدن به فوز عظيم را تهنيت مي گويد. سپس به صفات مخصوص و پسنديدة مؤمنين پرداخته مي فرمايد: اين سوداگران با خدا و عاشقان الله از هر چيز به سوي خدا برگشته اند؛ با عبادت متوجه خدا مي شوند و با دل و زبان ثناگوي خدايند و در همة احوال در آيات تكويني خدا مي انديشند و با خضوع و خشوع نماز مي گزارند كه اينها نسبت به احوال شخصي خودشان مي باشند و اما در مورد حالات و روش اجتماعيشان مي فرمايد: «امر به معروف و نهي از منكر مي كنند و در نهايت حافظ حدود خدايند و هرگز از فرامين الهي چه در زندگي فردي و چه اجتماعي و چه نهان و چه آشكار سرپيچي نمي كنند.»23

در سورة آل عمران مي فرمايد: «مپنداريد كه شهيدان راه خدا مرده اند، بلكه زنده به حيات ابدي شدند و در نزد پروردگارشان متنعم خواهند بود. آنان به فضل و رحمتي كه از خدا نصيبشان گرديده شادمانند و به آن مؤمنان، كه هنوز به آنها نپيوسته اند و بعداً در پي آنها به راه آخرت خواهند شتافت، مژده دهند كه از مردن هيچ نترسيد و از فوت متاع دنيا هيچ غم نخوريد و آنها را به فضل و نعمت خدا بشارت مي دهند و اينكه خداوهند اجر اهل ايمان را ضايع نگذارد»24

آيات مزبور از ويژگيهاي «شهدا» پرده برداشته كه آنان زنده اند و تمام خصوصيات حيات را دارا مي باشند. از آثار حيات روزي خوردن و ارتزاق است كه شهدا به نحو احسن برخوردارند، و نيز فرج و شادي است كه در حد اعلي دارا مي باشند، آنها از احوال خود اطلاع مي دهند و بر آنچه كه بر ياران و دوستانشان مي گذرد آگاهند از مرگ و جدايي آنان اظهار تأسف و تأثّر بي معني است، زير ا آنها زنده اند و رابطه شان با پشت سر خود برقرار است. قرآن كريم به طور كلي مرگ را تحول در كيفيت زندگي مي داند كه بر اثر آن حركت تكويني و طبيعي حيات در شكل و وضعيت خود تنوع مي يابد، همچنانكه وضع انسان پس از تولد از رحم مادر تحول پيدا مي كند و اصولاً مرگ نيز تولد ديگري مي باشد كه پس از آن زندگي به صورت ديگري ادامه مي يابد و انديشه هايي كه مرگ را به عنوان خاتمة زندگي بشر، و حيات انساني راپوچ و بي معني جلوه مي دهد از ديدگاه قرآني مردود بشمار امده است. قرآن كريم با ذكر ويژگيها و فضايل «شهدا» مي كوشند تا مؤمنين را به آنچه كه اعتقاد دارندو ممكن است در لحظات اضطراب و ناراحتي مورد غفلت آنان قرار گيرد متنبه و متوجه كند و با ذكر اين واقعيت كه «شهدا» از حيات بس عاليتر برخورداند و از نعمت دايمي و كرامت و رضوان الهي بهره ورند هرگونه شبهه و پندار نادرستي را مي زدايد.

ياداشتها

1. ولا تقولوا لمن يقتل في سبيل الله اموات بل احياء و لكن لاتشعرون. سورة بقره/154.

2. قال انبي(ص) ما من احد يدخل الجنه فيتمني ان يخرج منها الا الشهيد فانه يتمني ان يرجع فيقتل عشر مرات مما يري من كرامه الله. جامع أحاديث الشيعه، ج 13، صفحة 12.

3. و لاتهنوا و لاتحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين، ان يمسسكم قرح فقد مس القوم قرح مثله و تلك الايام نداولها بين الناس و ليعلم الله الذين امنوا و يتخذ منكم شهداء. سورة آل عمران/139-140.

4. و كاين من نبي قاتل معه ربيون كثير فما و هنوا لما اصابهم في سبيل الله و ماضعفوا و ما استكانوا و الله يحب الصابرين. و ما كان قولهم الا ان قالوا ربنا اغفرلنا ذنوبنا و اسرافنا في امرنا و ثبت اقدامنا و انصرنا علي القوم الكافرين. فاتيهم الله ثواب الدنيا و حسن ثواب الآخره و الله يحب المحسنين. سورة آل عمران/146-148.

5. يا ايها الذين امنوا من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتي الله بقوم تحبهم و يحبونه اذله علي المؤمنين، اعزه علي الكافرين يجاهدون في سبيل الله و لايخافون لومه لائم ذلك فضل الله يوتيه من يشاء. سورة مائده/54.

6. يا ايها الذين آمنوا لاتتخذوا اليهود و النصاري اولياء بعضهم اولياء بعض و من يتولهم منكم فانه منهم. سورة مائده/51.

7. سورة آل عمران/32.

8. همان/57.

9. سورة مائده/64.

10. سورة بقره/190.

11. سورة نحل/23.

12. قل ان كنتم تحبون الله فاتبعوني يحببكم الله و يغفرلكم ذنوبكم. سورة آل عمران/31.

13. سوره آل عمران/76.

14. سورة بقره/195.

15. سورة آل عمران/146.

16. سورة صف/4.

17. سورة آل عمران/159.

18. سورة بقره/222.

19. سورة مائده / 54.

20. ام حسبتم ان تتركوا و لما يعلم الله الذين جاهدوا منكم و لم تخذوا من دون الله و لا رسوله و لاالمؤمنين وليجه و الله خبير بما تعملون. سورة توبه/16.

21. ان الله اشتري من المؤمنين انفسهم و اموالهم بان لهم الجنه يقاتلون في سبيل الله فيقتلون و يقتلون وعدا عليه حقا في التوريه و الانجيل و القرآن و من اوفي بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به و ذلك هو الفوز العظيم. سورة توبه/111.

22. سورة انعام/162.

23. التائبون العابدون الحامدون السائحون الراكعون الساجدون الامرون بالمعروف و الناهون عن المنكر و الحافظون لحدود الله. سورة توبه/112.

24. و لاتحسبن الذين قتلوا في سبيل الله امواتا بل احياء عند ربهم يرزقون. فرحين بما اتيهم الله من فضله و يستبشرون بالذين لم يلحقوا بهم من خلفهم الا خوف عليهم و لاهم يحزنون، يستبشرون بنعمه من الله و فضل و ان الله لايضيع اجر المؤمنين. سورة آل عمران/169-171.
620